Belimbing ialah buah yang mudah lebam. Rusuknya yang nipis mudah menjadi perang, dan buah boleh cepat kehilangan kesegaran selepas dituai. Bagi pengeksport pula, lalat buah menjadi halangan kerana negara pengimport mensyaratkan rawatan kuarantin. Artikel ini merumuskan kajian tentang rawatan lepas tuai, penyimpanan sejuk dan rawatan kuarantin untuk belimbing.
Mengapa Pengendalian Lepas Tuai Penting?
Kualiti belimbing semasa sampai kepada pengguna bergantung kepada cara buah dituai, dikendalikan dan disimpan. Buah yang lebam, perang atau busuk kehilangan nilai pasaran. Bagi pasaran eksport, buah juga mesti bebas daripada lalat buah, kerana Bactrocera carambolae ialah perosak utama belimbing di Malaysia [1].
Rawatan Air Elektrolisis Berasid Lemah
Kajian di China menguji rawatan air elektrolisis berasid lemah (SAEW) pada belimbing. Rawatan ini didapati memperbaiki kualiti dan ciri penyimpanan buah [2]. SAEW dihasilkan melalui elektrolisis larutan garam atau asid hidroklorik yang cair, dan digunakan sebagai pembasmi kuman dalam industri makanan.
Kelebihan rawatan seperti SAEW ialah ia tidak meninggalkan sisa kimia yang tinggi berbanding sesetengah racun kulat. Namun, penggunaannya di Malaysia memerlukan peralatan khusus dan perlu mematuhi peraturan keselamatan makanan tempatan.
Rawatan Sejuk untuk Kuarantin
Kajian di Florida
Kajian di Florida membangunkan rawatan sejuk untuk membasmi lalat buah Caribbean dalam belimbing. Penyimpanan selama 15 hari pada 1.1°C didapati berkesan dengan sedikit sahaja kehilangan daya pasaran buah [3].
Kajian di Hawaii
Kajian di Hawaii pula menguji rawatan sejuk untuk belimbing yang dijangkiti lalat buah Mediterranean, lalat buah tembikai dan lalat buah oriental. Rawatan 1.1°C selama 12 hari dikaji, dan kultivar yang diuji termasuk ‘Kajang’ dan ‘Sri Kembangan’ [4].
| Kajian | Suhu | Tempoh | Perosak |
|---|---|---|---|
| Gould 1990, Florida | 1.1°C | 15 hari | Lalat buah Caribbean [3] |
| Armstrong 1995, Hawaii | 1.1°C | 12 hari | Tiga spesies lalat buah [4] |
Dapatan ini menunjukkan belimbing boleh bertahan dalam suhu yang sangat rendah untuk tempoh yang agak lama, yang membolehkan rawatan kuarantin dijalankan semasa pengangkutan laut [3][4].
Penyimpanan untuk Pasaran Tempatan
Bagi pasaran tempatan, penyimpanan sejuk juga membantu memanjangkan hayat buah. Beberapa amalan asas:
Tuai pada waktu pagi atau petang apabila suhu lebih rendah.
Kendalikan buah dengan lembut kerana rusuk belimbing mudah lebam.
Asingkan buah yang rosak atau bertanda serangan lalat buah.
Simpan dalam bilik sejuk jika ada, dan elakkan pendedahan kepada cahaya matahari terus.
Gunakan pembungkusan berlapik untuk mengurangkan geseran semasa pengangkutan.
Nilai Tambah daripada Sisa Belimbing
Pemprosesan belimbing menjadi jus menghasilkan hampas. Kajian di Singapura mendapati hampas belimbing menyumbang kira-kira 70% aktiviti antioksidan walaupun hanya merangkumi 15% berat buah. Penyelidik mencadangkan hampas ini sebagai sumber bahan makanan berfungsi dan nutraseutikal [5].
Bagi pengusaha jus atau kordial, hampas yang biasanya dibuang mungkin boleh dijadikan produk bernilai tambah. Walau bagaimanapun, aspek keselamatan seperti kandungan oksalat perlu dinilai sebelum produk dipasarkan [6].
Pemprosesan dan Keselamatan Pengguna
Kajian di Taiwan mendapati penjerukan dan pencairan jus belimbing mengurangkan kandungan oksalat [7]. Ini relevan bagi pengusaha produk belimbing seperti jus, jeruk dan kordial. Produk jus pekat berisiko lebih tinggi bagi pengguna yang sensitif, jadi pelabelan amaran untuk pesakit buah pinggang wajar dipertimbangkan [8].
