Melon yang ditanam di dalam rumah hijau atau struktur pelindung hujan berdepan satu cabaran yang sering dilupakan: pendebungaan. Struktur yang melindungi tanaman daripada hujan dan serangga perosak juga menghalang serangga pendebunga daripada masuk. Tanpa pendebungaan yang baik, bunga tidak menjadi buah, atau buah yang terbentuk kecil dan kurang berkualiti.
Artikel ini meneliti kajian di Malaysia tentang kaedah pendebungaan melon, termasuk penggunaan lebah kelulut, serta gabungan dengan pengurusan baja.
Kenapa Pendebungaan Penting?
Satu kajian oleh Universiti Malaysia Terengganu menyatakan rockmelon ialah buah komersial baharu di Malaysia yang berpotensi menjadi tanaman hortikultur penting untuk pasaran antarabangsa [1]. Untuk mencapai potensi ini, hasil dan kualiti buah perlu dioptimumkan, dan pendebungaan ialah salah satu faktor utama.
Kajian Lebah Kelulut di Malaysia
Satu kajian di Malaysia mengkaji kesan pendebungaan oleh lebah kelulut Indo-Malaya Heterotrigona itama terhadap hasil dan kualiti rockmelon dalam rumah hijau [1]. Tiga kaedah dibandingkan [1]:
1. Pendebungaan oleh lebah kelulut.
2. Pendebungaan silang dengan tangan.
3. Pendebungaan sendiri.
Dapatan utama [1]:
-
Buah daripada pendebungaan kelulut dan pendebungaan silang dengan tangan mempunyai kadar pembentukan buah lebih tinggi.
-
Buahnya lebih berat dan lebih besar.
-
Buahnya mengandungi lebih banyak biji berbanding pendebungaan sendiri.
-
Pendebungaan oleh kelulut menghasilkan buah yang lebih manis berbanding kedua-dua kaedah lain.
Pengkaji menyimpulkan pendebungaan oleh kelulut menghasilkan buah berkualiti serupa tetapi hasil yang lebih baik berbanding kaedah lain [1]. Mereka mencadangkan lebah kelulut dipertimbangkan sebagai pendebunga alternatif yang berkesan untuk pengeluaran rockmelon berkualiti tinggi dalam rumah hijau komersial [1].
Kelebihan Kelulut
Dapatan kajian ini menarik kerana kelulut merupakan lebah tempatan di rantau ini. Kajian menunjukkan kelulut bukan sahaja menggantikan kerja tangan yang memerlukan tenaga kerja, malah menghasilkan buah yang lebih manis [1].
Kajian UPM dan MARDI: Pendebungaan dan Baja Bersepadu
Satu kajian oleh penyelidik Universiti Putra Malaysia dan MARDI mengkaji gabungan kaedah pendebungaan dan baja bersepadu terhadap rockmelon kultivar Glamour dalam rumah hijau [2].
Rawatan baja [2]:
-
T1: 100% baja kimia (kawalan).
-
T2: 75% baja kimia dan 25% baja organik.
Kaedah pendebungaan [2]:
-
Pendebungaan semula jadi.
-
Pendebungaan oleh lebah.
-
Pendebungaan oleh manusia.
Dapatan [2]:
-
Terdapat interaksi antara kaedah pendebungaan dan baja terhadap kadar pendebungaan.
-
Terdapat interaksi antara kaedah pendebungaan dan baja bagi diameter dan berat buah.
-
Tiada interaksi bagi kandungan asid organik dan gula.
-
Bilangan lebah yang hidup berkurangan dari semasa ke semasa.
Pengkaji menyimpulkan gabungan T2 (75% baja kimia dan 25% baja organik) dengan pendebungaan lebah mengurangkan penggunaan baja kimia, yang memberi manfaat kepada sistem pengeluaran rockmelon yang mampan [2].
Cabaran: Kelangsungan Lebah
Satu pemerhatian penting daripada kajian UPM dan MARDI ialah bilangan lebah yang hidup berkurangan dari semasa ke semasa [2]. Ini menunjukkan penggunaan lebah dalam rumah hijau memerlukan pengurusan yang teliti, dan mungkin perlu ditambah dari semasa ke semasa.
