Pengenalan
Migrain ialah gangguan neurologi yang menyebabkan serangan sakit kepala berulang, kadangkala disertai loya, muntah dan kepekaan terhadap cahaya. Ramai pesakit cuba mengenal pasti makanan yang mencetuskan serangan, dan buah sitrus atau pisang kadangkala disebut dalam senarai “makanan pantang” popular (pengetahuan am). Pada masa yang sama, buah juga digalakkan sebagai sebahagian daripada diet sihat. Persoalannya, adakah buah pencetus migrain atau pelindung?
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Fruit and vegetable intake and odds of pediatric migraine” (Ariyanfar et al., 2019). Objektifnya ialah mengkaji hubungan antara pengambilan buah dan sayur dengan kemungkinan (odds) migrain dalam kalangan kanak-kanak. Kajian ini dijalankan di Hospital Sina, Tehran, Iran. Kajian sokongan terdiri daripada kajian keratan rentas di Mesir (Fayed et al., 2024), kajian tabiat diet pesakit migrain (Lisicki dan Schoenen, 2021), ulasan strategi diet untuk migrain (Nowak et al., 2026) dan tinjauan wanita di Sulaymaniyah, Iraq (Khafaf dan Koc, 2023).
Sorotan Kajian Lepas
Ariyanfar et al. (2019) menyatakan bahawa diet diiktiraf sebagai faktor yang mungkin terlibat dalam patogenesis migrain, tetapi bukti tentang kesan diet terhadap migrain kanak-kanak masih terhad. Diagnosis migrain dalam kajian ini berdasarkan kriteria International Classification of Headache Disorders edisi ke-3 (ICHD-3). Menurut Olesen (2018), ICHD mengenal pasti dan mengkategorikan lebih seratus jenis sakit kepala dalam sistem berhierarki dan menyediakan kriteria diagnosis yang jelas bagi setiap satu.
Manfaat buah dan sayur terhadap penyakit kronik telah didokumentasikan dengan baik. Meta-analisis Aune et al. (2017) mendapati pengambilan buah dan sayur dikaitkan dengan risiko lebih rendah penyakit kardiovaskular, kanser dan kematian semua sebab. Hung et al. (2004), yang menilai dua kohort prospektif, mendapati hubungan songsang paling kuat dengan penyakit kronik utama dan penyakit kardiovaskular bagi sayur berdaun hijau.
Kedua-dua kajian ini memberi latar belakang umum tentang manfaat buah dan sayur, tetapi tidak mengkaji migrain. Sama ada manfaat ini meliputi migrain masih kurang dikaji berbanding penyakit kardiovaskular.
Dapatan Utama
Buah dikaitkan dengan odds migrain lebih rendah pada kanak-kanak. Ariyanfar et al. (2019) membandingkan 100 kanak-kanak dengan migrain dan 190 kanak-kanak sihat yang dipadankan mengikut jantina. Selepas pelarasan untuk umur, jantina, BMI dan jumlah tenaga, pengambilan sayur dalam tertil kedua (OR: 0.47; CI: 0.24–0.92), buah dalam tertil ketiga (OR: 0.31; CI: 0.14–0.69) dan serat dalam kuartil keempat (OR: 0.28; CI: 0.095–0.85) dikaitkan secara signifikan dengan odds migrain yang lebih rendah. Dalam model yang mengawal semua faktor pengeliru, odds migrain menurun sebanyak 50 peratus dan 70 peratus apabila pengambilan sayur (tertil kedua, p = 0.04) dan buah (tertil ketiga, p < 0.01) meningkat. Penyelidik mengaitkan kesan ini dengan kemungkinan peranan serat diet.
Buah sitrus dalam senarai pencetus yang dilaporkan. Fayed et al. (2024) mengkaji 124 pesakit migrain di Kasralainy Hospital (Universiti Kaherah), Hospital Universiti Alexandria dan hospital Universiti Al-Azhar dari Januari hingga Jun 2020. Abstrak menyenaraikan pelbagai makanan yang dilaporkan peserta, antaranya daging goreng, daging diproses, keju lama, buah sitrus, teh, kopi, minuman ringan, kacang, coklat dan makanan dalam tin, tetapi terpotong sebelum hubungannya dengan ciri klinikal migrain dan keputusan statistik dinyatakan.
Hanya buah sitrus berbeza antara pesakit dan kawalan. Lisicki dan Schoenen (2021) mendapati kebanyakan pesakit migrain mengelak sekurang-kurangnya satu makanan atau minuman yang dianggap pencetus. Walaupun begitu, selain buah sitrus, tiada perbezaan signifikan dalam corak pengambilan antara pesakit migrain dan kawalan sihat, termasuk wain dan coklat. Penulis menekankan keperluan ujian cabaran (trigger challenge) supaya tidak terjerumus ke dalam kekeliruan antara perkaitan dan sebab-akibat ketika mengenal pasti pencetus makanan.
Pencetus berbeza antara individu. Ulasan Nowak et al. (2026) menyenaraikan alkohol, kafein, nitrat dan tiramina sebagai pencetus berpotensi, tetapi tindak balas individu sangat berbeza. Diet Mediterranean, ketogenik dan indeks glisemik rendah menunjukkan potensi mengurangkan kekerapan dan keterukan migrain, walaupun bukti klinikal muktamad masih terhad. Pengesanan melalui diari makanan dan intervensi pemakanan individu dianggap penting. Ulasan ini diterbitkan dalam repositori Zenodo, bukan jurnal berwasit.
