Jering (Archidendron pauciflorum / A. jiringa): Nilai Pemakanan, Asid Djenkolik, Ketoksikan dan Bioaktiviti

Pengenalan

Jering (Archidendron pauciflorum (Benth.) I.C. Nielsen, juga dikenali sebagai Archidendron jiringa atau Pithecellobium jiringa) ialah pokok kekacang famili Fabaceae yang berasal dari Asia Tenggara. Bijinya yang besar dan berbau kuat dimakan mentah sebagai ulam, direbus, dibuat kerepek atau dimasak gulai, dan sangat popular di Malaysia, Indonesia (dikenali sebagai jengkol) dan selatan Thailand (Muslim & Majid, 2010). Di Malaysia, kebanyakan bekalan jering datang daripada pokok liar atau dusun kampung, dengan harga yang boleh melonjak tinggi pada musim tidak berbuah (pengetahuan am). Walau bagaimanapun, jering terkenal dengan risiko “jengkolisme” iaitu keracunan akibat asid djenkolik yang boleh menjejaskan buah pinggang.

Ulasan ini bertajuk “Ulasan Penyelidikan Jering: Nilai Pemakanan, Asid Djenkolik, Ketoksikan dan Bioaktiviti”. Objektifnya ialah untuk merumuskan dapatan utama kajian saintifik mengenai (i) botani dan kegunaan tradisional jering, (ii) komposisi nutrien dan anti-nutrien, (iii) asid djenkolik dan kesan toksik, (iv) bioaktiviti termasuk antidiabetik, antioksidan, antibakteria dan antikanser, serta (v) potensi jering sebagai makanan ternakan. Kajian yang diulas dijalankan di Malaysia (Universiti Putra Malaysia, Universiti Sains Malaysia, Universiti Kebangsaan Malaysia dan AIMST), Indonesia (Bengkulu, Sumatera Utara, Lampung), Thailand dan Bangladesh.

Bahan ulasan diperoleh melalui fungsi Literature Review di platform SciSpace (scispace.com) dalam mod High Quality pada November 2026, dengan memberi tumpuan kepada sepuluh kertas teratas yang dipaparkan. Dapatan diambil daripada ringkasan dan lajur “Insights/Results” dalam jadual SciSpace serta abstrak yang tersedia. Perlu diambil perhatian bahawa kertas teratas lebih banyak memfokuskan kepada kimia dan farmakologi; data agronomi jering hampir tiada.

Botani dan Kegunaan Tradisional

Dapatan utama: Jering digunakan secara meluas sebagai ulam dan dalam perubatan tradisional untuk merawat sakit dada, masalah kulit dan sakit gusi; ekstraknya juga digunakan sebagai racun perosak organik.

Muslim dan Majid (2010) dari Universiti Sains Malaysia menghuraikan P. jiringa sebagai herba perubatan tradisional. Menurut ringkasan SciSpace, jering ditanam secara meluas di Asia Tenggara dan dimakan sebagai sayuran mentah bersama nasi, serta digunakan secara tradisional untuk merawat sakit dada, masalah kulit dan sakit gusi. Kertas ini turut melaporkan bahawa penggunaan P. jiringa dalam penghasilan racun perosak organik dapat membunuh serta menghalang perosak, yang dikaitkan dengan kandungan asid djenkolik.

Hamidun (Bunawan) et al. (2013) dari Universiti Kebangsaan Malaysia dalam Global Journal of Pharmacology mengulas botani, kegunaan tradisional, fitokimia dan farmakologi A. jiringa. Ulasan ini merupakan rujukan menyeluruh pertama yang menghimpunkan maklumat botani dan farmakologi spesies ini. Jering ialah pokok yang boleh mencapai ketinggian 18–25 m, dengan buah polong berpilin yang mengandungi biji besar berbentuk cakera (pengetahuan am).

Komposisi Nutrien dan Anti-Nutrien

Dapatan utama: Buah jering mengandungi protein 8.23% dan kelembapan 74.06% serta pelbagai mineral; biji jering kaya dengan asid amino perlu tetapi terhad dalam metionin.

Molla et al. (2021) dari Bangladesh dalam Biocatalysis and Agricultural Biotechnology menganalisis komposisi kimia, sebatian bioaktif, potensi antioksidan dan mikotoksin buah A. pauciflorum. Menurut ringkasan SciSpace, jering mengandungi protein 8.23%, kelembapan 74.06% dan pelbagai mineral penting, di samping aktiviti antioksidan yang tinggi.

Mohamed et al. (1987) dari Universiti Putra Malaysia (dahulu Universiti Pertanian Malaysia) membandingkan komponen nutrien dan anti-nutrien jering, keredas (Pithecellobium microcarpum) dan petai (Parkia speciosa). Menurut ringkasan SciSpace, jering kaya dengan asid amino perlu walaupun kandungan metioninnya terhad.