Cabaran Eksport
1. Lalat buah memerlukan rawatan kuarantin seperti rawatan sejuk [3][4].
2. Kualiti buah perlu dikekalkan sepanjang tempoh rawatan dan pengangkutan [2].
3. Sisa racun perlu mematuhi had maksimum negara pengimport.
4. Pengecaman lalat buah di kebun penting kerana kehadiran bentuk perantaraan boleh merumitkan pensijilan [1].
Panduan Praktikal
1. Kurangkan serangan lalat buah di kebun sebelum tuai, kerana rawatan lepas tuai bukan pengganti kawalan ladang.
2. Kendalikan buah dengan lembut dan asingkan buah rosak.
3. Gunakan penyimpanan sejuk untuk memanjangkan hayat buah.
4. Ikuti protokol kuarantin negara pengimport untuk eksport [3][4].
5. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk bagi rawatan lepas tuai.
6. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang keperluan eksport dan rawatan lepas tuai yang dibenarkan.
Mengapa Rawatan Sejuk Sesuai untuk Belimbing?
Tidak semua buah tropika tahan suhu serendah 1.1°C. Banyak buah tropika mengalami kecederaan sejuk pada suhu rendah. Kajian Florida mendapati belimbing hanya mengalami sedikit kehilangan daya pasaran selepas 15 hari pada suhu ini [3], menjadikannya calon yang sesuai untuk rawatan kuarantin sejuk. Rawatan ini juga tidak menggunakan bahan kimia, yang menjadi kelebihan bagi pasaran yang mementingkan sisa racun yang rendah.
Walau bagaimanapun, keputusan mungkin berbeza mengikut kultivar dan tahap kematangan buah semasa dituai [4]. Pengusaha perlu menguji kultivar mereka sendiri sebelum menghantar buah dalam jumlah besar.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan belimbing boleh disimpan pada 1.1°C selama 12 hingga 15 hari sebagai rawatan kuarantin lalat buah dengan sedikit kehilangan kualiti. Rawatan seperti air elektrolisis berasid lemah membantu mengekalkan kualiti semasa penyimpanan. Hampas belimbing pula berpotensi dijadikan produk bernilai tambah kerana kaya antioksidan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Pengusaha perlu merujuk Jabatan Pertanian, MARDI dan pihak berkuasa keselamatan makanan untuk keperluan semasa.
Rujukan
[1] S. Juma et al. (2014). Occurrence of Tephritid Fruit Flies with Intermediate morphologies of Bactrocera carambolae and B.papayae (Diptera: Tephritidae) in Selangor, Peninsular Malaysia. Unknown Journal.
[2] Jing Zhang et al. (2022). Slightly acidic electrolyzed water treatment improves the quality and storage properties of carambola fruit. Food Chemistry: X. DOI: 10.1016/j.fochx.2022.100555.
[3] W. P. Gould et al. (1990). Cold-Storage Quarantine Treatment for Carambolas Infested with the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae). Journal of Economic Entomology. DOI: 10.1093/jee/83.2.458.
[4] J. Armstrong et al. (1995). Quarantine Cold Treatment for Hawaiian Carambola Fruit Infested with Mediterranean Fruit Fly, Melon Fly, or Oriental Fruit Fly (Diptera: Tephritidae) Eggs and Larvae. Journal of Economic Entomology. DOI: 10.1093/jee/88.3.683.
[5] Guang-Hou Shui et al. (2006). Residue from star fruit as valuable source for functional food ingredients and antioxidant nutraceuticals. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2005.03.048.
[6] Mabel Guevara et al. (2019). Chemical Composition and Antioxidant Activity of the Main Fruits Consumed in the Western Coastal Region of Ecuador as a Source of Health-Promoting Compounds. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox8090387.
[7] Chien-Liang Chen et al. (2001). Acute oxalate nephropathy after ingestion of star fruit. American journal of kidney diseases : the official journal of the National Kidney Foundation. DOI: 10.1053/ajkd.2001.21333.
[8] Eduarda Savino Moreira de Oliveira et al. (2015). Why eating star fruit is prohibited for patients with chronic kidney disease?. Jornal brasileiro de nefrologia : ‘orgao oficial de Sociedades Brasileira e Latino-Americana de Nefrologia. DOI: 10.5935/0101-2800.20150037.
