Pengenalan
Kebanyakan dusun buah tradisional di Malaysia ditanam dengan jarak lebar, dan pokok mengambil masa beberapa tahun sebelum mula berbuah (pengetahuan am). Sistem penanaman berkepadatan tinggi (high density planting, HDP), iaitu menanam lebih banyak pokok sehektar dengan pokok yang lebih kecil dan terkawal, telah lama diamalkan bagi buah beriklim sederhana dan semakin diminati untuk buah tropika (pengetahuan am).
Artikel ini berpaksikan kajian “Tree vigour and yield of plum grown under high density planting system” (Gliši? et al., 2016) yang dijalankan di Cacak, Serbia. Objektifnya ialah menilai kecergasan pokok, hasil (kg/pokok dan t/ha), kecekapan hasil, indeks berbuah dwitahunan dan berat buah lima kultivar plum yang ditanam pada kepadatan tinggi. Kajian sokongan merangkumi kos dan pulangan kebun plum (Milosevic et al., 2008), limau di Florida, Amerika Syarikat (Wheaton et al., 1991), serta dua kajian epal ‘Fuji’ yang diterbitkan dalam jurnal hortikultur Korea (Yang et al., 2010; Choi et al., 2023).
Sorotan Kajian Lepas
Kecergasan pokok ialah faktor utama dalam sistem kepadatan tinggi. Gaudillère et al. (1992) mengkaji pokok prun muda dan mendapati paras rizab karbohidrat dalam bahagian kekal pokok tidak berkait dengan perubahan kecergasan vegetatif akibat batang pokok (rootstock), tetapi kinetik penggemblengan kanji berubah dengan batang pokok yang mengerdilkan.
Pemilihan kultivar juga penting. Blažek et al. (2018) menilai prestasi kultivar plum baharu pada dua batang pokok dalam percubaan di Holovousy bagi tempoh 1998–2003. ‘Bluefre’ paling cepat berbuah, manakala ‘Valor’ dan ‘Empress’ terbaik dari segi tumbesaran, tabiat berbuah dan saiz buah.
Meland (2005) melaporkan bahawa penanaman intensif plum ‘Edda’, ‘Opal’ dan ‘Mallard’ (Prunus domestica L.) pada batang pokok separa kerdil St. Julien A memberikan perkembangan kanopi yang pantas dan hasil sejak pokok masih muda, berdasarkan penilaian selama sembilan tahun. Dari sudut ekonomi, Milosevic et al. (2008) membandingkan kebun plum berkepadatan rendah dan tinggi, dan mendapati pulangan 21.3% atas jumlah pelaburan dalam tahun kedua dan ketiga bagi kebun kepadatan tinggi berbanding 2.0% bagi kepadatan rendah.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian utama. Gliši? et al. (2016) menanam lima kultivar plum (‘Cacanska Rana’, ‘Cacanska Lepotica’, ‘Cacanska Najbolja’, ‘Cacanska Rodna’ dan ‘Stanley’) yang dicantum pada anak benih myrobalan (Prunus cerasifera Ehrh.) dengan jarak 4×2 m (1,250 pokok/ha). Data direkod dari musim kedua hingga keenam.
Hasil seawal tahun kedua. ‘Cacanska Rodna’ dan ‘Cacanska Najbolja’ memberikan hasil pertama seawal tahun kedua (masing-masing 1.08 dan 1.47 kg/pokok), manakala hasil ketara pertama bagi semua kultivar diperoleh pada tahun ketiga.
Hasil kumulatif berbeza mengikut kultivar. Hasil kumulatif terendah ialah ‘Cacanska Rana’ (30.75 kg/pokok dan 38.44 t/ha), diikuti ‘Cacanska Najbolja’, ‘Cacanska Lepotica’ dan ‘Stanley’ (masing-masing 43.86, 60.37 dan 73.40 t/ha), dan tertinggi ‘Cacanska Rodna’ (66.36 kg/pokok dan 82.95 t/ha).
Kecergasan dan kecekapan hasil. Luas keratan rentas batang (TCSA) akhir paling rendah pada ‘Cacanska Lepotica’ (39.9 cm²) dan paling tinggi pada ‘Cacanska Rana’ (75.0 cm²) dan ‘Cacanska Najbolja’ (82.9 cm²). Kecekapan hasil terendah pada ‘Cacanska Rana’ (0.12 kg/cm²) dan tertinggi pada ‘Cacanska Rodna’ (0.41 kg/cm²).