Komponen	Nilai / dapatan	Sumber
Protein	8.23% (ringkasan SciSpace)	Molla et al. (2021)
Kelembapan	74.06% (ringkasan SciSpace)	Molla et al. (2021)
Mineral	Pelbagai mineral penting	Molla et al. (2021)
Asid amino	Kaya asid amino perlu; metionin terhad	Mohamed et al. (1987)
Anti-nutrien	Asid djenkolik	Mohamed et al. (1987); Muslim & Majid (2010)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Varieti dan Potensi sebagai Makanan Ternakan

Dapatan utama: Dua varieti jering dari Bengkulu, Indonesia, telah dikenal pasti secara fenotip dan dinilai kandungan nutrien serta sebatian bioaktifnya untuk potensi sebagai makanan ruminan.

Hidayah et al. (2019) dalam Biodiversitas menjalankan pengenalpastian fenotip, kandungan nutrien dan sebatian bioaktif dua varieti jengkol dari Bengkulu, Indonesia, serta potensinya sebagai makanan ternakan ruminan. Kajian ini menunjukkan bahawa bahagian jering, termasuk kulit buah, mengandungi sebatian bioaktif seperti tanin dan saponin yang berpotensi memanipulasi fermentasi rumen (menurut tajuk dan ringkasan kajian; butiran angka tidak dipaparkan dalam jadual SciSpace). Ini membuka peluang penggunaan sisa kulit jering, yang biasanya dibuang, sebagai bahan makanan tambahan ternakan.

Asid Djenkolik dan Kesan Toksik

Dapatan utama: Asid djenkolik boleh membentuk kristal berbentuk jarum dalam saluran kencing yang merosakkan tisu buah pinggang, dan pengambilan biji jering dikenal pasti sebagai punca berkemungkinan kegagalan buah pinggang akut anuria.

Muslim dan Majid (2010) melaporkan bahawa asid dalam P. jiringa dicadangkan menyebabkan terkoyaknya tisu buah pinggang akibat pembentukan kristal berbentuk jarum. Pengambilan biji jering dilaporkan boleh menyebabkan djenkolisme (keracunan) dan merupakan penyebab berkemungkinan kegagalan buah pinggang akut anuria. Asid djenkolik ialah asid amino bersulfur yang kurang larut dalam air, terutamanya dalam air kencing berasid, menyebabkan pembentukan kristal (pengetahuan am).

Shukri et al. (2011) dari Universiti Putra Malaysia dalam Journal of the Science of Food and Agriculture menilai kesan toksik dan bermanfaat jering pada tikus normal dan diabetes. Pengambilan jering secara kronik menyebabkan kesan toksik pada tikus normal, membawa kepada hipertrofi dan lesi pada jantung, buah pinggang, hati, paru-paru dan pankreas, di samping meningkatkan tahap malondialdehid (MDA) dalam paru-paru yang menunjukkan tekanan oksidatif.

Kesan toksik	Penerangan	Sumber
Kristal djenkolik	Kristal berbentuk jarum merosakkan tisu buah pinggang	Muslim & Majid (2010)
Djenkolisme	Kegagalan buah pinggang akut anuria	Muslim & Majid (2010)
Pengambilan kronik (tikus normal)	Hipertrofi dan lesi pada jantung, buah pinggang, hati, paru-paru, pankreas	Shukri et al. (2011)
Tekanan oksidatif	MDA meningkat dalam paru-paru tikus normal	Shukri et al. (2011)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Bioaktiviti: Antidiabetik

Dapatan utama: Jering dalam diet menurunkan glukosa darah tikus diabetes ke tahap normal selepas kira-kira 12 minggu; namun ekstrak etanol biji jering dalam kajian lain menunjukkan aktiviti antidiabetik yang tidak signifikan.

Shukri et al. (2011) mendapati jering dalam diet mengurangkan tahap glukosa darah dengan ketara dalam tikus diabetes kepada tahap normal selepas kira-kira 12 minggu. Jering turut memperbaiki selera makan, berat badan dan status oksidatif organ, serta meningkatkan bilangan pulau Langerhans yang aktif dalam kedua-dua tikus diabetes dan normal selepas 15 minggu rawatan. Kesan berfaedah juga diperhatikan pada kanta mata, paru-paru dan pankreas tikus diabetes.

Virounbounyapat et al. (2012) dari Thailand dalam African Journal of Biotechnology menulenkan protein lektin yang tahan haba daripada biji A. jiringa dan melaporkan aktiviti perencatan alfa-glukosidase, mekanisme yang relevan untuk mengawal glukosa selepas makan.

