Pengenalan
Malaysia mengeluarkan pelbagai buah tropika seperti durian, nanas, betik, pisang, tembikai dan manggis, dan eksport buah sering dilihat sebagai peluang menambah pendapatan petani (pengetahuan am). Namun, persoalan “buah mana yang paling berpotensi untuk dieksport” memerlukan bukti tentang daya saing sebenar di pasaran antarabangsa, bukan sekadar populariti buah di dalam negara. Perlu dijelaskan bahawa tiada kajian dalam carian ini yang menyusun semua buah Malaysia mengikut potensi eksport; bukti hanya meliputi nanas, durian dan komoditi pertanian umum.
Artikel ini berteraskan kajian bertajuk “Competitiveness of Pineapple: Focus on The Southeast Asian Region” (Mohamad et al., 2022). Objektifnya ialah meneliti daya saing eksport nanas di Asia Tenggara, iaitu Malaysia, Thailand, Indonesia dan Vietnam, bagi tempoh 2010 hingga 2020 dengan membandingkan indeks Revealed Comparative Advantage (RCA) dan Revealed Symmetric Comparative Advantage (RSCA). Kajian sokongan terdiri daripada analisis daya saing 186 komoditi pertanian Malaysia (Liew et al., 2021), kertas projek eksport durian Musang King ke China (Goh et al., 2024), kajian daya saing eksport durian Thailand di China (Noodaeng, 2017) dan kajian kelebihan bandingan pengeluaran nanas pekebun kecil di Johor (Suhaimi dan Fatah, 2021).
Sorotan Kajian Lepas
Asas pengukuran daya saing eksport dalam kebanyakan kajian ini ialah indeks yang diperkenalkan oleh Balassa (1965) dalam karya Trade liberalization and revealed comparative advantage. Indeks RCA membandingkan bahagian sesuatu produk dalam eksport sesebuah negara dengan bahagian produk itu dalam eksport dunia; nilai melebihi satu menunjukkan kelebihan bandingan (pengetahuan am).
Bagi nanas, senarai rujukan Mohamad et al. (2022) memuatkan beberapa kajian lain. Ahmadi Thalip Amar et al. (2015) menulis tentang nanas MD2 yang dikenali sebagai “Super Sweet” (Ananas comosus). Mahmud et al. (2018) mengkaji kesan penambahan vermikompos terhadap status nutrien tanah lom berpasir, pertumbuhan dan hasil nanas MD2 di ladang; vermikompos tidak disyorkan sebagai sumber nutrien tunggal bagi keadaan tersebut, tetapi sesuai sebagai tambahan untuk mengekalkan kualiti tanah.
Dari sudut pasaran, Jaji et al. (2018) mengenal pasti faktor yang mempengaruhi bekalan nanas ke pasaran di Johor, Malaysia, termasuk kuantiti yang dibekalkan. Banerjee et al. (2018) pula mengulas penambahan nilai sisa nanas untuk aplikasi makanan dan terapeutik; kandungan karbohidrat yang tinggi menjadikan sisa nanas substrat yang sesuai bagi penghasilan bahan kimia bernilai seperti xilitol, xilooligosakarida, asid laktik dan asid suksinik.
Latar belakang kajian utama juga menyebut kebimbangan tentang trend penurunan pengeluaran nanas Malaysia seperti direkodkan dalam Fruit Crops Statistic 2019, dengan keluasan tanaman menurun daripada 14,700.00 hektar kepada 12,898.44 hektar.
Dapatan Utama
Nanas Malaysia tidak berdaya saing dalam eksport. Mohamad et al. (2022) mendapati Malaysia tidak mempunyai kelebihan daya saing dalam eksport nanas ke seluruh dunia, sama ada berdasarkan indeks RCA atau RSCA, berbanding Thailand, Indonesia dan Vietnam bagi tempoh 2010–2020.
