Virus Mozek Kuning: Ancaman Utama kepada Tanaman Kacang Hijau

Penyakit mozek kuning ialah antara penyakit yang paling merosakkan tanaman kacang hijau. Penyakit ini disebabkan oleh begomovirus dan disebarkan oleh serangga kecil yang dikenali sebagai lalat putih (Bemisia tabaci) [1] [2].

Artikel ini meneliti kajian tentang kesan penyakit mozek kuning, hubungannya dengan lalat putih dan cuaca, kesan masa menanam, serta usaha membangunkan varieti tahan.

Simptom dan Kerugian Hasil

Penyakit mozek kuning menyebabkan tompok kuning dan hijau yang tidak sekata pada daun yang lebih tua [3]. Pokok yang dijangkiti menghasilkan kurang bunga, kurang lenggai dan sedikit biji [3].

Anggaran kerugian hasil yang dilaporkan berbeza-beza:

Satu ulasan menyatakan jangkitan pada peringkat awal pertumbuhan menyebabkan pengurangan hasil yang lebih teruk [1]. Ulasan yang sama menyatakan kebanyakan varieti yang ada masih rentan [1].

Peranan Lalat Putih

Lalat putih ialah vektor utama virus ini [1]. Satu ulasan menekankan hubungan antara populasi lalat putih dan kejadian penyakit [1]. Satu kajian menyatakan kawalan penyebaran penyakit hanya mungkin melalui kawalan populasi lalat putih menggunakan racun serangga, tetapi kaedah ini tidak berkesan apabila serangan teruk [5].

Kacang hijau juga diserang banyak serangga lain. Satu kajian menyatakan hampir 85 serangga perosak menyerang kacang hijau dari ladang hingga ke stor, termasuk afid, lalat putih, riang daun, trips, lalat batang, kepinding lenggai dan ulat pengorek lenggai [3].

Kejadian Penyakit Meningkat Mengikut Peringkat

Satu kajian dua musim oleh Ayub Agriculture Research Institute memantau penyakit mozek kuning dalam keadaan ladang semula jadi [2]. Pada kultivar rentan Mung Kabuli [2]:

• Pada 2021, kejadian penyakit meningkat daripada 25.67% semasa berbunga kepada 61.97% semasa matang.

• Pada 2022, kejadian meningkat daripada 40.00% kepada 72.42%.

• Peningkatan ini bertepatan dengan populasi lalat putih yang lebih tinggi semasa fasa permulaan penyakit.

Ketahanan Varieti Boleh Berubah

Kajian yang sama mendapati tekanan penyakit meningkat dengan ketara pada 2022, menyebabkan kestabilan ketahanan menurun [2]. Beberapa genotip yang sebelum ini dikategorikan tahan atau sederhana tahan menjadi lebih rentan [2]. Contohnya, baris 21PRI4 berubah daripada sederhana tahan kepada sederhana rentan [2].

Tumbuhan Perumah Alternatif

Simptom mozek kuning direkodkan pada lapan tumbuhan perumah alternatif [2]. Antaranya, urdbean, cowpea, pigeon pea, kacang soya dan jungle mat bean menunjukkan pengumpulan begomovirus yang boleh dikesan [2]. Pengkaji menyatakan tumbuhan ini berpotensi menjadi takungan sumber jangkitan [2].

Cuaca dan Masa Menanam

Satu kajian di MARS, Dharwad, menanam varieti rentan DGGV 2 pada empat tarikh berbeza [7]. Dapatannya [7]:

• Populasi lalat putih memuncak (6.60 bagi tiga daun) dalam keadaan panas dan kering.

• Hujan berkait secara negatif dengan bilangan lalat putih (r = -0.807).

• Suhu maksimum berkait secara positif dengan bilangan lalat putih (r = 0.665).

• Penanaman awal pada 30 Januari mencatatkan kejadian penyakit terendah (13.85%) dan hasil tertinggi (575.56 kg/ha).

• Penanaman yang lewat mencatatkan penyakit lebih tinggi dan hasil lebih rendah.

Kajian ini juga menguji rawatan biji benih dan semburan racun serangga untuk mengurangkan penyakit [7]. Racun yang diuji dalam kajian di luar negara tidak semestinya berdaftar atau disyorkan di Malaysia.

Ciri Daun dan Ketahanan

Satu kajian di India menilai lapan varieti kacang hijau untuk ciri-ciri yang berkaitan dengan ketahanan terhadap penyakit mozek kuning melalui ketahanan terhadap serangga vektor [4]. Terdapat variasi yang ketara antara varieti dari segi kandungan gula, fenol, tanin, ketumpatan trikom (bulu daun) dan kandungan klorofil [4]. Hasil biji tertinggi direkodkan pada varieti LGG 630, diikuti WGG 42 [4].