Risiko berbuah dwitahunan. ‘Cacanska Rodna’ mempunyai indeks berbuah dwitahunan tertinggi (0.61), manakala yang terendah ialah ‘Cacanska Lepotica’ (0.13). Berat purata buah berjulat daripada 27.4 g (‘Cacanska Rodna’) hingga 51.8 g (‘Cacanska Rana’).
Kos lebih tinggi, pulangan lebih cepat. Milosevic et al. (2008) mendapati jumlah kos tiga musim pertama bagi kebun plum kepadatan rendah (333 pokok/ha) ialah € 4,069.3/ha, manakala kebun kepadatan tinggi (1,250 pokok/ha) 1.9 kali lebih tinggi, iaitu € 7,729/ha. Namun, kebun kepadatan tinggi lebih cepat berbuah dan memberi pulangan pelaburan lebih awal.
Epal ‘Fuji’ di Korea. Yang et al. (2010) membandingkan pokok berdahan banyak (well-feathered) ‘Fuji’/M.9 EMLA pada jarak 4.0×1.5 m dengan pokok cambuk (whip) ‘Fuji’/M.26 pada 4.0×2.0 m. Hasil M.9 EMLA per 10a (10 are, iaitu 0.1 ha) meningkat daripada 0.3 tan (tahun kedua) kepada 4.6 tan (tahun kelima) dan 5.0 tan (tahun keenam), manakala M.26 hanya daripada 0.5 tan (tahun ketiga) kepada 2.9 tan (tahun keenam). Hasil kumulatif sehingga tahun keenam ialah 13.9 tan per 10a bagi M.9 EMLA berbanding 9.8 tan bagi M.26. Choi et al. (2023) pula menguji jarak dalam baris 1.5, 1.2, 1.0 dan 0.8 m (antara baris 3 m) dalam kebun ‘Fuji’/M.9 dua paksi; hasil kumulatif masing-masing 8.7, 9.3, 9.9 dan 10.3 kg/pokok, iaitu meningkat apabila jarak dikurangkan.
Limau di Florida: kelebihan terhad. Wheaton et al. (1991) menanam oren, tangor dan limau gedang pada jarak 1.5 × 3.3 m (2020 pokok/ha). Pada umur 7 tahun, oren menghasilkan 23 hingga 75 t/ha. Kombinasi kecergasan sederhana dan cepat berbuah lebih baik berbanding bahan yang sangat cergas atau mengerdilkan, tetapi kelebihan kepadatan sangat tinggi didapati kecil di Florida, dan kepadatan sederhana kurang daripada 1000 pokok/ha mungkin lebih baik.
| Tanaman / sistem | Petunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|---|
| Plum, 1,250 pokok/ha | Hasil kumulatif tertinggi (‘Cacanska Rodna’) | 82.95 t/ha | Gliši? et al. (2016) |
| Plum, 1,250 pokok/ha | Pulangan pelaburan tahun 2–3 | 21.3% (vs 2.0%) | Milosevic et al. (2008) |
| Epal ‘Fuji’/M.9 EMLA | Hasil kumulatif hingga tahun ke-6 | 13.9 tan/10a (vs 9.8) | Yang et al. (2010) |
| Epal ‘Fuji’/M.9, jarak 0.8 m | Hasil kumulatif | 10.3 kg/pokok | Choi et al. (2023) |
| Oren, 2020 pokok/ha | Hasil pada umur 7 tahun | 23–75 t/ha | Wheaton et al. (1991) |
Perbincangan
Bukti yang ada menyokong tajuk artikel ini secara bersyarat. Pada plum dan epal, kepadatan tinggi memang menghasilkan buah lebih awal: plum mula berhasil pada tahun kedua, dan epal pada jarak rapat memberikan hasil kumulatif lebih tinggi pada tahun-tahun awal. Kajian ekonomi plum menunjukkan kos tiga musim pertama hampir dua kali ganda (1.9 kali), tetapi pulangan diperoleh lebih cepat.
