Pengenalan
Setiap kali Ramadan tiba, permintaan terhadap buah-buahan di Malaysia meningkat, terutamanya kurma yang menjadi juadah utama ketika berbuka puasa (pengetahuan am). Tembikai, betik dan pelbagai buah tempatan turut menjadi pilihan di bazar Ramadan. Bagi petani dan pengusaha, musim ini ialah peluang pasaran, manakala bagi pengguna, persoalannya ialah buah apakah yang paling sesuai untuk sahur dan berbuka, dan adakah kurma yang manis itu selamat untuk paras gula dalam darah?
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Perbandingan Kadar Glukosa Darah antara Konsumsi Kurma Ajwa (Phoenix Dactylifera L.) dengan Teh Manis pada Orang Dewasa Muda yang Berpuasa” (Ammarie et al., 2022). Objektifnya ialah membandingkan kadar glukosa darah 30 minit selepas berbuka puasa dengan kurma Ajwa (Phoenix dactylifera L.) berbanding teh manis dalam kalangan dewasa muda. Sampelnya ialah pelajar Fakulti Perubatan UMI; abstrak tidak menyatakan negara secara jelas. Kajian sokongan merangkumi kesan kurma Majhool terhadap glukosa darah puasa sebelum dan selepas Ramadan (Jarrar et al., 2024), indeks glisemik empat kultivar kurma (Mimouni et al., 2025), ulasan diet Ramadan (Ghazanfar, 2025) dan ulasan saintifik tentang kurma (Kamarudin et al., 2014).
Sorotan Kajian Lepas
Kajian utama merujuk beberapa karya tentang kurma dan gula. Al-Shahib dan Marshall (2003) menggambarkan kurma sebagai makanan yang hampir ideal, membekalkan pelbagai nutrien penting dan potensi manfaat kesihatan, serta merupakan sumber asid oleik. Miller et al. (2003) pula mengkaji indeks glisemik kurma dan hidangan campuran kurma bersama yogurt, dengan tajuk yang mempersoalkan sama ada kurma ialah “gula-gula yang tumbuh di atas pokok”.
Dari sudut metabolik, Bird dan Hawley (2017) mengulas bukti bahawa aktiviti fizikal yang kerap mengurangkan risiko rintangan insulin, sindrom metabolik dan diabetes jenis 2, dan sensitiviti insulin bertambah baik apabila individu mematuhi garis panduan senaman. Efendi et al. (2010) mengkaji kawalan glukosa darah oleh teh hijau dan teh daun murbei pada tikus diabetes, dan mendapati paras glukosa darah tikus yang diberi teh tersebut berbeza secara signifikan berbanding tikus yang diberi air dalam tempoh 120 minit.
Kamarudin et al. (2014) menyatakan bahawa pengambilan kurma lazim dalam kalangan umat Islam semasa bulan puasa kerana kandungan karbohidrat dan serat dietarinya, dan penyelidikan intensif telah menemui pelbagai juzuk kimia dan sifat farmakologi kurma. Mereka juga menyebut sejarah kurma yang tercatat dalam Surah Maryam ayat 25. Abstrak kajian utama pula menyatakan bahawa kurma Ajwa mengandungi zat besi dan protein yang tinggi, serta kaya karbohidrat ringkas dan antioksidan.
Dapatan Utama
Kurma meningkatkan gula darah kurang daripada teh manis, tetapi tidak signifikan. Ammarie et al. (2022) menjalankan kajian kuasi-eksperimen pra dan pasca ujian dengan kumpulan kawalan melibatkan 34 sampel pelajar perubatan. Purata peningkatan glukosa darah selepas makan kurma Ajwa ialah 18.5 mg/dl, berbanding 29.4 mg/dl selepas minum teh manis. Ujian-t sampel bebas memberikan nilai Sig. (2-hujung) = 0.061, iaitu tidak signifikan secara statistik. Pengkaji menyimpulkan bahawa peningkatan glukosa selepas berbuka dengan kurma relatif lebih rendah, walaupun tidak signifikan.
