Mangga merupakan antara buah paling digemari di dunia, tetapi pokoknya menjadi sasaran pelbagai serangga perosak. Ada yang merosakkan bunga sehingga buah gagal menjadi, ada yang bersembunyi di dalam biji, dan ada yang menyebabkan buah berulat. Kajian di pelbagai negara pengeluar mangga memberikan panduan tentang perosak utama dan cara mengawalnya.
Artikel ini meneliti kajian tentang serangga perosak utama mangga, termasuk kumbang biji mangga, lompat daun mangga dan lalat buah.
Pelbagai Perosak Mangga
Satu ulasan tentang pengurusan perosak dalam ekosistem mangga menyenaraikan perosak utama seperti lalat buah, kumbang biji mangga, thrips, agas puru, serangga perisai, hama dan kutu tepung [1]. Pengkaji menegaskan program pengurusan perosak bersepadu bagi mangga mesti berdasarkan persampelan dan ambang ekonomi [1].
Kumbang Biji Mangga
Perosak kuarantin. Kumbang biji mangga (Sternochetus mangiferae) merupakan perosak kuarantin utama [2]. Kehadirannya di dalam buah menghadkan akses ke pasaran asing baharu dan menyebabkan penolakan buah yang hendak dieksport [2].
Kesan kepada hasil. Kajian di Afrika Selatan menyatakan terdapat sedikit bukti bahawa kumbang ini mempengaruhi hasil, walaupun sesetengah pengkaji berhujah perkembangan kumbang dalam biji boleh menyebabkan buah gugur awal [3]. Kesan ekonominya terutamanya berkaitan status fitosanitari yang menghadkan eksport [3]. Bagi kultivar awal musim, buah biasanya sudah dipasarkan dan dimakan sebelum kumbang dewasa keluar [3].
Musim puncak. Kajian di Benin mendapati kelimpahan kumbang dan telurnya paling tinggi dari Mac hingga Mei, iaitu tempoh dengan suhu rendah dan hujan tinggi [4]. Kehadiran kumbang hampir sifar di zon agroekologi yang panas [4].
Kawalan. Kajian di Nigeria mendapati pokok yang dirawat dengan racun serangga sintetik dan minyak biji moringa mengalami kerosakan bunga dan buah paling sedikit [5]. Pengkaji mengesyorkan penggunaan minimum racun sintetik digabungkan dengan minyak biji moringa serta perangkap berasaskan tumbuhan [5].
Semut Oecophylla Melawan Kumbang Biji
Tanzania. Kajian dua musim di Tanzania mendapati buah daripada pokok yang didiami semut Oecophylla longinoda dan pokok yang disembur racun serangga mempunyai serangan kumbang biji yang jauh lebih rendah berbanding pokok yang tidak dirawat [2]. Tiada perbezaan signifikan antara rawatan semut dan racun serangga [2].
Australia. Kajian di enam kebun di Northern Territory, Australia, mendapati di kebun organik, buah daripada pokok dengan semut kerengga (Oecophylla smaragdina) kurang rosak (kurang 1%) berbanding pokok tanpa semut (2.5 hingga 15.7%) [6]. Pengkaji menekankan kepentingan mengekalkan populasi semut pada tahap tinggi dan memusnahkan buah yang berlebihan [6].
Lompat Daun Mangga
Kesan semut kerengga. Kajian di Darwin, Australia, mendapati purata hanya 3.2% pucuk bunga rosak dalam rawatan semut kerengga, berbanding 6.7% dengan racun serangga dan 30% tanpa semut atau racun [7]. Pengkaji menyimpulkan semut kerengga merupakan agen kawalan biologi yang cekap terhadap lompat daun mangga [7].
Kajian lain. Satu kajian mendapati kehadiran semut kerengga menghasilkan lebih banyak jambak bunga yang sihat (77%) dan meningkatkan pembentukan buah [8].
Dapatan bercanggah di Thailand. Namun, satu kajian di Thailand mendapati perlindungan semut kerengga tidak berkesan bagi mangga [9]. Keuntungan dalam plot semut adalah negatif, kerana lompat daun Idioscopus clypealis memusnahkan bunga mangga dalam rawatan semut [9]. Ini berlaku kerana semut kerengga melindungi lompat daun tersebut untuk mendapatkan embun madunya [9]. Pengkaji menyimpulkan kawalan semut perlu disokong oleh langkah IPM tambahan dalam sesetengah keadaan [9].
Lalat Buah pada Mangga
Kajian di Semenanjung Malaysia mendapati Bactrocera dorsalis (91%) dan B. carambolae (9%) muncul daripada buah mangga yang rosak [10]. Tahap serangan tertinggi dicatatkan di Bumbong Lima (93.49 pupa/kg) dan terendah di Jitra (10.79 pupa/kg) [10].
Kajian membalut mangga di Andhra Pradesh, India, mendapati kerosakan lalat buah sifar dalam buah yang dibalut berbanding 42.33% dalam buah kawalan [11].
Cabaran Sisa Racun
Satu ulasan dari Afrika Selatan menyatakan penurunan had maksimum sisa racun perosak dalam produk makanan oleh negara pengimport memberikan cabaran baharu kepada penanam [12]. Industri mangga perlu mencari kaedah penindasan yang lebih selamat untuk alam sekitar bagi digunakan bersama sanitasi dalam mengurus kumbang biji mangga [12].
Panduan Praktikal
-
Kutip dan musnahkan buah yang gugur untuk mengurangkan populasi kumbang biji dan lalat buah.
-
Balut buah mangga semasa masih kecil untuk menghalang lalat buah.