Pendebungaan dan Racun Perosak
Penggunaan lebah dan kelulut sebagai pendebunga menimbulkan satu pertimbangan penting: racun perosak boleh membahayakan serangga pendebunga. Satu kajian di ladang melon Mediterranean mendapati penghapusan racun serangga meningkatkan kelimpahan musuh semula jadi, dan kawalan biologi semula jadi mengehadkan serangan perosak setanding racun serangga spektrum luas [3]. Walaupun kajian itu tidak mengukur pendebunga secara langsung, ia menunjukkan pengurangan racun serangga boleh memberi manfaat kepada serangga berguna.
Hubungan dengan Kualiti Buah
Kualiti buah melon sering diukur melalui kemanisan (bacaan Brix), berat dan saiz. Kajian kelulut menunjukkan pendebungaan yang baik meningkatkan ketiga-tiga ciri ini [1]. Kajian lain di Malaysia turut menunjukkan struktur pelindung hujan dan fertigasi meningkatkan berat dan kemanisan buah [4]. Gabungan persekitaran yang baik, pembajaan yang betul dan pendebungaan yang berkesan menyumbang kepada buah berkualiti tinggi.
Had Bukti
-
Kajian kelulut dijalankan dalam satu rumah hijau dan satu kultivar, jadi keputusan mungkin berbeza dalam keadaan lain [1].
-
Kajian UPM dan MARDI menunjukkan bilangan lebah menurun dari semasa ke semasa, yang boleh menjejaskan keberkesanan jangka panjang [2].
-
Analisis kos penggunaan kelulut berbanding tenaga kerja manusia tidak dilaporkan dalam ringkasan kajian.
Panduan Praktikal
-
Pertimbangkan kelulut sebagai pendebunga dalam rumah hijau, berdasarkan kajian di Malaysia.
-
Pantau bilangan lebah dalam struktur secara berkala.
-
Pertimbangkan gabungan baja kimia dan organik untuk mengurangkan penggunaan baja kimia.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan beri perhatian kepada keselamatan serangga pendebunga.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kaedah pendebungaan yang sesuai.
Kesimpulan
Pendebungaan ialah faktor penting dalam pengeluaran melon dalam rumah hijau. Kajian di Malaysia mendapati pendebungaan oleh lebah kelulut Heterotrigona itama menghasilkan kadar pembentukan buah yang tinggi, buah lebih berat dan besar, serta lebih manis berbanding pendebungaan sendiri. Kajian UPM dan MARDI pula menunjukkan gabungan pendebungaan lebah dengan baja bersepadu boleh mengurangkan penggunaan baja kimia. Namun, kelangsungan lebah dalam rumah hijau perlu diurus dengan baik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.
Rujukan
[1] W. Azmi, N. Yusuf et al. (2018). Effects of Pollination by the Indo-Malaya Stingless Bee (Hymenoptera: Apidae) on the Quality of Greenhouse-Produced Rockmelon. Journal of Economic Entomology. DOI: 10.1093/jee/toy290. https://consensus.app/papers/details/de6dfe43717a5e599a4dd20617fb7456/
[2] Nik Zuraila Nik Hassan, S. Sakimin et al. (2021). Pollination Methods and Integrated Fertilizer Influenced the Pollination Rate, Fruit Development, and Quality of Cucumis melo L. under Greenhouse Conditions. Sustainability. DOI: 10.3390/su132313300. https://consensus.app/papers/details/e421225f849156b68f6ef3ebf02232c6/
[3] L. de Pedro, E. López-Gallego et al. (2021). Native natural enemies in Mediterranean melon fields can provide levels of pest control similar to conventional pest management with broad-spectrum pesticides. Biological Control. DOI: 10.1016/j.biocontrol.2021.104778. https://consensus.app/papers/details/7141778b180259c682d318c49d125d96/
[4] Aishatul Farhan Mohd Khirulthzam (2015). Effect of protected cultivation under netted rain-shelter with fertigation on the production of chili (capsicum spp.) and rockmelon (cucumis melo l.). Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/84cfe33ffea559b383105217c2bba2f8/
Kata Kunci
melon, pendebungaan, kelulut, lebah, rumah hijau