Kurma Majhool tidak mengubah glukosa darah puasa. Jarrar et al. (2024) merekrut 387 peserta sihat dan mengukur glukosa darah puasa sebelum dan selepas Ramadan, iaitu tempoh pengambilan kurma Majhool yang tinggi. Glukosa darah puasa kekal tidak berubah secara statistik (p>0.05). Dalam eksperimen haiwan, 21 tikus Balb/c yang diberi ekstrak etanol kurma selama sebulan menunjukkan peningkatan berat badan yang signifikan (p<0.05), tetapi tiada perubahan signifikan dalam glukosa darah puasa.
Indeks glisemik kurma rendah. Mimouni et al. (2025) menguji empat kultivar kurma pada 28 sukarelawan bukan diabetes (purata umur 22.14 ± 0.134 tahun), menggunakan jumlah isi kurma bersamaan 50 g karbohidrat tersedia (7 hingga 8 biji). Purata indeks glisemik ialah 43.27±14.05 (Ghars), 52.22±9.82 (Deglet Nour), 53.95±23 (Degla Beida) dan 42.11±14.05 (Addela), dengan perbezaan signifikan antara kultivar. Pengkaji melaporkan keempat-empat kultivar mempunyai indeks glisemik rendah.
Panduan umum sahur dan berbuka. Ghazanfar (2025) menjelaskan bahawa berpuasa sepanjang hari tanpa makanan dan air boleh menyebabkan lemah, dehidrasi dan penurunan tenaga jika pemakanan tidak mencukupi. Ramai orang makan berlebihan ketika iftar dengan makanan tinggi lemak dan gula, yang menyebabkan kenaikan berat badan dan keletihan. Sahur yang seimbang disarankan, dengan karbohidrat kompleks dan protein, manakala dehidrasi boleh dicegah dengan cecair yang mencukupi dan buah yang tinggi kandungan air.
| Dapatan | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Peningkatan glukosa, kurma Ajwa | 18.5 mg/dl | Ammarie et al. (2022) |
| Peningkatan glukosa, teh manis | 29.4 mg/dl | Ammarie et al. (2022) |
| Perbezaan statistik | Sig. = 0.061 (tidak signifikan) | Ammarie et al. (2022) |
| Glukosa puasa selepas Ramadan (n = 387) | Tiada perubahan (p>0.05) | Jarrar et al. (2024) |
| Indeks glisemik, Addela | 42.11±14.05 | Mimouni et al. (2025) |
| Indeks glisemik, Degla Beida | 53.95±23 | Mimouni et al. (2025) |
Perbincangan
Bukti yang ada menunjukkan bahawa kurma ialah pilihan munasabah untuk berbuka puasa bagi orang dewasa sihat. Indeks glisemiknya dilaporkan rendah, peningkatan glukosa darah selepas berbuka dengan kurma cenderung lebih rendah daripada teh manis, dan glukosa darah puasa peserta sihat tidak berubah selepas Ramadan, iaitu tempoh pengambilan kurma yang tinggi. Namun, kelebihan kurma berbanding teh manis dalam kajian utama tidak signifikan secara statistik (Sig. = 0.061), maka ia tidak boleh dianggap sebagai bukti muktamad. Peningkatan berat badan pada tikus dalam kajian Jarrar et al. (2024) juga mengingatkan bahawa kurma tinggi tenaga dan perlu diambil secara sederhana.
Terdapat batasan penting. Kajian utama kecil (34 sampel) dan melibatkan pelajar muda yang sihat, manakala kajian indeks glisemik juga melibatkan sukarelawan bukan diabetes. Dapatan ini tidak boleh terus digunakan untuk pesakit diabetes. Tambahan pula, bukti dalam carian ini hampir semuanya tentang kurma. Tiada kajian ditemui yang menilai buah tinggi air seperti tembikai untuk hidrasi, atau buah tertentu khusus untuk sahur; nasihat tentang buah tinggi air hanya datang daripada ulasan umum Ghazanfar (2025). Oleh itu, tajuk “pilihan terbaik” hanya dapat dijawab sebahagiannya.
