Tanaman hiasan menceriakan rumah, tetapi sesetengahnya mengandungi bahan toksik yang boleh memudaratkan jika dimakan. Kanak-kanak kecil yang suka memasukkan benda ke dalam mulut merupakan golongan paling berisiko. Artikel ini menerangkan apa yang kajian katakan tentang keracunan tanaman hiasan dan cara melindungi keluarga.
Mengapa Tumbuhan Boleh Beracun?
Tumbuhan menghasilkan metabolit sekunder untuk melindungi diri daripada serangga, kulat dan musuh lain. Bahan ini, termasuk alkaloid, glikosida, saponin dan terpena, boleh menjadi toksik jika dimakan oleh haiwan atau manusia [1]. Tanaman hiasan juga boleh mengandungi glikosida kardiak, glikosida sianogenik, kalsium oksalat dan toksalbumin, yang boleh menyebabkan kesan daripada kerengsaan ringan hingga gangguan rentak jantung yang teruk [2].
Berapa Kerap Ia Berlaku?
Amerika Syarikat
Data pusat kawalan racun Amerika Syarikat menunjukkan kira-kira 3.4% panggilan melibatkan tumbuhan, dan hampir 70% pendedahan berlaku pada kanak-kanak bawah enam tahun. Hanya 8% memerlukan rawatan di fasiliti kesihatan dan 0.1% dianggap teruk [3].
Kumpulan tumbuhan yang paling kerap terlibat ialah yang mengandungi oksalat, dan simptom paling biasa ialah gastroenteritis (gangguan perut dan usus) [3].
Australia
Kajian di Queensland (2019 hingga 2021) mencatat 2,766 pendedahan tumbuhan [4]:
Kanak-kanak berumur 1 hingga 4 tahun: 46.8%
Tidak disengajakan: 98.4%
Tiada simptom: 59.4%; ketoksikan ringan: 37.3%
Sederhana atau teruk: hanya 0.6%
Brazil
Kajian 600 kes di Vitória, Brazil mendapati 64.5% mangsa berumur 1 hingga 6 tahun dan 92.8% kes tidak disengajakan. Dalam kajian ini, keterukan sederhana dicatat dalam 73.3% kes dan teruk dalam 14.7%. Keterukan lebih tinggi pada kanak-kanak bawah empat tahun [2].
Romania
Kajian di pusat racun kanak-kanak Romania mendapati lebih 90% kes tidak disengajakan, kebanyakannya kanak-kanak bawah lima tahun. Tiada kes teruk atau maut, dan purata tempoh di hospital ialah 1.8 hari [5].
Tanaman Hiasan yang Kerap Terlibat
Data Amerika Syarikat menyenaraikan 12 tumbuhan teratas, antaranya [3]:
| Tumbuhan | Nama biasa |
|---|---|
| Spathiphyllum | Peace lily |
| Philodendron | Filodendron |
| Euphorbia pulcherrima | Poinsettia |
| Ficus | Pokok getah, beringin |
| Crassula | Pokok jed |
| Dieffenbachia | Dumb cane |
| Epipremnum aureum | Sirih gading (pothos) |
Kajian Romania mendapati Colocasia (keladi), Dieffenbachia dan Ricinus (jarak) paling kerap terlibat [5]. Di Brazil, kes teruk dikaitkan dengan Dieffenbachia, jarak pagar (Jatropha), ubi kayu, jarak (Ricinus) dan oleander (Nerium oleander) [2].
Bahagian Tumbuhan yang Dimakan
Dalam kajian Brazil, daun (43.7%) dan biji (35.8%) merupakan bahagian paling kerap terlibat, dan keterukan berkait dengan bahagian yang dimakan [2].
Panduan Keselamatan untuk Ibu Bapa
1. Kenal pasti tumbuhan di rumah dan ketahui yang mana beracun [6].
2. Letakkan pokok berisiko di luar jangkauan kanak-kanak kecil [4].
3. Buang daun gugur dan biji dengan segera [2].
4. Ajar kanak-kanak supaya tidak memakan tumbuhan hiasan. Pendidikan kepada keluarga dan sekolah dicadangkan oleh penyelidik [2].
5. Labelkan pokok dengan nama sebenar supaya mudah dikenal pasti jika berlaku kemalangan [2].
6. Jika tertelan, kumpul sampel tumbuhan dan dapatkan rawatan perubatan segera.
Berita Baik
Walaupun kes keracunan tumbuhan kerap dilaporkan, kebanyakannya ringan atau tanpa simptom [4][3]. Ini bermakna kita tidak perlu membuang semua tanaman hiasan, tetapi perlu bijak memilih dan meletakkannya.