-
Pantau jambak bunga untuk lompat daun semasa musim berbunga.
-
Galakkan semut kerengga, tetapi pantau sama ada ia melindungi lompat daun atau kutu tepung.
-
Gunakan racun secara berhemah untuk mengurangkan sisa racun pada buah eksport.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengurusan perosak bersepadu mangga.
Kesimpulan
Mangga diserang pelbagai perosak, termasuk kumbang biji mangga, lompat daun dan lalat buah. Kumbang biji lebih penting dari segi kuarantin berbanding hasil. Kajian di Australia dan Tanzania menunjukkan semut kerengga setanding racun serangga dalam mengawal kumbang biji dan lompat daun. Namun, kajian di Thailand membuktikan semut kerengga juga boleh melindungi lompat daun dan menyebabkan bunga musnah. Lalat buah pula merosakkan mangga di Semenanjung Malaysia, dan pembalutan buah memberikan perlindungan yang sangat baik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.
Rujukan
[1] J. Peña, A. Mohyuddin, and M. Wysoki (1998). A review of the pest management situation in mango agroecosystems. Phytoparasitica. DOI: 10.1007/bf02980680. https://consensus.app/papers/details/1fa742675c765334bf361fad76cf544d/
[2] N. R. Abdulla, G. Rwegasira et al. (2016). Control of mango seed weevils (Sternochetus mangiferae) using the African Weaver Ant (Oecophylla longinoda Latreille) (Hymenoptera: Formicidae). Journal of Applied Entomology. DOI: 10.1111/jen.12260. https://consensus.app/papers/details/2856105f5ff459db990d2f65888c0282/
[3] C. E. Louw (2013). The mango seed weevil, Sternochetus mangiferae (Fabricius) (Coleoptera: Curculionidae); understanding the pest in order to ensure effective control measures. Unknown Journal. DOI: 10.17660/actahortic.2013.992.55. https://consensus.app/papers/details/ad00b7c7d841592091a5a314dc72602b/
[4] A. Dassou, D. Gnanvossou et al. (2018). The role of abiotic factors on both mango infestation and Sternochetus mangiferae abundances in mango agroecosystems in Benin. International Journal of Tropical Insect Science. DOI: 10.1017/s174275841800005x. https://consensus.app/papers/details/b971bb38e5c15643a056eabeb34cf3a9/
[5] C. Oaya and S. Stephen (2024). Studies on the Damage and Control of Mango Seed Weevil, Sternochetus mangiferae (Fab.) in Some Major Mango Producing Areas of Northern Adamawa State, Nigeria. Sahel Journal of Life Sciences FUDMA. DOI: 10.33003/sajols-2024-0203-14. https://consensus.app/papers/details/77f4ddd22ea058d8b80ed4ddff0c10e5/
[6] R. Peng and K. Christian (2007). The effect of the weaver ant, Oecophylla smaragdina (Hymenoptera: Formicidae), on the mango seed weevil, Sternochetus mangiferae (Coleoptera: Curculionidae), in mango orchards in the Northern Territory of Australia. International Journal of Pest Management. DOI: 10.1080/09670870600968859. https://consensus.app/papers/details/a102726ad5585393bfddde363ba2b65f/
[7] R. Peng and Keith A. Christian (2005). The control efficacy of the weaver ant, Oecophylla smaragdina (Hymenoptera: Formicidae), on the mango leafhopper, Idioscopus nitidulus (Hemiptera: Cicadellidea) in mango orchards in the Northern Territory. International Journal of Pest Management. DOI: 10.1080/09670870500151689. https://consensus.app/papers/details/d31eba21029957debf09e508b7c20f3c/
[8] Md Golam Ferdous and M. Jahan (2021). The weaver ant oecophylla smaragdina (f.) in biological control of the mango hopper idioscopus clypealis lethierry. Indian Journal Of Entomology. DOI: 10.5958/0974-8172.2020.00190.x. https://consensus.app/papers/details/03725fe1bfd25ef4a292cd1a81ed73a5/
[9] J. Offenberg, Cuc Thi Kim Nguyen, and D. Wiwatwitaya (2013). The effectiveness of weaver ant (Oecophylla smaragdina) biocontrol in Southeast Asian citrus and mango. Asian Myrmecology. DOI: 10.20362/am.005015. https://consensus.app/papers/details/ab06cf63814657d5b7ebae3327fc6813/
[10] M. Salmah, N. A. Adam et al. (2018). Infestation of fruit fly, Bactrocera (Diptera: Tephritidae) on mango ( Mangifera indica L.) in peninsular Malaysia. Journal of Fundamental and Applied Sciences. DOI: 10.4314/jfas.v9i2s.49. https://consensus.app/papers/details/66d670b8e6c5535abc36fd832236fbf5/
[11] K. Rani, R. Rajyalaksmi et al. (2025). Study on the Effect of Pre-harvest Fruit Bagging for Enhancing Fruit Quality in Mango cv. Baneshan. International Journal of Economic Plants. DOI: 10.23910/2/2026.6753a. https://consensus.app/papers/details/b8a443660aee5d368aced031f814ffed/
[12] T. Grové (2022). Progress towards an eco-friendly insect pest management approach in subtropical agro-ecosystems (South Africa). CABI Agriculture and Bioscience. DOI: 10.1186/s43170-022-00112-8. https://consensus.app/papers/details/27f11192f4ca5ed18bb4fc39577b5a31/
Kata Kunci
serangga perosak, perosak mangga, kumbang biji mangga, lompat daun, lalat buah