Namun, kejayaan sistem ini bergantung pada padanan kultivar dan batang pokok. Kultivar paling produktif dalam kajian Serbia juga paling cenderung berbuah dwitahunan, manakala kajian Florida mendapati kepadatan sangat tinggi tidak banyak memberi kelebihan bagi limau. Kajian epal Korea pula menekankan bahan tanaman berkualiti dan pembentukan kanopi.
Batasan utama ialah semua bukti datang daripada buah beriklim sederhana dan subtropika; tiada kajian HDP bagi mangga, jambu batu atau buah tropika Malaysia ditemui dalam carian ini. Pokok tropika boleh tumbuh secara berterusan dan umumnya belum mempunyai batang pokok kerdil yang digunakan secara meluas seperti M.9, jadi saiz pokok perlu dikawal melalui cantasan atau kaedah lain (pengetahuan am). Angka hasil tidak boleh dipindahkan terus ke Malaysia.
Implikasi kepada Pengusaha dan Agensi
1. Nilai keupayaan modal: kos penubuhan dan penyelenggaraan tiga musim pertama bagi kebun plum kepadatan tinggi mencapai 1.9 kali kebun kepadatan rendah, walaupun pulangannya lebih awal.
2. Pilih kultivar yang cepat berbuah tetapi pantau tabiat berbuah dwitahunan.
3. Gunakan bahan tanaman berkualiti dan rancang cantasan pembentukan kanopi sejak awal.
4. Jangan melampaui kepadatan optimum; kajian limau menunjukkan kepadatan sederhana mungkin lebih baik.
5. Agensi wajar menjalankan plot demonstrasi HDP bagi buah tropika tempatan sebelum mengesyorkannya secara meluas.
Kesimpulan
Kebun berkepadatan tinggi boleh mempercepat hasil dan pulangan, seperti ditunjukkan oleh plum di Serbia (1,250 pokok/ha, hasil seawal tahun kedua) dan epal ‘Fuji’ di Korea. Bagaimanapun, kosnya lebih tinggi, faedahnya bergantung pada kultivar dan batang pokok, dan bukti bagi buah tropika Malaysia masih belum ada.
Rujukan
1. Gliši?, I., Miloševi?, T., et al. (2016). Tree vigour and yield of plum grown under high density planting system. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2016.1139.23
2. Milosevic, T., Zornic, B., Glisic, I., et al. (2008). A comparison of low-density and high-density plum plantings for differences in establishment and management costs, and in returns over the first three growing seasons – a mini-review. Journal of Horticultural Science & Biotechnology. https://doi.org/10.1080/14620316.2008.11512419
3. Wheaton, T. A., Castle, W. S., Whitney, J. D., et al. (1991). Performance of citrus scion cultivars and rootstock in a high-density planting. HortScience. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.26.7.837
4. Yang, S., Park, M., Song, Y., et al. (2010). Evaluation of early productivity of high density ‘Fuji’ apple orchards by planting well-feathered trees/M.9 EMLA. Korean Journal of Horticultural Science & Technology.
5. Choi, B.-H., Kim, C.-S., Jeong, Y.-J., et al. (2023). Configuration of the tree shape in a bi-axis apple orchard using ‘Fuji’/M.9 grafted plants – Tree growth and productivity during early years according to the planting distance. Korean Journal of Horticultural Science & Technology. https://doi.org/10.7235/hort.20230048
6. Gaudillère, J.-P., Moing, A., Carbonne, F., et al. (1992). Vigour and non-structural carbohydrates in young prune trees. Scientia Horticulturae. https://doi.org/10.1016/0304-4238(92)90119-W
7. Blažek, J., Vávra, R., Pišt?ková, I., et al. (2018). Orchard performance of new plum cultivars on two rootstocks in a trial at Holovousy in 1998–2003. Horticultural Science. https://doi.org/10.17221/3790-HORTSCI
8. Meland, M. (2005). High density planting systems of European plums – the effect of growth and productivity of three cultivars after nine years. Acta Agriculturae Scandinavica Section B. https://doi.org/10.1080/09064710510008676
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: penanaman berkepadatan tinggi, jarak tanaman, plum, epal Fuji, batang pokok kerdil, hasil awal, kecekapan hasil, kos penubuhan kebun
