Membiakkan Sukun: Keratan Akar, Cantuman dan Kultur Tisu

Sukun yang paling banyak ditanam ialah jenis tanpa biji, jadi ia tidak boleh ditanam daripada biji. Satu kajian menyatakan ketiadaan bahan tanaman yang mencukupi merupakan kekangan serius untuk mewujudkan dusun sukun [1]. Satu kajian lain menyatakan populasi semula jadi sukun semakin berkurangan kerana ketiadaan biji, dan kultivar triploid tidak boleh menghasilkan biji [2].

Artikel ini meneliti kajian tentang kaedah membiakkan sukun, daripada keratan akar hingga kultur tisu.

Kaedah Tradisional

Satu kajian oleh Centre for Pacific Crops and Trees menyatakan varieti sukun berbiji kebanyakannya ditemui di Melanesia dan Micronesia, manakala varieti tanpa biji ditemui di Polinesia [3]. Varieti tanpa biji dibiakkan menggunakan tut, sulur akar dan keratan akar, manakala varieti berbiji menggunakan biji [3].

Satu kajian di Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth menyatakan kaedah tradisional seperti biji, keratan akar dan cantuman menghasilkan bilangan anak pokok yang terhad dan mungkin memindahkan penyakit daripada pokok induk [2].

Keratan Akar: Lebih Banyak Pucuk

Satu kajian di University of the West Indies menyatakan keratan akar merupakan kaedah pembiakan paling berjaya bagi varieti tanpa biji, tetapi biasanya hanya satu pokok baharu dihasilkan daripada setiap keratan [1]. Kajian ini menguji keratan akar berdiameter 5 hingga 7 cm dan panjang 15 cm daripada dua kultivar tempatan, Yellow dan White, selama 34 minggu [1]. Dapatannya [1]:

Lebih banyak keratan Yellow bertunas (85%) berbanding White (67%).
Peratus keratan yang bertunas menurun dengan pendedahan yang lebih tinggi, terutamanya bagi White.
Yellow menghasilkan lebih banyak pucuk berbanding White.

Pengkaji menyimpulkan keratan akar berupaya menghasilkan banyak pucuk adventitius dari semasa ke semasa, terutamanya dengan kawalan penyakit awal, tanpa baja, dan penuaian pucuk awal [1].

Keratan di Indonesia

Satu kajian di Indonesia menyatakan pengeluaran anak benih klon sukun unggul melalui keratan akar, keratan pucuk dan keratan batang di tapak semaian menunjukkan kejayaan pertumbuhan yang baik, iaitu 70 hingga 100% [4].

Botol PET sebagai Rumah Hijau Mini

Satu kajian di Amazonia membangunkan kaedah pembiakan vegetatif yang mudah [5]. Botol PET tanpa dasar didapati berguna untuk mewujudkan persekitaran lembap yang diperlukan untuk pengakaran keratan sukun [5]. Rumah hijau mini ini menggantikan sistem semburan kabus, tidak bergantung kepada elektrik atau air paip, dan boleh digunakan untuk pengakaran keratan dan cantuman dalam kuantiti kecil [5].

Cantuman dan Mata Tunas

*Pada pokok penanti A. camansi.* Satu kajian di Kerala Agricultural University menguji cantuman kayu lembut dan cantuman mata tunas tampal menggunakan pokok penanti tiga spesies, iaitu nangka (A. heterophyllus), A. camansi dan A. hirsutus [6]. Dapatannya [6]:

Cantuman mata tunas tampal pada A. camansi pada musim hujan memberikan kejayaan tertinggi (66.67%).
A. camansi paling serasi dengan sukun (kejayaan 38.33%).
Nangka menunjukkan keserasian yang lemah dan gagal menghasilkan pokok cantuman yang hidup.

Pada anak benih chataigne. Satu kajian di University of the West Indies menyatakan chataigne tidak terjejas oleh penyakit mati rosot pokok seperti sukun, dan boleh digunakan sebagai pokok penanti [7]. Keratan mikro sukun yang dihasilkan melalui kultur tisu dicantum pada epikotil anak benih chataigne, dan semua sambungan cantuman hidup [7]. Pengkaji menyatakan pendekatan ini berpotensi menghasilkan banyak anak pokok untuk kawasan pantai dan kawasan dengan paras air bawah tanah yang tinggi [7].

Kultur Tisu

Pemuliharaan genebank. Satu kajian oleh University of British Columbia dan National Tropical Botanical Garden menyatakan koleksi sukun di Hawaii merupakan sumber global yang penting, tetapi boleh rosak akibat bencana alam seperti taufan [8]. Pengkaji membangunkan sistem pembiakan in vitro yang sangat cekap untuk memelihara, membiakkan secara besar-besaran, dan mengedarkan varieti unggul [8].