Namun pengeluaran nanas di Johor berdaya saing. Suhaimi dan Fatah (2021) menggunakan Model Matriks Analisis Dasar (Policy Analysis Matrix) ke atas 191 petani yang dipilih secara rawak di Johor. Pekebun kecil di Johor didapati mempunyai kelebihan bandingan yang kukuh dalam pengeluaran nanas. Nilai Nisbah Kos Domestik (DRC) ialah 0.94, menunjukkan nilai tambah bagi setiap unit produk lebih besar daripada nilai sumber domestik yang digunakan. Nilai SCB pula positif, bermakna pada harga sosial pekebun kecil menguntungkan dari segi sosial dan berdaya saing di peringkat antarabangsa.
Durian Musang King berpotensi di China. Goh et al. (2024) menganalisis buah, ladang dan pasaran durian Musang King, khususnya eksport ke China, serta membandingkannya dengan durian Monthong Thailand. Menggunakan model Lima Kuasa Porter dan SCCMT, unjuran saiz pasaran durian China pada 2030 menunjukkan Musang King Malaysia mampu mencapai 10 peratus bahagian pasaran China. Kertas ini turut meneliti faktor kelulusan eksport dan logistik rantaian bekalan.
Thailand pesaing utama durian. Noodaeng (2017) melaporkan Thailand ialah pengeksport durian terbesar dunia yang menyumbang 90% pengeluaran dunia. Nilai RCA durian segar Thailand menunjukkan kelebihan bandingan dominan di China, perdagangan banyak bergantung kepada pengangkutan jalan raya dan perairan, dan perjanjian perdagangan bebas China-Thailand menggalakkan eksport. Thailand bagaimanapun menghadapi persaingan sengit daripada Malaysia dan Vietnam.
Gambaran umum komoditi pertanian. Liew et al. (2021) menganalisis 186 komoditi pertanian Malaysia bagi 1988–2014 menggunakan kod SITC Revision 3 (5 digit) dan indeks RCA Balassa. Sebanyak 56 komoditi mempunyai kelebihan bandingan. Harga komoditi, KDNK per kapita dan krisis 2008 berhubung secara negatif dengan daya saing, manakala penyertaan buruh dan pembentukan modal berhubung secara positif.
| Buah / skop | Penunjuk | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|---|
| Nanas (eksport, 2010–2020) | RCA dan RSCA | Malaysia tiada kelebihan berbanding Thailand, Indonesia, Vietnam | Mohamad et al. (2022) |
| Nanas (pengeluaran, Johor) | DRC; SCB | 0.94; positif (n = 191 petani) | Suhaimi dan Fatah (2021) |
| Durian Musang King (China) | Unjuran 2030 | Mampu capai 10% pasaran China | Goh et al. (2024) |
| Durian Thailand (China) | RCA; bahagian pengeluaran | Kelebihan dominan; 90% pengeluaran dunia | Noodaeng (2017) |
| 186 komoditi pertanian (1988–2014) | RCA | 56 komoditi ada kelebihan bandingan | Liew et al. (2021) |
Perbincangan
Dapatan nanas kelihatan bercanggah tetapi sebenarnya mengukur dua perkara berbeza. Suhaimi dan Fatah (2021) mengukur daya saing di peringkat ladang, iaitu sama ada kos sumber domestik untuk mengeluarkan nanas di Johor berbaloi berbanding nilai tambahnya. Mohamad et al. (2022) pula mengukur daya saing eksport, iaitu bahagian nanas dalam eksport Malaysia berbanding dunia. Petani boleh cekap dan untung, tetapi prestasi eksport tetap lemah. Kekangan mungkin terletak pada skala, rantaian bekalan dan akses pasaran (pengetahuan am).
Bagi durian, kertas Goh et al. (2024) ialah kertas projek berasaskan kerangka analisis perniagaan, bukan kajian empirikal data perdagangan, jadi angka 10 peratus ialah potensi, bukan ramalan pasti. Noodaeng (2017) pula mengingatkan bahawa Thailand mempunyai kelebihan bandingan dominan di China, disokong perjanjian perdagangan bebas.
