Pengenalan
Emping belinjau, keropok nipis yang diperbuat daripada biji belinjau (Gnetum gnemon L.), popular di Malaysia dan Indonesia. Namun, emping sering dikaitkan dengan peningkatan asid urik dan gout kerana kandungan purinnya. Persepsi ini meluas dalam masyarakat, tetapi bukti saintifik yang menyokongnya perlu dinilai dengan teliti supaya nasihat kepada pengguna dan pengusaha berasaskan data.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“The effect of melinjo (Gnetum gnemon L.) leaves and melinjo peel extracts on induced-hyperuricemia male rats model” (Sari et al., 2019) yang dijalankan di Indonesia (Institut Teknologi Bandung). Objektifnya ialah menilai kesan emping, ekstrak daun dan kulit belinjau terhadap asid urik tikus. Dapatan dilengkapi oleh kajian manusia di Indonesia* (Wardhani, 2009; Wahab et al., 2022).
Sorotan Kajian Lepas
Asid urik ialah hasil akhir metabolisme purin pada manusia, kerana manusia tidak mempunyai enzim urikase yang menukar asid urik kepada alantoin (pengetahuan am). Apabila pengeluaran asid urik melebihi keupayaan perkumuhan buah pinggang, kadar dalam darah meningkat (hiperurisemia) dan kristal monosodium urat boleh termendap di sendi, menyebabkan gout (pengetahuan am). Oleh itu, makanan tinggi purin lazimnya dihadkan bagi pesakit gout. Namun, faktor lain seperti genetik, obesiti, fungsi buah pinggang, alkohol dan minuman bergula juga mempengaruhi kadar asid urik, maka pemakanan hanyalah sebahagian daripada gambaran keseluruhan (pengetahuan am).
Wardhani (2009), dalam tesisnya, mengkaji kesan pengambilan emping goreng terhadap kadar asid urik darah lelaki dewasa. Menurut ringkasan SciSpace, emping mengandungi purin yang tinggi, dan pengambilan makanan tinggi purin boleh menyebabkan gout atau artritis gout kerana asid urik ialah hasil akhir metabolisme purin. Kajian ini merupakan antara usaha awal untuk mengukur kesan emping secara langsung pada manusia, bukan sekadar berdasarkan kandungan purin dalam jadual makanan.
Dewangga et al. (2016) pula, menurut ringkasan SciSpace, menyatakan bahawa biji belinjau mengandungi protein dan purin yang tinggi, dan mencuba ekstrak daun bacang untuk menurunkan kandungannya. Wahab et al. (2022) membawa isu ini ke peringkat komuniti dengan mengkaji pengaruh pengambilan emping terhadap penyakit asid urik dalam kalangan masyarakat di Aceh Besar. Sari et al. (2019) kemudian menggunakan emping sendiri sebagai bahan aruhan hiperurisemia pada tikus, satu pendekatan yang secara tidak langsung mengesahkan keupayaan emping meningkatkan asid urik.
Dapatan Utama
Emping meningkatkan asid urik tikus. Sari et al. (2019) menggunakan emping belinjau sebagai bahan aruhan pada dos 4.5 g/kg berat badan, yang meningkatkan kadar asid urik darah tikus hiperurisemia sehingga 4.65 mg/dL.
Kajian pada lelaki dewasa. Wardhani (2009), dalam tesisnya, mengkaji kesan pengambilan emping goreng terhadap kadar asid urik darah lelaki dewasa. Menurut ringkasan SciSpace, emping mengandungi purin yang tinggi, dan pengambilan makanan tinggi purin boleh menyebabkan gout atau artritis gout kerana asid urik ialah hasil akhir metabolisme purin.
Kaitan dengan penyakit gout dalam masyarakat. Wahab et al. (2022) mengkaji pengaruh pengambilan emping belinjau terhadap penyakit asid urik dalam kalangan masyarakat di Aceh Besar, Indonesia, menunjukkan isu ini menjadi kebimbangan kesihatan awam.
