Pernahkah anda melihat pokok limau yang daunnya menguning tidak sekata, buahnya kecil dan pokoknya beransur mati? Ini mungkin tanda penyakit huanglongbing (HLB), juga dikenali sebagai “citrus greening”. Penyakit ini dianggap ancaman paling serius kepada tanaman sitrus di seluruh dunia, termasuk limau kasturi.
Artikel ini meneliti kajian tentang HLB, serangga pembawanya, dan strategi pengurusan, termasuk pengalaman di Sarawak.
Apa Itu Huanglongbing?
Huanglongbing ialah penyakit sitrus paling memusnahkan yang menjejaskan semua kultivar dan menyebabkan kematian pokok secara sistematik di seluruh dunia [1]. Penyakit ini dikaitkan dengan bakteria ‘Candidatus Liberibacter asiaticus’ yang hidup dalam floem (saluran makanan) pokok [1].
Kutu psilid sitrus Asia (Diaphorina citri) merupakan vektor utama yang memindahkan patogen ini semasa menghisap daun pokok sitrus [1]. Penyakit ini menjejaskan bentuk, saiz, kematangan dan kualiti buah, serta kesihatan pokok, yang akhirnya membawa kerugian ekonomi [1].
Tiada penawar. Sehingga kini, tiada penawar untuk penyakit ini [2]. Semua sitrus komersial terdedah kepada penyakit ini, dan varieti yang tahan belum tersedia [3].
Limau Kasturi Juga Terjejas
Kajian di Oriental Mindoro, wilayah pengeluar limau kasturi terbesar di Filipina yang menyumbang kira-kira 33% pengeluaran negara, menunjukkan betapa seriusnya masalah ini [4]. Kedua-dua penyakit HLB dan tristeza ditemui di kesemua sembilan kampung yang ditinjau [4].
Daripada 155 pokok yang diuji, 150 positif HLB dan 154 positif tristeza [4]. Kebanyakan pokok mengalami jangkitan bercampur kedua-dua penyakit [4].
Kenali Simptom HLB
Pokok limau kasturi yang dijangkiti di Oriental Mindoro menunjukkan simptom berikut [4]:
Belang tidak sekata (blotchy mottle) pada daun, disertai kekuningan antara urat daun yang menyerupai kekurangan zink.
Daun gugur dan ranting mati dari hujung.
Daun kecil, sempit, tebal dan bergabus dengan urat yang membesar dan tegak.
Satu cabaran utama ialah simptom belang tidak sekata pada daun sering dikelirukan dengan kekurangan nutrien [1]. Selain itu, simptom HLB tidak muncul pada daun selama berbulan-bulan hingga bertahun-tahun selepas jangkitan awal [5].
Penyebaran Tanpa Simptom
Kajian menunjukkan daun muda (pucuk baharu) menjadi berjangkit dalam tempoh 15 hari selepas menerima bakteria daripada psilid [5]. Model simulasi menunjukkan seluruh kebun boleh dijangkiti dalam masa kurang daripada setahun, sebelum kebanyakan pokok menunjukkan sebarang simptom [5].
Strategi yang mengurangkan populasi psilid sebanyak 75% semasa tempoh pengeluaran pucuk boleh melambatkan jangkitan seluruh kebun dan mengurangkan jumlah racun serangga yang digunakan sepanjang tahun [5].
Pengalaman di Sarawak
Kajian pengurusan perosak bersepadu (IPM) untuk psilid dan HLB di Sarawak memberikan pengajaran penting bagi Malaysia [2].
Racun sahaja tidak berkesan. Penggunaan racun perosak sintetik, kadangkala lebih kerap daripada setiap dua minggu, tidak dapat mencegah kesan penyakit di kawasan Asia yang mempunyai patogen ini [2].
Kemajuan sejak 1990-an. Kemajuan ketara telah dicapai di Sarawak sejak pertengahan 1990-an dalam melaksanakan program IPM [2]. Petani digalakkan untuk [2]:
1. Menanam pokok bebas patogen.
2. Membuang pokok yang berpenyakit.
3. Memantau kehadiran psilid.
4. Menggunakan racun perosak secara berhemah untuk mengurangkan kesan buruk terhadap musuh semula jadi.
Alat pengesanan. Penyelidikan di Sarawak turut membangunkan kit ujian iodin-kanji untuk mengesan pokok yang dijangkiti, serta penggunaan PCR untuk mengesahkan kehadiran bakteria [2]. Penggunaan minyak mineral juga dikaji [2].
Jangka hayat pokok. Purata jangka hayat pokok kurang daripada 5 tahun dalam kebun yang diurus dengan lemah berasaskan tut, berbanding lebih 12 tahun dalam kebun yang diurus dengan baik menggunakan pokok bebas patogen [2].