Untuk menjawab soalan tajuk secara jujur: berdasarkan bahan ini, durian, khususnya Musang King, mempunyai petunjuk potensi yang paling positif untuk pasaran China (daripada kertas projek), manakala nanas berdaya saing di ladang tetapi lemah dari segi eksport. Tiada data dalam carian ini tentang eksport tembikai, betik, pisang, nangka atau manggis, dan tiada statistik perdagangan terkini daripada FAMA atau DOSM. Oleh itu, “peta eksport” penuh buah Malaysia belum dapat dilukis daripada kajian yang ada, dan analisis RCA bagi setiap buah menggunakan data terkini masih diperlukan.
Implikasi kepada Agensi dan Pengusaha
1. Bezakan sasaran pengeluaran dengan sasaran eksport; kecekapan ladang perlu disusuli pembangunan pasaran.
2. Fokuskan usaha eksport durian kepada keperluan kelulusan dan logistik pasaran China seperti yang dikenal pasti oleh Goh et al. (2024).
3. Bagi nanas, tangani penurunan keluasan tanaman dan teroka produk hiliran daripada sisa nanas.
4. Ikut cadangan Liew et al. (2021) untuk memberi tumpuan kepada produk hiliran dengan memanfaatkan kelebihan bandingan di peringkat huluan.
5. Galakkan kajian RCA terkini bagi setiap buah utama sebelum menetapkan buah keutamaan eksport.
Kesimpulan
Malaysia tidak mempunyai kelebihan daya saing dalam eksport nanas berbanding Thailand, Indonesia dan Vietnam bagi 2010–2020, walaupun pekebun kecil di Johor cekap dari segi pengeluaran (DRC 0.94). Durian Musang King diunjurkan mampu mencapai 10 peratus pasaran China menjelang 2030, tetapi berdepan Thailand yang dominan. Tiada kajian yang menyusun semua buah Malaysia mengikut potensi eksport, jadi keputusan dasar memerlukan data perdagangan yang lebih lengkap.
Rujukan
1. Mohamad, A. H. H., Ab-Rahim, R., & Mohamad, N. N. (2022). Competitiveness of pineapple: Focus on the Southeast Asian region. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. https://doi.org/10.6007/ijarbss/v12-i5/13275
2. Goh, S. K., Hashim, J. H., & Tan, S. S. L. (2024). Issues and challenges of exporting Malaysia Musang King durian to China. Jesselton Journal of Educators and Scholars. https://doi.org/10.68440/3009-0881.1003
3. Liew, S.-L., Arip, M. A., & Puah, C.-H. (2021). Determinants of export competitiveness of agricultural products in Malaysia. International Journal of Business and Society. https://doi.org/10.33736/IJBS.3747.2021
4. Noodaeng, S. (2017). Export competitiveness of Thai durian in China market. European Journal of Business and Management.
5. Suhaimi, N. H., & Fatah, F. A. (2021). An assessment of comparative advantage of pineapple production (Ananas comosus) among smallholders in Johor, Malaysia. https://doi.org/10.1088/1755-1315/757/1/012012
6. Balassa, B. (1965). Trade liberalization and revealed comparative advantage.
7. Banerjee, S., Ranganathan, V., Patti, A. F., Arora, A., et al. (2018). Valorisation of pineapple wastes for food and therapeutic applications. Trends in Food Science and Technology. https://doi.org/10.1016/J.TIFS.2018.09.024
8. Ahmadi Thalip Amar, Tong, P. S., Ng, C., et al. (2015). The MD2 ‘Super Sweet’ pineapple (Ananas comosus).
9. Mahmud, M., Abdullah, R., Yaacob, J. S., et al. (2018). Effect of vermicompost amendment on nutritional status of sandy loam soil, growth performance, and yield of pineapple (Ananas comosus var. MD2) under field conditions. Agronomy. https://doi.org/10.3390/AGRONOMY8090183
10. Jaji, K., Man, N., Nawi, N. M., et al. (2018). Factors affecting pineapple market supply in Johor, Malaysia. International Food Research Journal.
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: eksport buah, daya saing, Revealed Comparative Advantage, nanas MD2, durian Musang King, pasaran China, kelebihan bandingan, Johor
