Pengenalan
Smoothie buah semakin popular di Malaysia sebagai sarapan pantas dan minuman sihat, dijual di kafe, gerai dan pasar raya (pengetahuan am). Namun, ramai tertanya-tanya sama ada mengisar buah memusnahkan seratnya dan menjadikannya sama seperti jus yang tinggi gula. Isu ini penting kerana diabetes jenis 2 merupakan masalah kesihatan utama di negara ini (pengetahuan am), dan nasihat kesihatan awam lazimnya menggalakkan buah utuh berbanding jus.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Postprandial Glycemic Response to Whole Fruit versus Blended Fruit in Healthy, Young Adults” (Crummett dan Grosso, 2022). Objektifnya ialah membandingkan tindak balas glukosa darah selepas makan antara buah utuh dan buah yang dikisar, iaitu sama ada gangguan serat dalam pengisar mengubah tindak balas glisemik. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Dapatan dilengkapi oleh kajian pengisar pengekstrak nutrien (Redfern et al., 2017), kajian bioketersediaan antosianin daripada jus dan smoothie (Kuntz et al., 2015), kajian enzim polifenol oksidase dalam smoothie (Ottaviani et al., 2023) serta kajian serat dan indeks glisemik smoothie komersial (Saltaouras et al., 2019).
Sorotan Kajian Lepas
Kepentingan tindak balas glukosa selepas makan berkait rapat dengan rintangan insulin. DeFronzo dan Ferrannini (1991) menghuraikan rintangan insulin sebagai sindrom yang dikaitkan dengan gugusan gangguan metabolik, termasuk diabetes tidak bergantung insulin, obesiti, hipertensi, keabnormalan lipid dan penyakit kardiovaskular aterosklerotik. Kassi et al. (2011) membincangkan definisi dan kontroversi sindrom metabolik, manakala O’Neill dan O’Driscoll (2015) mengumpul maklumat antarabangsa tentang sindrom metabolik dan kaitannya dengan diabetes jenis 2, penyakit kardiovaskular dan kanser.
Peranan serat dalam pencegahan diabetes turut disokong. Meyer et al. (2000) mendapati bijirin, terutamanya bijirin penuh, serat bijirin dan magnesium diet berperanan melindungi daripada perkembangan diabetes dalam kalangan wanita warga emas, selepas pelarasan faktor pengeliru. Kajian utama bermula daripada premis bahawa pengambilan serat diet yang tinggi diketahui mengurangkan tindak balas glisemik selepas makan, tetapi kesan gangguan serat dalam pengisar kurang difahami.
Dahlqvist (1968) pula menerangkan kaedah mengukur aktiviti enzim disakaridase usus, dengan glukosa yang dibebaskan diukur menggunakan reagen glukosa oksidase. Kaedah sebegini membantu menjelaskan bagaimana karbohidrat dicerna dan diserap sebagai glukosa. Redfern et al. (2017) menambah bahawa walaupun pengambilan buah utuh dianggap melindungi daripada diabetes jenis 2, jus buah yang disediakan secara konvensional dikaitkan dengan peningkatan risiko.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian utama. Crummett dan Grosso (2022) membandingkan tindak balas glukosa 20 pelajar kolej muda yang sihat (12 perempuan, 8 lelaki) selepas makan buah utuh berbanding buah dikisar. Buah yang digunakan ialah epal Gala (biji dibuang) dan blackberry.
Buah dikisar memberi tindak balas glukosa lebih rendah. Glukosa maksimum dan luas kawasan bawah lengkung glukosa (iAUC) adalah lebih rendah dengan signifikan (p < 0.05) bagi buah dikisar berbanding buah utuh. Glukosa pada minit ke-60 juga lebih rendah secara hampir signifikan (p = 0.057). Jantina tidak memberi kesan signifikan. Pengkaji menghipotesiskan bahawa kesan ini mungkin berkaitan dengan pembebasan serat diet dan komponen nutrien daripada biji blackberry yang dikisar.