Halangan yang masih wujud. Pengkaji menyenaraikan beberapa halangan utama, termasuk pengetahuan petani, amalan tut, pemasaran racun perosak sintetik yang agresif, harga minyak mineral yang tinggi, prosedur semburan dan kebergantungan yang kurang kepada musuh semula jadi psilid [2].
Pengajaran dari Brazil dan Florida
Di Brazil dan Florida, pendekatan pengurusan tiga serampang disyorkan: menanam pokok nurseri bebas penyakit sahaja, kawalan psilid yang berkesan dan membuang semua pokok bersimptom [6]. Di Brazil, amalan ini diteruskan dan diperbaiki, menghasilkan kerugian pengeluaran yang agak kecil [6]. Sebaliknya, di Florida, industri sitrus musnah dengan pengeluaran tahunan berkurangan kira-kira 80% [6].
Perlindungan Pokok Muda
Kajian di Florida menguji penutup pelindung individu (IPC), iaitu jaring yang menutup pokok muda [7]. IPC berjaya menghalang psilid, dan tiada pokok bertutup dijangkiti HLB selepas dua tahun [7]. Namun, pokok di bawah IPC terdedah kepada masalah lain seperti kulapuk jelaga dan hama labah-labah [7].
Masalah Rintangan Racun
Penurunan kepekaan psilid terhadap beberapa racun serangga telah didokumenkan, menunjukkan keperluan untuk alat pengurusan yang lebih mampan [3]. Kawalan kimia intensif yang disyorkan sebagai strategi utama juga mahal, tidak mampan dan secara umumnya tidak berkesan [8].
Panduan Praktikal
Beli anak pokok bebas penyakit daripada nurseri berdaftar dan diiktiraf.
Elakkan membuat tut daripada pokok yang tidak diketahui status kesihatannya.
Periksa pucuk muda secara berkala untuk kehadiran psilid, terutamanya semasa pokok mengeluarkan pucuk baharu.
Buang dan musnahkan pokok yang disahkan berpenyakit untuk mengelakkan penyebaran.
Jangan anggap daun kuning sebagai kekurangan baja sahaja; dapatkan pengesahan.
Gunakan racun secara berhemah untuk memelihara musuh semula jadi psilid.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI untuk pengesahan penyakit dan bahan tanaman bersih.
Kesimpulan
Huanglongbing ialah penyakit sitrus paling memusnahkan yang tiada penawarnya, disebarkan oleh psilid sitrus Asia. Limau kasturi turut terjejas teruk, dengan hampir semua pokok yang diuji di wilayah pengeluar utama Filipina positif penyakit ini. Pengalaman di Sarawak menunjukkan racun sahaja tidak berkesan, dan pendekatan bersepadu yang menekankan pokok bebas patogen, pembuangan pokok berpenyakit dan pemantauan psilid mampu memanjangkan jangka hayat pokok melebihi 12 tahun.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila rujuk pegawai pertanian untuk pengesahan dan pengurusan penyakit tanaman.
Rujukan
[1] D. Thakuria et al. (2023). Citrus Huanglongbing (HLB): Diagnostic and management options. Physiological and Molecular Plant Pathology. DOI: 10.1016/j.pmpp.2023.102016.
[2] S. S. Leong et al. (2022). Integrated Pest Management Strategies for Asian Citrus Psyllid Diaphorina citri Kuwayama (Hemiptera: Psyllidae) and Huanglongbing in Citrus for Sarawak, East Malaysia, Borneo. Insects. DOI: 10.3390/insects13100960.
[3] E. Grafton-Cardwell et al. (2013). Biology and management of Asian citrus psyllid, vector of the huanglongbing pathogens. Annual review of entomology. DOI: 10.1146/annurev-ento-120811-153542.
[4] Alliah Czarielle N. Mañugo et al. (2022). Mixed Infections of Ca. Liberibacter asiaticus and Citrus Tristeza Virus Affecting Calamansi (Citrofortunella microcarpa Bunge) in Oriental Mindoro, Philippines. The Philippine Agricultural Scientist. DOI: 10.62550/cp030022.
[5] Jo Ann Lee et al. (2015). Asymptomatic spread of huanglongbing and implications for disease control. Proceedings of the National Academy of Sciences. DOI: 10.1073/pnas.1508253112.
[6] J. Graham et al. (2024). Management of Huanglongbing of Citrus: Lessons from São Paulo and Florida. Annual review of phytopathology. DOI: 10.2139/ssrn.4745163.
[7] Angela Chuang et al. (2024). Comparison of tools to support healthy young citrus plantings in a region with endemic huanglongbing, CLas, and Asian citrus psyllid (Diaphorina citri). Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2024.106871.
[8] David G. Hall et al. (2013). Asian citrus psyllid, Diaphorina citri, vector of citrus huanglongbing disease. Entomologia Experimentalis et Applicata. DOI: 10.1111/eea.12025.