Sebaliknya, Jeevandran et al. (2020) dari AIMST University, Malaysia, dalam Journal of Pharmaceutical Negative Results melaporkan bahawa ekstrak etanol biji A. pauciflorum menunjukkan aktiviti antidiabetik yang tidak signifikan. Dapatan negatif ini penting kerana ia menunjukkan bahawa kesan antidiabetik mungkin bergantung pada bentuk pengambilan (biji keseluruhan dalam diet berbanding ekstrak), dos atau kaedah ujian.

Kajian	Bentuk ujian	Dapatan	Sumber
Tikus diabetes	Jering dalam diet	Glukosa kembali normal selepas ~12 minggu	Shukri et al. (2011)
In vitro	Lektin biji	Perencatan alfa-glukosidase	Virounbounyapat et al. (2012)
Tikus	Ekstrak etanol biji	Aktiviti antidiabetik tidak signifikan	Jeevandran et al. (2020)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Bioaktiviti: Antioksidan, Antibakteria dan Antikanser

Dapatan utama: Kulit buah jering mengandungi asid galik dengan aktiviti antioksidan; ekstrak kulit batang menunjukkan aktiviti antibakteria, antioksidan dan sitotoksik; ekstrak metanol menghalang pengaktifan EBV sebanyak 30%.

Lubis et al. (2018) dari Sumatera Utara, Indonesia, dalam Asian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research mengasingkan asid galik daripada kulit polong jering dan menunjukkan aktiviti antioksidannya. Noviany et al. (2022) dari Universitas Lampung, Indonesia, dalam Physical Sciences Reviews melaporkan aktiviti antibakteria, antioksidan dan sitotoksik ekstrak kulit batang A. jiringa. Muslim dan Majid (2010) melaporkan bahawa ekstrak metanol P. jiringa menghalang pengaktifan virus Epstein-Barr (EBV) sebanyak 30%, menunjukkan potensi pengekangan sel kanser.

Bahagian	Bioaktiviti	Sumber
Kulit polong	Asid galik; antioksidan	Lubis et al. (2018)
Buah	Antioksidan tinggi	Molla et al. (2021)
Kulit batang	Antibakteria, antioksidan, sitotoksik	Noviany et al. (2022)
Ekstrak metanol	Menghalang pengaktifan EBV 30%	Muslim & Majid (2010)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Perbincangan

Kajian yang diulas memaparkan dua sisi jering. Di satu pihak, jering ialah sumber protein dan asid amino, mempunyai aktiviti antioksidan yang tinggi, dan menunjukkan potensi antidiabetik dalam kajian haiwan. Di pihak lain, asid djenkolik dan pengambilan kronik dikaitkan dengan kerosakan buah pinggang dan organ lain. Kajian Shukri et al. (2011) amat menarik kerana memaparkan kedua-dua kesan dalam satu reka bentuk eksperimen: bermanfaat bagi tikus diabetes tetapi toksik bagi tikus normal apabila diambil secara kronik.

Dapatan yang bercanggah mengenai kesan antidiabetik (Shukri et al., 2011 berbanding Jeevandran et al., 2020) menunjukkan keperluan untuk kajian yang lebih terkawal dengan dos dan bentuk produk yang seragam. Sebarang tuntutan kesihatan mengenai jering perlu dibuat dengan berhati-hati.

Dari sudut pemprosesan, kaedah tradisional seperti merendam, merebus, menanam biji dalam tanah atau menjadikan kerepek dipercayai mengurangkan kandungan asid djenkolik dan bau (pengetahuan am). Namun, kertas teratas tidak menyediakan data kuantitatif mengenai keberkesanan kaedah ini, satu jurang yang penting bagi keselamatan pengguna.

Bagi pengusaha, kekurangan kajian agronomi adalah kelemahan besar. Jering masih bergantung pada pokok liar dan dusun lama, dengan pembuahan bermusim dan tidak menentu. Potensi kulit buah sebagai makanan ternakan (Hidayah et al., 2019) dan racun perosak organik (Muslim & Majid, 2010) menunjukkan bahawa sisa jering boleh dimanfaatkan.

Implikasi untuk Pengusaha di Malaysia

1. Pembiakan dan penanaman tersusun: Mulakan dusun jering daripada pokok induk yang produktif; pembiakan vegetatif perlu dikaji untuk pembuahan lebih awal (pengetahuan am).

2. Produk diproses: Kerepek jering, jering rebus berbungkus dan jering jeruk boleh menambah nilai dan mungkin mengurangkan risiko djenkolik melalui pemprosesan.

3. Label amaran pengambilan: Produk jering wajar disertakan nasihat pengambilan sederhana dan minum air yang banyak, berdasarkan risiko djenkolisme (Muslim & Majid, 2010; Shukri et al., 2011).

4. Manfaatkan kulit buah: Sebagai makanan tambahan ternakan ruminan (Hidayah et al., 2019) atau bahan racun perosak organik (Muslim & Majid, 2010).

