Pengenalan
Penanaman pokok buah dalam pasu atau bekas semakin popular di kawasan bandar Malaysia dan di nurseri yang menghasilkan anak pokok dalam polibeg (pengetahuan am). Dalam bekas, akar hanya boleh tumbuh dalam isi padu media yang terhad, jadi tiga keputusan menjadi penentu kejayaan: saiz bekas, jenis media tanaman dan cara pembajaan.
Artikel ini berpaksikan kajian “Container volume affects growth and development of wax-apple” (Hsu et al., 1996), iaitu kajian ke atas jambu air (Syzygium samarangense), buah yang sangat dikenali di Malaysia. Objektifnya ialah menguji sama ada isi padu bekas menyekat tumbesaran pucuk dan/atau akar, dan dengan itu sesuai untuk teknik pemaksaan berbuah (forcing culture). Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan merangkumi saiz bekas bagi jambu batu, delima dan limau (Srivastava et al., 2023), media dan pembajaan anak benih pawpaw (Pomper et al., 2002), isi padu bekas bagi anak pokok limau (Girardi et al., 2005), serta isi padu akar dan kepekatan nitrat bagi epal (Bar-Yosef et al., 1988).
Sorotan Kajian Lepas
Asas fisiologi tumbesaran pokok berkayu dihuraikan oleh Pallardy (2007), yang menerangkan peranan proses seperti fotosintesis, respirasi, transpirasi serta hubungan karbohidrat, nitrogen dan mineral dalam tumbesaran pokok berkayu.
Bevington dan Castle (1985) mengkaji corak tumbesaran akar tahunan pokok limau muda berhubung dengan tumbesaran pucuk, suhu tanah dan kandungan air tanah.
Richards dan Rowe (1977) pula mengkaji kesan sekatan akar, pemangkasan akar dan 6-benzilaminopurina terhadap tumbesaran anak benih pic. Idea mengehadkan ruang akar untuk mengawal saiz pokok ini menjadi teras kajian Hsu et al. (1996).
Hsu et al. (1996) menjelaskan bahawa jambu air ialah spesies buah tropika yang cergas dengan lima hingga enam pusingan pucuk baharu (flush) setahun. Kajian itu menguji sama ada sekatan isi padu bekas dapat mengawal tumbesaran tersebut.
Dapatan Utama
Bekas lebih besar, pokok lebih besar. Hsu et al. (1996) menanam pokok jambu air berumur setahun dalam bekas pelbagai saiz berisi campuran media pasu. Selepas 6 bulan, luas keratan rentas batang (TCSA, diukur 15 cm di atas tanah) meningkat secara kuadratik dengan isi padu bekas. Pada akhir tahun pertama dan kedua, bilangan daun, luas daun serta berat kering daun, batang, pucuk dan akar berkorelasi positif dengan isi padu.
Nisbah pucuk:akar kekal stabil. Nisbah pucuk:akar kekal agak malar antara rawatan, bermakna bekas kecil mengecilkan keseluruhan pokok secara seimbang. Penulis menyimpulkan sekatan akar ialah kaedah berkesan untuk mengurangkan tumbesaran pucuk dan akar jambu air. Abstrak tidak melaporkan data hasil buah.
Saiz 45 × 45 cm lebih baik daripada 30 × 30 cm. Srivastava et al. (2023) menguji jambu batu (Psidium guajava), delima (Punica granatum) dan limau nipis (Citrus aurantifolia) dalam bekas untuk keperluan pemakanan penduduk bandar. Biomas purata tertinggi ialah jambu batu (1072 g/pokok) dan terendah delima (423 g). Biomas pucuk maksimum (1012.11 g) dicatat dalam bekas 45 cm × 45 cm dan minimum (402.78 g/pokok) dalam bekas 30 × 30 cm. Biomas akar juga maksimum (509.78 g) dalam bekas 45 cm × 45 cm. Nisbah akar:pucuk tertinggi (0.63) dicatat pada limau, dan nisbah ini berkorelasi negatif dengan berat buah serta hasil buah.
Jenis media mempengaruhi tumbesaran. Pomper et al. (2002) menguji empat media untuk anak benih pawpaw (Asimina triloba): ProMix, 6 kulit pain : 1 pasir, 1 pasir : 1 gambut sphagnum, dan 4 kulit pain : 1 pasir : 1 gambut sphagnum. Kadar percambahan serupa (80%) dalam semua media. Selepas 140 hari pada kadar baja tertinggi, ketinggian, bilangan daun dan berat kering lebih tinggi dalam ProMix dan 1 pasir : 1 gambut berbanding dua campuran kulit pain.
Pembajaan dan suhu zon akar. Fertigasi mingguan diberikan pada 0, 50 dan 100 mg/L N menggunakan baja larut air Peters 20N-8.6P-16.6K bersama unsur surih. Pemanasan dari bawah (32 ± 0.3 °C) mempercepat kemunculan anak benih dalam ProMix sebanyak 9 hari berbanding suhu ambien (24 ± 0.2 °C).
Saiz praktikal bagi anak pokok limau. Girardi et al. (2005) menghasilkan anak pokok oren manis ‘Pera’ pada batang pokok Rangpur lime dalam enam isi padu bekas (3.0 hingga 5.8 L), menggunakan media kulit Pinus komersial dan baja lepas terkawal. Batang pokok tidak terjejas sehingga peringkat cantuman, tetapi isi padu terbesar menghasilkan tumbesaran yang lebih cepat dan cergas selepas itu. Bekas 5.0 L dicadangkan sebagai pilihan teknikal dan ekonomik.