Wanita lebih kerap terjejas. Khafaf dan Koc (2023) meninjau 360 wanita berusia 18 hingga 35 tahun di Sulaymaniyah secara dalam talian. Abstrak menyatakan wanita mengalami migrain tiga kali lebih kerap berbanding lelaki, tetapi terpotong sebelum keputusan berkaitan diet.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Kes / kawalan (kanak-kanak) | 100 / 190 | Ariyanfar et al. (2019) |
| OR buah, tertil ketiga | 0.31 (0.14–0.69) | Ariyanfar et al. (2019) |
| OR serat, kuartil keempat | 0.28 (0.095–0.85) | Ariyanfar et al. (2019) |
| Pesakit migrain dikaji | 124 | Fayed et al. (2024) |
| Peserta tinjauan wanita | 360 | Khafaf dan Koc (2023) |
Perbincangan
Jawapan kepada soalan tajuk ialah: buah secara keseluruhan lebih cenderung dikaitkan dengan perlindungan, tetapi buah tertentu mungkin menjadi pencetus bagi sesetengah individu. Kajian Ariyanfar et al. (2019) menunjukkan kanak-kanak yang paling banyak makan buah mempunyai odds migrain 70 peratus lebih rendah dalam model pelarasan penuh. Sebaliknya, buah sitrus disenaraikan dalam laporan peserta di Mesir dan merupakan satu-satunya makanan yang dimakan secara berbeza oleh pesakit migrain dalam kajian Lisicki dan Schoenen (2021).
Dapatan ini perlu ditafsir dengan berhati-hati. Kajian kes-kawalan dan keratan rentas tidak dapat menentukan sebab-akibat. Lisicki dan Schoenen (2021) mengingatkan bahawa makanan yang dimakan sebelum serangan tidak semestinya punca serangan. Tiada ujian cabaran terkawal bagi buah tertentu ditemui, dan tiada data tentang kandungan tiramina dalam buah seperti pisang, avokado atau buah kering dalam sumber yang diperoleh, jadi dakwaan popular tentang buah-buah ini tidak dapat disahkan atau ditolak di sini.
Tiada kajian Malaysia ditemui. Pendekatan yang paling munasabah ialah pendekatan individu: pesakit merekod makanan dan serangan dalam diari, kemudian berbincang dengan doktor sebelum menyingkirkan sesuatu buah. Mengelak semua buah tanpa bukti boleh mengurangkan pengambilan serat dan nutrien penting. Pesakit dengan migrain yang kerap atau teruk perlu mendapatkan rawatan doktor, dan perubahan diet besar wajar dibincangkan dengan pakar dietetik.
Implikasi kepada Pesakit dan Petugas Kesihatan
1. Jangan menyingkirkan semua buah daripada diet hanya kerana senarai “makanan pantang” di media sosial.
2. Gunakan diari makanan dan serangan migrain untuk mengenal pasti pencetus peribadi, termasuk buah sitrus.
3. Bagi kanak-kanak, galakkan pengambilan buah, sayur dan serat yang mencukupi sebagai sebahagian daripada diet seimbang.
4. Rujuk doktor jika migrain kerap atau teruk; diet ialah pelengkap, bukan pengganti rawatan.
5. Penyelidikan tempatan tentang buah tropika dan migrain diperlukan.
Kesimpulan
Bukti yang ada menunjukkan pengambilan buah yang lebih tinggi dikaitkan dengan odds migrain yang lebih rendah dalam kalangan kanak-kanak di Iran, yang menurut penyelidik mungkin melalui serat diet. Buah sitrus pula disebut dalam laporan pesakit migrain, tetapi bukti sebab-akibat masih lemah. Kesimpulannya, buah secara keseluruhan lebih cenderung dikaitkan dengan perlindungan, walaupun bukti masih terhad, dan pencetus perlu dikenal pasti secara individu dengan bimbingan doktor.
Rujukan
1. Ariyanfar, S., Razeghi Jahromi, S., Rezaeimanesh, N., et al. (2019). Fruit and vegetable intake and odds of pediatric migraine. Nutrition & Food Science. https://doi.org/10.1108/NFS-07-2019-0213
2. Fayed, A.-G. I., Emam, H. K., Abdel-Fattah, A. N., et al. (2024). The correlation between the frequent intake of dietary migraine triggers and increased clinical features of migraine (analytical cross-sectional study from Egypt). Scientific Reports. https://doi.org/10.1038/s41598-024-54339-8
3. Lisicki, M., & Schoenen, J. (2021). Old habits die hard: Dietary habits of migraine patients challenge our understanding of dietary triggers. Frontiers in Neurology. https://doi.org/10.3389/FNEUR.2021.748419
4. Nowak, M., Roguska, B., Szlachetka, K., et al. (2026). Dietary strategies for migraine management: A comprehensive review of mechanisms, evidence and clinical applications. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.18383633
5. Khafaf, D. T., & Koc, B. M. (2023). Epidemiology of migraines in Iraqi females: Emphasis on dietary influence. Cureus. https://doi.org/10.7759/cureus.44080
6. Olesen, J. (2018). International Classification of Headache Disorders. Lancet Neurology. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(18)30085-1
7. Aune, D., Giovannucci, E., Boffetta, P., Fadnes, L. T., Keum, N., et al. (2017). Fruit and vegetable intake and the risk of cardiovascular disease, total cancer and all-cause mortality: A systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies. International Journal of Epidemiology. https://doi.org/10.1093/IJE/DYW319
8. Hung, H.-C., Joshipura, K., Jiang, R., Hu, F. B., Hunter, D. J., et al. (2004). Fruit and vegetable intake and risk of major chronic disease. Journal of the National Cancer Institute. https://doi.org/10.1093/JNCI/DJH296
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: migrain, buah, pencetus makanan, buah sitrus, serat diet, kanak-kanak, diari makanan, sakit kepala