Bioreaktor. Satu kajian oleh Centre for Pacific Crops and Trees mendapati gabungan kultur tisu konvensional dengan sistem bioreaktor rendaman sementara mengurangkan masa sehingga sedia ditanam di ladang dari 44 kepada 30 minggu [3]. Anak pokok daripada bioreaktor lebih cergas, lebih teguh dan lebih tinggi berbanding anak pokok daripada sistem kultur pepejal statik [3].

Organogenesis. Kajian di Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth mendapati medium MS dengan 6-benzilaminopurina menghasilkan tindak balas organogenesis sebanyak 77.17% dalam 21 hari, dan kadar pembiakan maksimum 4.43 [2].

Satu ulasan menyatakan perkembangan terkini dalam pembiakan mikro telah membolehkan pembiakan dan penyebaran sukun secara besar-besaran [9].

Toleransi Garam

Satu kajian oleh Centre for Pacific Crops and Trees menguji toleransi garam varieti Uto Dina dari Fiji [10]. Varieti ini tidak tahan kepekatan garam 1% atau 1.5% selama lima minggu, tetapi satu daripada lima anak pokok tahan kepekatan 0.5% [10]. Ini penting bagi negara yang terdedah kepada limpahan air laut [10].

Bagi yang Ingin Menanam Sukun

Bagi kawalan perosak dan penyakit pada anak pokok, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang sumber anak pokok sukun yang sihat dan kaedah pembiakan yang sesuai.

Kesimpulan

Sukun tanpa biji perlu dibiakkan secara vegetatif. Keratan akar merupakan kaedah tradisional yang berjaya, dan kajian menunjukkan setiap keratan boleh menghasilkan lebih daripada satu pucuk. Cantuman mata tunas pada pokok penanti A. camansi berjaya sehingga 66.67%, manakala nangka tidak serasi. Kultur tisu dan bioreaktor membolehkan pembiakan besar-besaran dan pemuliharaan kultivar unggul.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.

Rujukan

[1] L. Roberts-Nkrumah (2016). Cultivar and cultural factors affecting adventitious shoot production on breadfruit root cuttings 54. Tropical Agriculture. https://consensus.app/papers/details/db5835ec19bb50c9869d6fe5df9b18f5/

[2] S. Suryawanshi, S. S. Sawant et al. (2026). Standardization of In vitro Organogenesis Techniques in Artocarpus altilis (Breadfruit). Journal of Advances in Biology & Biotechnology. DOI: 10.9734/jabb/2026/v29i94316. https://consensus.app/papers/details/85d9ca8128a15c538990c2a258a48c30/

[3] A. Shandil and V. Tuia (2015). Micropropagation of breadfruit (A. altilis) enhanced using a bioreactor system. Unknown Journal. DOI: 10.17660/actahortic.2015.1101.24. https://consensus.app/papers/details/a27d179951a553cebf0465e9048fafb7/

[4] H. A. Adinugraha and D. Setiadi (2018). Pengembangan klon Sukun (Artocarpus altilis (Park.) Fosberg.) unggulan untuk mendukung ketahanan pangan. Jurnal Biologi Tropika. DOI: 10.14710/jbt.1.2.21-29. https://consensus.app/papers/details/9eba3911edac537a80852e071ca2d1ff/

[5] Tanpa nama pengarang (2021). PROMOTING THE CULTIVATION OF BREADFRUIT IN AMAZONIA. Unknown Journal. DOI: 10.36882/2525-4812.2021v6i16.ed.esp.p209-217. https://consensus.app/papers/details/ac9e25ac38215679872d04e960c9a8bb/

[6] S. S., Z. M. et al. (2026). Exploring the compatibility of interspecific grafting and budding methods in propagation of breadfruit (Artocarpus altilis). The Indian Journal of Agricultural Sciences. DOI: 10.56093/ijas.v96i03.159369. https://consensus.app/papers/details/bee2944c6d5a5b9cb62fa09c364f25fd/

[7] F. Solomon, J. Rouse-Miller, and L. Roberts-Nkrumah (2018). Breadfruit propagation – Merging plant tissue culture technology and traditional grafting 225. Tropical Agriculture. https://consensus.app/papers/details/e4638f757a9a5379a630d5721f0b3283/

[8] S. Murch, D. Ragone et al. (2008). In vitro conservation and sustained production of breadfruit (Artocarpus altilis, Moraceae): modern technologies for a traditional tropical crop. Naturwissenschaften. DOI: 10.1007/s00114-007-0295-2. https://consensus.app/papers/details/6d637fb9bcaf5d5ea40160033fb6b788/

[9] A. Jones, D. Ragone et al. (2011). Beyond the Bounty: Breadfruit (Artocarpus altilis) for food security and novel foods in the 21st Century. Ethnobotany Research and Applications. DOI: 10.17348/era.9.0.129-149. https://consensus.app/papers/details/b0aae247e11753758b44f60a84a7bc91/

[10] A. Shandil and V. Tuia (2018). Using an improved micropropagation system combined with access to field evaluation information can support sustainable development of breadfruit 116. Tropical Agriculture. https://consensus.app/papers/details/bdad25574a8f532fb06225cd2d593201/