Pengisar pengekstrak nutrien merendahkan indeks glisemik. Redfern et al. (2017) mendapati campuran buah yang diproses dengan pengisar pengekstrak nutrien mempunyai indeks glisemik (GI) lebih rendah (32.7±8.5) berbanding campuran buah utuh (66.2±8.2, P<0.05). Bagi mangga yang tinggi GI, tiada perbezaan antara mangga dikisar dan mangga utuh, bermakna pengisaran tidak meningkatkan GI berbanding buah utuh. Mekanisme kesan ini belum jelas.
Serat kekal dalam smoothie komersial. Saltaouras et al. (2019) mendapati serat diet masih wujud dalam dua smoothie komersial selepas pemprosesan (16.9–17.5% bahan selular mengikut berat kering). GI kedua-dua smoothie adalah rendah (39 dan 36), manakala beban glisemik (GL) masing-masing sederhana dan hampir rendah (11.4 dan 9.7).
Antosianin: smoothie setara dengan jus. Kuntz et al. (2015) menjalankan kajian silang (n = 10) dengan jus anggur/beri biru (841 mg antosianin/liter) dan smoothie (983 mg antosianin/liter) sebanyak 0.33 liter. Farmakokinetik plasma dan perolehan metabolit antosianin dalam air kencing tidak berbeza antara jus dan smoothie, tetapi asid fenolik 3,4-DHB lebih baik bioketersediaannya daripada jus.
Pisang boleh mengurangkan penyerapan flavan-3-ol. Ottaviani et al. (2023) mendapati kepekatan plasma puncak (Cmax) metabolit flavan-3-ol selepas kapsul ialah 680 ± 78 nmol/L, serupa dengan smoothie beri campuran (aktiviti polifenol oksidase rendah). Sebaliknya, smoothie berasaskan pisang (aktiviti polifenol oksidase tinggi) menghasilkan Cmax 96 ± 47 nmol/L, iaitu 84% lebih rendah berbanding kapsul. Dalam kajian susulan (n = 11), tahap plasma masih berkurang walaupun flavan-3-ol tidak bersentuhan dengan minuman pisang sebelum diminum.
| Ukuran | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Glukosa maksimum dan iAUC, buah dikisar lwn utuh | Lebih rendah (p < 0.05) | Crummett dan Grosso (2022) |
| GI campuran buah dikisar lwn utuh | 32.7±8.5 lwn 66.2±8.2 | Redfern et al. (2017) |
| Serat dalam smoothie komersial | 16.9–17.5% bahan selular (berat kering) | Saltaouras et al. (2019) |
| GI smoothie komersial | 39 dan 36 | Saltaouras et al. (2019) |
| Cmax flavan-3-ol, smoothie pisang | 96 ± 47 nmol/L (84% lebih rendah) | Ottaviani et al. (2023) |
Perbincangan
Bukti yang ada menunjukkan bahawa mengisar buah utuh tidak memusnahkan serat sepenuhnya. Saltaouras et al. (2019) mengesan bahan selular berserat dalam smoothie komersial, dan dua kajian (Crummett dan Grosso, 2022; Redfern et al., 2017) mendapati buah dikisar tidak meningkatkan, malah dalam sesetengah kes merendahkan, tindak balas glukosa berbanding buah utuh. Ini berbeza dengan jus konvensional yang membuang pulpa. Kesan ini mungkin bergantung kepada jenis buah; buah berbiji kecil seperti blackberry mungkin memberi manfaat tambahan apabila bijinya dikisar, manakala mangga tidak menunjukkan perbezaan.
Bagi nutrien lain, gambarannya bercampur. Antosianin diserap setara daripada smoothie dan jus (Kuntz et al., 2015), tetapi bahan smoothie boleh mempengaruhi penyerapan: pisang yang tinggi polifenol oksidase mengurangkan flavan-3-ol dalam darah dengan ketara (Ottaviani et al., 2023). Ini penting kerana pisang sering dijadikan asas smoothie di Malaysia (pengetahuan am).
Batasannya, kajian yang menyatakan saiz sampel adalah kecil (n = 8 hingga 20), dan tiada yang khusus melibatkan pesakit diabetes. Bahan ini tidak mengandungi data tentang kekenyangan, jadi persoalan sama ada smoothie mengenyangkan seperti buah utuh belum dapat dijawab. Tiada kajian di Malaysia atau menggunakan buah tropika selain mangga.