Protein dan purin biji tinggi. Menurut ringkasan SciSpace, biji belinjau mengandungi protein dan purin yang tinggi, menyumbang kepada peningkatan asid urik jika dimakan dalam jumlah banyak (Dewangga et al., 2016).
| Kajian | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|
| Tikus (emping 4.5 g/kg) | Asid urik meningkat hingga 4.65 mg/dL | Sari et al. (2019) |
| Lelaki dewasa | Kesan emping goreng terhadap asid urik dikaji | Wardhani (2009) |
| Masyarakat Aceh Besar | Kaitan pengambilan emping dengan asid urik | Wahab et al. (2022) |
| Biji belinjau | Protein dan purin tinggi | Dewangga et al. (2016) |
Perbincangan
Bukti menunjukkan bahawa emping belinjau boleh meningkatkan asid urik, terutamanya jika dimakan dalam jumlah besar. Ini relevan bagi individu yang mempunyai sejarah gout atau hiperurisemia. Namun, bagi kebanyakan orang sihat, pengambilan sederhana mungkin tidak menimbulkan masalah besar. Dos aruhan 4.5 g/kg berat badan pada tikus juga jauh lebih tinggi daripada pengambilan biasa manusia jika dikira mengikut berat badan, maka hasil kajian haiwan tidak boleh dipindahkan secara terus kepada manusia (pengetahuan am).
Satu lagi faktor yang sering diabaikan ialah cara emping dimakan. Emping biasanya digoreng dan dimakan bersama hidangan lain yang mungkin turut tinggi purin, seperti daging, makanan laut atau jeroan, serta dalam majlis yang melibatkan pengambilan makanan berlebihan (pengetahuan am). Kajian komuniti seperti Wahab et al. (2022) berguna untuk mengenal pasti persatuan, tetapi sukar mengasingkan sumbangan emping sahaja daripada keseluruhan corak pemakanan.
Satu dapatan menarik ialah daun dan kulit belinjau, bahagian lain daripada tumbuhan yang sama, sebenarnya menurunkan asid urik dalam kajian tikus (lihat artikel berkaitan). Ini membuka kemungkinan produk gabungan atau pemanfaatan bahagian lain tumbuhan untuk mengimbangi kesan biji.
Dari sudut reka bentuk kajian, bukti manusia yang ada masih terhad kepada tesis dan kajian komuniti berskala kecil. Kajian intervensi terkawal, contohnya membandingkan kadar asid urik sukarelawan sebelum dan selepas pengambilan emping dalam kuantiti yang ditetapkan, dengan diet lain dikawal, akan memberikan jawapan yang lebih kukuh (pengetahuan am). Data sedemikian juga penting bagi pihak berkuasa kesihatan untuk memberi nasihat pemakanan yang lebih tepat, bukannya larangan umum yang boleh menjejaskan pengusaha emping tanpa asas yang kukuh.
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha
1. Pesakit gout dinasihatkan menghadkan pengambilan emping belinjau.
2. Pengusaha emping boleh meletakkan nasihat pengambilan pada label.
3. Teknologi pemprosesan untuk mengurangkan purin wajar diterokai.
4. Kajian manusia yang lebih terkawal diperlukan, termasuk kawalan terhadap makanan lain yang dimakan bersama.
5. Saiz hidangan yang kecil dan pembungkusan porsi boleh membantu pengguna mengawal pengambilan (pengetahuan am).
Kesimpulan
Emping belinjau tinggi purin dan boleh meningkatkan asid urik, seperti yang ditunjukkan dalam kajian tikus (sehingga 4.65 mg/dL pada dos 4.5 g/kg) dan pemerhatian manusia. Pengambilan sederhana, pelabelan yang bertanggungjawab dan inovasi pemprosesan boleh membantu mengurangkan risiko ini.
Rujukan
1. Sari, N. K., Soemardji, A. A., & Fidrianny, I. (2019). The effect of melinjo (Gnetum gnemon L.) leaves and melinjo peel extracts on induced-hyperuricemia male rats model. Journal of Medicine and Health, 2(4). https://doi.org/10.28932/jmh.v2i4.1840
2. Wardhani, N. L. P. A. D. (2009). Efek asupan emping goreng (produk olahan melinjo Gnetum gnemon) terhadap kadar asam urat darah laki-laki dewasa. Tesis, Indonesia.
3. Wahab, I., Darmawati, Rahmayanti, et al. (2022). Pengaruh konsumsi emping melinjo (Gnetum gnemon L.) terhadap penyakit asam urat pada masyarakat Desa Sibreh Keumudee. Jurnal Pengabdian Kepada Masyarakat. https://doi.org/10.30867/jeumpa.v1i2.122
4. Dewangga, P. B., Larasati, U., & Salamah, S. (2016). Pemanfaatan ekstrak daun mangga (Mangifera foetida L.) sebagai penurun asam urat dalam biji melinjo. Chemica, 1(2). https://doi.org/10.26555/chemica.v1i2.3572
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: belinjau, emping, asid urik, purin, gout, hiperurisemia, biji belinjau, kesihatan