Dalam konteks Malaysia, pesakit diabetes, terutamanya yang menggunakan insulin atau ubat penurun gula, perlu berbincang dengan doktor atau pakar dietetik sebelum berpuasa dan menentukan jumlah kurma serta buah lain yang sesuai (pengetahuan am). Gabungan kurma dengan air kosong, kemudian makanan seimbang, adalah lebih baik daripada berbuka dengan minuman manis (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha
1. Berbuka dengan beberapa biji kurma dan air kosong boleh menjadi pilihan yang lebih baik daripada minuman manis, walaupun perbezaannya dalam kajian utama tidak signifikan.
2. Kurma tinggi tenaga; ambil secara sederhana untuk mengelakkan kenaikan berat badan sepanjang Ramadan.
3. Semasa sahur, gabungkan karbohidrat kompleks dan protein dengan buah tinggi kandungan air, berdasarkan panduan umum Ghazanfar (2025).
4. Pesakit diabetes perlu mendapatkan nasihat doktor atau pakar dietetik sebelum berpuasa.
5. Pengusaha buah tempatan boleh mempromosikan buah tinggi air sebagai pelengkap kurma, manakala penyelidik perlu mengkaji indeks glisemik buah tempatan dalam konteks berpuasa.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan bahawa berbuka dengan kurma Ajwa meningkatkan glukosa darah sebanyak 18.5 mg/dl berbanding 29.4 mg/dl bagi teh manis, walaupun perbezaan ini tidak signifikan, manakala empat kultivar kurma mempunyai indeks glisemik rendah dan glukosa darah puasa orang sihat tidak berubah selepas Ramadan. Bukti tentang buah lain untuk sahur dan berbuka masih terhad. Kurma boleh dinikmati secara sederhana, disertai buah tinggi air dan makanan seimbang.
Rujukan
1. Muhammad Tsaqib Ammarie, Mochammad Erwin Rachman, Eny Arlini Wello, et al. (2022). Perbandingan kadar glukosa darah antara konsumsi kurma Ajwa (Phoenix dactylifera L.) dengan teh manis pada orang dewasa muda yang berpuasa. Fakumi Medical Journal. https://doi.org/10.33096/fmj.v2i7.98
2. Jarrar, Y., Balasmeh, R., Naser, W., et al. (2024). Investigating Majhool date (Phoenix dactylifera) consumption effects on fasting blood glucose in animals and humans. Journal of Basic and Clinical Physiology and Pharmacology. https://doi.org/10.1515/jbcpp-2024-0049
3. Mimouni, Y., Siboukeur, O., & Bayoucef, Z. (2025). Post-prandial blood glucose of four cultivars of date palm (Phoenix dactylifera) in healthy subjects. https://doi.org/10.54246/4archw03
4. Ghazanfar, S. (2025). The diet dynamics in holy month of Ramadan. Diet Factor. https://doi.org/10.54393/df.v6i1.156
5. Asmida Kamarudin, Sheau Jing Ling, & Aminuddin Ruskam. (2014). Phoenix dactylifera: Discoveries through the eyes of science.
6. Al-Shahib, W., & Marshall, R. J. (2003). The fruit of the date palm: Its possible use as the best food for the future? International Journal of Food Sciences and Nutrition. https://doi.org/10.1080/09637480120091982
7. Miller, C. J., Dunn, E. V., & Hashim, I. B. (2003). The glycaemic index of dates and date/yoghurt mixed meals. Are dates ‘the candy that grows on trees’? European Journal of Clinical Nutrition. https://doi.org/10.1038/SJ.EJCN.1601565
8. Bird, S. R., & Hawley, J. A. (2017). Update on the effects of physical activity on insulin sensitivity in humans. BMJ Open Sport and Exercise Medicine. https://doi.org/10.1136/BMJSEM-2016-000143
9. Rusman Efendi, Evy Damayanthi, Lilik Kustiyah, et al. (2010). Pengendalian kadar glukosa darah oleh teh hijau dan atau teh daun murbei pada tikus diabetes. https://doi.org/10.25182/JGP.2010.5.2.87-94
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: Ramadan, berbuka puasa, sahur, kurma, Phoenix dactylifera, glukosa darah, indeks glisemik, hidrasi