5. Elak tuntutan kesihatan berlebihan: Bukti antidiabetik masih bercanggah (Jeevandran et al., 2020).

6. Kerjasama penyelidikan: UPM dan UKM mempunyai kepakaran jering yang boleh dimanfaatkan.

Jurang Penyelidikan

7. Kajian agronomi jering: pembiakan, pembajaan, induksi pembungaan dan hasil.

8. Pencirian dan pemilihan klon jering tempatan Malaysia dengan asid djenkolik rendah.

9. Kesan kaedah pemprosesan terhadap kandungan asid djenkolik.

10. Perosak dan penyakit jering di ladang.

11. Kajian klinikal terkawal mengenai kesan antidiabetik dan keselamatan pengambilan.

12. Teknologi lepas tuai untuk memanjangkan jangka hayat biji segar.

Kesimpulan

Jering ialah makanan tradisional yang bernilai di Malaysia dengan kandungan protein 8.23%, asid amino perlu dan aktiviti antioksidan yang tinggi. Kajian haiwan menunjukkan jering dalam diet boleh menormalkan glukosa darah tikus diabetes selepas kira-kira 12 minggu, dan bahagian lain seperti kulit polong dan kulit batang mempunyai aktiviti antioksidan, antibakteria dan sitotoksik. Namun, asid djenkolik boleh membentuk kristal yang merosakkan buah pinggang, dan pengambilan kronik menyebabkan lesi pada pelbagai organ tikus normal. Bukti antidiabetik juga tidak konsisten. Pengambilan sederhana, pemprosesan yang sesuai dan penyelidikan agronomi serta keselamatan makanan diperlukan untuk memajukan jering sebagai tanaman komersial.

Rujukan

13. Muslim, N. S., & Abdul Majid, A. M. S. (2010). Pithecellobium jiringa: A traditional medicinal herb. Webmed Central Complementary Medicine.

14. Shukri, R., Mohamed, S., Mustapha, N. M., et al. (2011). Evaluating the toxic and beneficial effects of jering beans (Archidendron jiringa) in normal and diabetic rats. Journal of the Science of Food and Agriculture, 91(14). https://doi.org/10.1002/jsfa.4516

15. Molla, M. M., Kamal, M. M., Sabuz, A. A., et al. (2021). Chemical composition, bioactive compounds, antioxidants potential and mycotoxin of minor exotic Archidendron pauciflorum fruit with the focus to Bangladesh. Biocatalysis and Agricultural Biotechnology, 35, 102039. https://doi.org/10.1016/j.bcab.2021.102039

16. Bunawan, H., Dusik, L., Bunawan, S. N., et al. (2013). Botany, traditional uses, phytochemistry and pharmacology of Archidendron jiringa: A review. Global Journal of Pharmacology, 7(4). https://doi.org/10.5829/idosi.gjp.2013.7.4.824

17. Mohamed, S., Abd Rahman, M. S., Sulaiman, S., et al. (1987). Some nutritional and anti-nutritional components in jering (Pithecellobium jeringa), keredas (Pithecellobium microcarpum) and petai (Parkia speciosa). Pertanika.

18. Hidayah, N., Lubis, R., Wiryawan, K. G., et al. (2019). Phenotypic identification, nutrients content, bioactive compounds of two jengkol (Archidendron jiringa) varieties from Bengkulu, Indonesia and their potentials as ruminant feed. Biodiversitas, 20(6). https://doi.org/10.13057/biodiv/d200624

19. Noviany, N., Hasanah, U., Lotulung, P. D., et al. (2022). Antibacterial, antioxidant and cytotoxic activities of the stem bark of Archidendron jiringa (Jack) I.C. Nielsen. Physical Sciences Reviews. https://doi.org/10.1515/psr-2021-0151

20. Virounbounyapat, P., Karnchanatat, A., & Sangvanich, P. (2012). An alpha-glucosidase inhibitory activity of thermostable lectin protein from Archidendron jiringa Nielsen seeds. African Journal of Biotechnology. https://doi.org/10.5897/AJB12.401

21. Jeevandran, S., Geethaa, S., Wong, J. Y., et al. (2020). Insignificant antidiabetic activities of ethanolic extracts of seeds of Archidendron pauciflorum. Journal of Pharmaceutical Negative Results. https://doi.org/10.4103/jpnr.JPNR_10_20

22. Lubis, M. Y., Marpaung, L., Nasution, M. P., et al. (2018). Gallic acid from pods of jiringa (Archidendron jiringa [Jack] I.C. Nielsen) and its antioxidant. Asian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research, 11(S1). https://doi.org/10.22159/ajpcr.2018.v11s1.26582

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: jering, jengkol, Archidendron pauciflorum, Archidendron jiringa, asid djenkolik, djenkolisme, buah pinggang, antidiabetik, asid galik, antioksidan, lektin, alfa-glukosidase, makanan ternakan, ulam