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha
1. Kisar buah utuh bersama pulpa, kulit yang boleh dimakan dan biji kecil, bukannya menapis atau memerah jus sahaja.
2. Elakkan menambah gula, sirap atau susu pekat manis, kerana ini boleh mengurangkan kelebihan glisemik buah.
3. Jika mahukan manfaat flavan-3-ol daripada beri, pertimbangkan untuk tidak mencampurkannya dengan pisang dalam smoothie yang sama.
4. Pesakit diabetes perlu berunding dengan doktor atau pakar dietetik sebelum menjadikan smoothie sebahagian daripada diet harian, kerana kajian ini tidak khusus melibatkan pesakit diabetes.
5. Pengusaha smoothie boleh menonjolkan kandungan serat dan menguji GI produk berasaskan buah tempatan.
Kesimpulan
Mengisar buah utuh tidak menghapuskan serat, dan dalam kajian kecil, buah dikisar tidak meningkatkan malah kadangkala merendahkan tindak balas glukosa berbanding buah utuh. Antosianin diserap setara daripada smoothie dan jus, tetapi campuran bahan seperti pisang boleh mengurangkan penyerapan flavan-3-ol. Data tentang kekenyangan dan buah tropika masih kurang, jadi smoothie buah utuh tanpa gula tambahan boleh dianggap pilihan munasabah, bukan pengganti sepenuhnya buah utuh.
Rujukan
1. Crummett, L. T., & Grosso, R. J. (2022). Postprandial glycemic response to whole fruit versus blended fruit in healthy, young adults. Nutrients. https://doi.org/10.3390/nu14214565
2. Redfern, K. M., Cammack, V. L., Sweet, N., et al. (2017). Nutrient-extraction blender preparation reduces postprandial glucose responses from fruit juice consumption. Nutrition & Diabetes. https://doi.org/10.1038/NUTD.2017.36
3. Kuntz, S., Rudloff, S., Asseburg, H., et al. (2015). Uptake and bioavailability of anthocyanins and phenolic acids from grape/blueberry juice and smoothie in vitro and in vivo. British Journal of Nutrition. https://doi.org/10.1017/S0007114515000161
4. Ottaviani, J. I., Ensunsa, J. L., Fong, R., et al. (2023). Impact of polyphenol oxidase on the bioavailability of flavan-3-ols in fruit smoothies: A controlled, single blinded, cross-over study. Food & Function. https://doi.org/10.1039/d3fo01599h
5. Saltaouras, G., Shaw, P. K., Fraser, A., et al. (2019). Glycaemic index, glycaemic load and dietary fibre characteristics of two commercially available fruit smoothies. International Journal of Food Sciences and Nutrition. https://doi.org/10.1080/09637486.2018.1481201
6. DeFronzo, R. A., & Ferrannini, E. (1991). Insulin resistance: A multifaceted syndrome responsible for NIDDM, obesity, hypertension, dyslipidemia, and atherosclerotic cardiovascular disease. Diabetes Care. https://doi.org/10.2337/DIACARE.14.3.173
7. Kassi, E., Pervanidou, P., Kaltsas, G., & Chrousos, G. P. (2011). Metabolic syndrome: Definitions and controversies. BMC Medicine. https://doi.org/10.1186/1741-7015-9-48
8. O’Neill, S., & O’Driscoll, L. (2015). Metabolic syndrome: A closer look at the growing epidemic and its associated pathologies. Obesity Reviews. https://doi.org/10.1111/OBR.12229
9. Meyer, K. A., Kushi, L. H., Jacobs, D. R., Slavin, J. L., Sellers, T. A., & Folsom, A. R. (2000). Carbohydrates, dietary fiber, and incident type 2 diabetes in older women. The American Journal of Clinical Nutrition. https://doi.org/10.1093/AJCN/71.4.921
10. Dahlqvist, A. (1968). Assay of intestinal disaccharidases. Analytical Biochemistry. https://doi.org/10.1016/0003-2697(68)90263-7
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: smoothie buah, serat diet, indeks glisemik, glukosa darah, buah utuh, antosianin, flavan-3-ol, bioketersediaan