Siapa yang Menghubungi Pusat Racun?
Dalam kajian Queensland, panggilan biasanya dibuat oleh ahli keluarga atau penjaga (73.6%) dari rumah (81.6%), dan laluan pendedahan paling biasa ialah melalui mulut (81.9%) [4]. Kumpulan tumbuhan yang paling banyak terlibat ialah perengsa gastrousus (19.4%), tumbuhan mengandungi oksalat (18.9%) dan tumbuhan tidak toksik (16.0%). Famili Euphorbiaceae merupakan famili yang paling kerap dikenal pasti (9.3%) [4].
Rujukan kepada doktor dinasihatkan dalam 14.7% kes, paling kerap selepas pendedahan kepada Euphorbiaceae [4]. Kes sederhana atau teruk pula kebanyakannya melibatkan pendedahan rekreasi oleh orang dewasa, bukan kanak-kanak [4].
Simptom yang Biasa
Dalam kajian Romania, simptom gastrousus terutamanya muntah paling dominan, dan rawatan kebanyakannya bersifat simptomatik dan sokongan [5]. Kes keracunan memuncak pada musim luruh dalam kajian tersebut [5].
Haiwan Peliharaan Juga Berisiko
Kes haiwan termakan tumbuhan beracun dalam rumah agak biasa dan boleh menyebabkan keracunan akut serta kerosakan kesihatan kronik [1]. Penyelidik di Eropah mencadangkan sistem pengumpulan data berpusat dan kesedaran yang lebih baik untuk mencegah keracunan haiwan peliharaan [7].
Tumbuhan Taman Juga Perlu Diberi Perhatian
Bukan sahaja tanaman dalam rumah, tumbuhan di taman dan laman juga boleh berisiko. Tinjauan di 100 lokasi taman di Sicily, Itali mendapati 108 daripada 137 taksa yang direkodkan adalah beracun, dan kebanyakannya menyebabkan gangguan gastrousus [8]. Penyelidik menekankan pendidikan alam sekitar bermula dari usia sekolah [8].
Kesimpulan
Keracunan tanaman hiasan kebanyakannya berlaku secara tidak sengaja pada kanak-kanak bawah enam tahun. Tumbuhan yang mengandungi oksalat seperti Dieffenbachia, Philodendron dan keladi kerap terlibat. Kebanyakan kes adalah ringan, tetapi sesetengah tumbuhan boleh menyebabkan keracunan teruk. Pengetahuan, peletakan yang selamat dan pengawasan merupakan kunci pencegahan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Jika anak anda termakan tumbuhan dan menunjukkan sebarang simptom, segera dapatkan rawatan di klinik atau hospital berdekatan.
Rujukan
[1] Z. Siroka (2023). Toxicity of House Plants to Pet Animals. Toxins. DOI: 10.3390/toxins15050346.
[2] Valmin Ramos-Silva et al. (2025). Epidemiological and Clinical Profile of Toxic Ornamental Plant Poisoning in Children: A Retrospective Study from Brazil. Asian Journal of Pediatric Research. DOI: 10.9734/ajpr/2025/v15i11484.
[3] Dan D. Petersen (2011). Common plant toxicology: a comparison of national and southwest Ohio data trends on plant poisonings in the 21st century. Toxicology and applied pharmacology. DOI: 10.1016/j.taap.2010.10.022.
[4] Tamim Islam et al. (2022). Plant poisonings in Australia: a retrospective series of calls to the Queensland Poisons Information Centre. Clinical Toxicology. DOI: 10.1080/15563650.2022.2133727.
[5] G. Ni?escu et al. (2024). Epidemiology and Clinical Characteristics of Acute Plant Exposure in Patients Aged between 0 and 18 Years—A Six-Year Retrospective Study. Children. DOI: 10.3390/children11030271.
[6] Yuvraj Khamare et al. (2023). Common Poisonous Houseplant Species in Florida. EDIS. DOI: 10.32473/edis-ep639-2023.
[7] A. Bertero et al. (2020). Indoor Companion Animal Poisoning by Plants in Europe. Frontiers in Veterinary Science. DOI: 10.3389/fvets.2020.00487.
[8] G. Domina et al. (2024). Main Poisonous and Allergenic Plant Species in Sicilian Gardens and Parks: Applications and Recommendations for Use. Plants. DOI: 10.3390/plants13071031.