Nitrogen berlebihan tidak menambah hasil. Bar-Yosef et al. (1988) menanam epal Golden Delicious/Hashabi selama 5 tahun dalam bekas 200 L dan dua bekas lebih kecil (dicetak “50 dan 101” dalam abstrak). Dalam bekas 200 L, larutan nutrien 10.7±1.3, 7.1±1.5 atau 2.5±1.0 mM NO3 diberikan. Kepekatan tinggi meningkatkan kadar serapan N daripada 2.4 kepada 4.8 g N/pokok/hari pada bulan Julai, tetapi tidak meningkatkan hasil, tumbesaran atau kandungan N organ pokok. Mengecilkan bekas pula mengurangkan hasil, jumlah bahan kering serta serapan N dan air, tetapi meningkatkan jumlah pepejal terlarut dalam buah.
| Tanaman | Faktor | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|---|
| Jambu air | Isi padu bekas | TCSA meningkat secara kuadratik dengan isi padu | Hsu et al. (1996) |
| Jambu batu, delima, limau | Bekas 45 × 45 vs 30 × 30 cm | Biomas pucuk 1012.11 g vs 402.78 g | Srivastava et al. (2023) |
| Pawpaw | Suhu zon akar 32 °C | Kemunculan 9 hari lebih awal | Pomper et al. (2002) |
| Oren ‘Pera’ (anak pokok) | Isi padu bekas | 5.0 L dicadangkan | Girardi et al. (2005) |
| Epal | NO3 tinggi | Serapan N 2.4 ? 4.8 g/pokok/hari, hasil tidak meningkat | Bar-Yosef et al. (1988) |
Perbincangan
Secara keseluruhan, kesan saiz bekas ialah dapatan yang paling konsisten dalam bukti ini: bekas besar menghasilkan pokok lebih besar, manakala bekas kecil mengecilkan pokok dan, pada epal, mengurangkan hasil. Bagi pengguna yang mahu pokok kecil untuk balkoni, sekatan akar seperti pada jambu air adalah kelebihan; bagi yang mahukan hasil maksimum, bekas yang lebih besar diperlukan.
Bagi media, kajian pawpaw menunjukkan ProMix dan campuran pasir:gambut mengatasi campuran berasaskan kulit pain, manakala kajian limau berjaya menggunakan media kulit Pinus dengan baja lepas terkawal. Di Malaysia, bahan setempat seperti sabut kelapa (cocopeat), tanah atas dan bahan organik lazim digunakan (pengetahuan am), tetapi tiada kajian tempatan dalam data ini untuk membandingkannya. Bagi baja, kajian epal memberi pengajaran penting: menambah nitrogen melebihi keperluan tidak menambah hasil.
Batasan utama ialah kebanyakan kajian melibatkan anak benih atau anak pokok nurseri, dan kajian jambu air tidak melaporkan hasil buah. Tiada kajian Malaysia ditemui, jadi saranan perlu diuji dalam keadaan tempatan.
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha Nurseri
1. Pilih saiz bekas mengikut matlamat: bekas lebih besar (contohnya 45 × 45 cm berbanding 30 × 30 cm) untuk tumbesaran dan hasil, bekas lebih kecil untuk mengawal saiz pokok.
2. Gunakan media yang ringan dan bersaliran baik; uji campuran bahan setempat secara kecil-kecilan terlebih dahulu.
3. Elakkan baja nitrogen berlebihan; kepekatan tinggi tidak semestinya menambah hasil.
4. Saiz jambu air boleh dikawal dalam bekas kerana sekatan akar mengecilkan pokok secara seimbang, walaupun kesannya terhadap hasil belum dilaporkan.
5. Pengusaha nurseri boleh menilai saiz polibeg optimum seperti bekas 5.0 L bagi anak pokok limau.
Kesimpulan
Saiz bekas mempengaruhi tumbesaran pokok buah secara langsung, daripada jambu air hingga epal, manakala jenis media dan kadar pembajaan turut mempengaruhi tumbesaran dan hasil. Bekas kecil sesuai untuk mengawal saiz, tetapi boleh mengurangkan hasil. Kajian tempatan masih diperlukan.
Rujukan
1. Hsu, Y. M., Tseng, M. J., & Lin, C. H. (1996). Container volume affects growth and development of wax-apple. HortScience. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.31.7.1139
2. Srivastava, K., Kumar, S., Singh, S., et al. (2023). Effect of container size on yield and root morphology of different fruit crops. Current Horticulture. https://doi.org/10.48165/chr.2023.11.2.4
3. Pomper, K. W., Layne, D. R., Jones, S. C., et al. (2002). Growth enhancement of container-grown pawpaw seedlings as influenced by media type, root-zone temperature, and fertilization regime. HortScience. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.37.2.329
4. Girardi, E. A., Mourão Filho, F. A. A., Graf, C. C. D., et al. (2005). Vegetative growth of citrus nursery trees related to the container volume. Fruits. https://doi.org/10.1051/FRUITS:2005020
5. Bar-Yosef, B., Schwartz, S., Markovich, T., et al. (1988). Effect of root volume and nitrate solution concentration on growth, fruit yield, and temporal N and water uptake rates by apple trees. Plant and Soil. https://doi.org/10.1007/BF02371543
6. Pallardy, S. G. (2007). Physiology of woody plants.
7. Bevington, K. B., & Castle, W. S. (1985). Annual root growth pattern of young citrus trees in relation to shoot growth, soil temperature, and soil water content. Journal of the American Society for Horticultural Science.
8. Richards, D., & Rowe, R. N. (1977). Effects of root restriction, root pruning and 6-benzylaminopurine on the growth of peach seedlings. Annals of Botany. https://doi.org/10.1093/OXFORDJOURNALS.AOB.A085347
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: pokok buah dalam pasu, saiz bekas, sekatan akar, media tanaman, pembajaan, jambu air, jambu batu, penanaman bandar