Pembiakbakaan Varieti Tahan

Satu ulasan menyatakan kaedah termasuk penanda molekul, pemetaan QTL, kajian persatuan genom (GWAS), penyuntingan gen CRISPR/Cas dan pembiakbakaan mutasi telah membantu pembangunan kultivar tahan [6]. Namun, cabaran seperti strain virus baharu dan kekangan persekitaran masih wujud [6].

Satu kajian lain menyatakan ketahanan perumah ialah kaedah kawalan perosak dan penyakit yang paling murah, praktikal dan ekonomik [3].

Pengurusan Bersepadu

Daripada kajian-kajian ini, beberapa pendekatan pengurusan disebut:

• Menggunakan varieti tahan, walaupun ketahanan boleh berubah apabila tekanan penyakit tinggi [2].

• Menyesuaikan masa menanam untuk mengelakkan puncak populasi lalat putih [7].

• Memantau tumbuhan perumah alternatif yang boleh menjadi sumber jangkitan [2].

• Mengawal vektor lalat putih [1].

Bagi kawalan kimia, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI untuk mengenal pasti penyakit dan cara kawalan yang disyorkan di kawasan anda.

Kesimpulan

Penyakit mozek kuning, yang disebarkan oleh lalat putih, boleh menyebabkan kerugian hasil kacang hijau antara 20% hingga 100% bergantung kepada kajian. Kejadian penyakit meningkat apabila populasi lalat putih tinggi, terutamanya dalam cuaca panas dan kering. Penanaman awal, varieti tahan dan pemantauan tumbuhan perumah alternatif dilaporkan membantu. Namun, ketahanan varieti boleh menurun apabila tekanan penyakit meningkat. Kajian yang ditemui kebanyakannya dari Asia Selatan, dan keadaan di Malaysia mungkin berbeza.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus. Keputusan sebenar bergantung kepada varieti, cuaca dan keadaan ladang.

Rujukan

[1] Rabia T. Bajwa, M. Mubeen et al. (2024). Understanding the origins, impacts, and remedies for mungbean yellow mosaic virus. Plant Protection. DOI: 10.33804/pp.008.03.5148. https://consensus.app/papers/details/0a599e22441c5ed2b288af73ead08369/

[2] Muhammad Nasir, Azher Mustafa et al. (2026). Resistance expression in advanced mungbean generations against mungbean yellow mosaic begomovirus. Plant Protection. DOI: 10.33804/pp.010.04.6173. https://consensus.app/papers/details/8fd7fc99ca8f571798fc57467eacbc61/

[3] Nadeya Khaliq, V. Koul et al. (2017). Screening of Mungbean (Vigna radiata (L.) Wilczek) Varieties against Whitefly (Bemisia tabaci Genn.) and Mungbean Yellow Mosaic Virus (MYMV). International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences. DOI: 10.20546/ijcmas.2017.608.017. https://consensus.app/papers/details/94cedec1118458f696466fb47cdbc7cf/

[4] G. Ramarao, J. Satishbabu et al. (2021). Morpho-physiological and Biochemical Variability in Greengram [Vigna radiata (L.) Wilczek] Varieties for Mungbean Yellow Mosaic Virus (MYMV) Resistance under Natural Field Conditions. LEGUME RESEARCH – AN INTERNATIONAL JOURNAL. DOI: 10.18805/lr-4534. https://consensus.app/papers/details/a44958980d725e0d8274c2123ad2eab0/

[5] Debashre Bhattacharjee and J. Bhattacharjee (2019). Identifying of Mungbean Resistance Genotypes against Mungbean Yellow Mosaic Virus, Anthracnose and Cercospora Diseases under Natural Condition in Tripura. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences. DOI: 10.20546/ijcmas.2019.809.011. https://consensus.app/papers/details/f9c856d9d3db5bdfa3436124a0c3fdc2/

[6] Gargi Roy, Fadi Afandi et al. (2025). A comprehensive review of genomics assisted breeding and mutation strategies for Yellow Vein Mosaic Virus resistance in mung bean. International Journal of Research in Agronomy. DOI: 10.33545/2618060x.2025.v8.i5c.2885. https://consensus.app/papers/details/7351b65ab4505cba88a01dded1d3efb9/

[7] Amruta P. Barigal, S. I. Harlapur et al. (2026). Unravelling Whitefly Population Dynamics and Management of Yellow Mosaic Disease in Mungbean. LEGUME RESEARCH – AN INTERNATIONAL JOURNAL. DOI: 10.18805/lr-5621. https://consensus.app/papers/details/c3251321adcd52409bc59b9434102b07/

Kata Kunci

kacang hijau, virus mozek kuning, lalat putih, penyakit tanaman, varieti tahan