Minyak sacha inchi kini mudah ditemui di kedai kesihatan, biasanya dalam bentuk botol kecil atau kapsul lembut. Ia dipromosikan sebagai sumber omega-3 tumbuhan. Bagaimana komposisinya berbanding minyak lain? Bolehkah ia digunakan untuk memasak? Artikel ini menjawab soalan-soalan ini berdasarkan kajian.
Komposisi Asid Lemak
Minyak sacha inchi mengandungi asid lemak perlu omega-6 dan omega-3, terutamanya asid linoleik (34% hingga 37%) dan linolenik (42% hingga 51%), yang bersama-sama membentuk lebih 90% daripada jumlah asid lemak [1].
Kajian dari pelbagai tempat melaporkan nilai yang sedikit berbeza:
| Sumber kajian | Omega-3 (ALA) | Omega-6 (LA) |
|---|---|---|
| Amazon Ecuador | 46.92% | 38.09% [2] |
| Kajian penggorengan | 53.8% | 33.4% [3] |
| Kajian kosmetik | 51.72% | 24.3% [4] |
| Kajian kelembapan kulit | 42.3% | 39.5% [5] |
Ulasan menyatakan kepelbagaian kaedah pengekstrakan dan asal biji mengubah profil nutrien minyak [6].
Nisbah omega-3 kepada omega-6
Minyak sacha inchi mempunyai nisbah omega-3 kepada omega-6 sebanyak 1:0.74, yang dianggap baik untuk pemakanan manusia [7].
Fitosterol dan tokoferol
Minyak sacha inchi juga mengandungi fitosterol seperti stigmasterol dan sitosterol, dengan gamma-tokoferol sebagai tokoferol utama [6].
Sacha Inchi berbanding Minyak Ikan
Ulasan yang membandingkan minyak sacha inchi dengan minyak ikan mendapati kedua-duanya mempunyai jumlah omega-3 yang secara umumnya serupa, jadi sacha inchi boleh menjadi alternatif. Namun, biji sacha inchi lebih jarang ditemui berbanding sumber ikan, menjadikannya lebih mahal [8].
Perbezaan penting: Omega-3 dalam sacha inchi ialah ALA, manakala minyak ikan mengandungi EPA dan DHA. Kajian pada ayam penelur mendapati penambahan minyak sacha inchi dalam makanan ayam meningkatkan ALA, EPA dan DHA dalam kuning telur [9], yang menunjukkan ALA boleh ditukar kepada bentuk lain dalam badan haiwan.
Kaedah Pengekstrakan
Kaedah pengekstrakan mempengaruhi kualiti minyak. Kajian membandingkan perahan hidraulik dan pengekstrakan Soxhlet (menggunakan pelarut) mendapati [10]:
Minyak perahan hidraulik mempunyai nilai peroksida lebih rendah (2.31 mEq O?/kg).
Kandungan ALA lebih tinggi (46.77%).
Aktiviti antioksidan lebih tinggi.
Namun, kaedah Soxhlet menghasilkan lebih banyak minyak.
Ini bermakna minyak perahan sejuk mungkin lebih berkualiti walaupun hasilnya lebih rendah.
Cabaran: Mudah Teroksida
Minyak sacha inchi mudah teroksida, yang menimbulkan cabaran dalam penyimpanan dan pemprosesan [11]. Kajian dari Amazon Ecuador juga menyatakan ketidakstabilan oksidatif minyak ini memerlukan perhatian [2].
Kesan memanggang biji
Memanggang biji sebelum memerah boleh membantu:
Memanggang meningkatkan sedikit pengoksidaan minyak tetapi juga kapasiti antioksidannya. Semasa penyimpanan, minyak daripada biji yang dipanggang teroksida lebih perlahan [12].
Kajian di Thailand mendapati memanggang biji pada 80°C sebelum perahan sejuk meningkatkan jangka hayat dan sifat antioksidan minyak sepanjang 6 bulan penyimpanan [13].
Mencampur dengan minyak lain
Campuran minyak tarwi dan sacha inchi pada nisbah 1:1 mempunyai jangka hayat sekitar 1.26 tahun dengan nisbah omega-3 kepada omega-6 yang boleh diterima [7].
Bolehkah Digunakan untuk Menggoreng?
Satu kajian menguji minyak sacha inchi untuk menggoreng kentang goreng pada 170°C dan 180°C. Walaupun ketidaktepuan minyak yang tinggi, minyak sacha inchi menunjukkan degradasi yang lebih rendah berbanding minyak soya komersial kerana kandungan tokoferolnya yang tinggi (2,540 mg/kg) [3].
Penyelidik menyimpulkan minyak sacha inchi sesuai untuk penggorengan dalam jangka pendek dan mungkin meningkatkan nilai pemakanan serta rasa makanan goreng [3].
Namun, memasak pada suhu tinggi masih menyebabkan tokoferol dan aktiviti antioksidan menurun [3]. Untuk mengekalkan omega-3, adalah lebih baik menggunakan minyak sacha inchi tanpa dipanaskan.
Kegunaan dalam Makanan
Penambahan minyak sacha inchi ke dalam produk makanan boleh meningkatkan nilai pemakanannya [6]. Kajian biskut mendapati penggantian minyak bunga matahari dengan minyak sacha inchi meningkatkan nisbah asid lemak politaktepu, terutamanya omega-3, dan mengurangkan lemak tepu [14].
Panduan Praktikal
1. Pilih minyak perahan sejuk daripada pengeluar yang berdaftar [10].
2. Simpan dalam botol gelap, di tempat sejuk, dan tutup rapat selepas digunakan [11].
3. Gunakan dalam salad, sos atau smoothie tanpa dipanaskan untuk mengekalkan omega-3.
4. Untuk menggoreng, gunakan untuk tempoh singkat sahaja [3].
5. Buang minyak yang berbau tengik, tanda pengoksidaan.
Minyak dalam Makanan Haiwan
Minyak sacha inchi juga dikaji sebagai sumber lemak dalam makanan ternakan. Kajian pada ayam pedaging mendapati penggantian minyak soya dengan minyak sacha inchi meningkatkan omega-3 dan mengurangkan nisbah omega-6 kepada omega-3 serta kolesterol dalam daging dada, tanpa menjejaskan pertumbuhan atau kualiti daging [15]. Pada ayam penelur, penambahan 3.0% hingga 4.5% minyak sacha inchi meningkatkan omega-3 dalam kuning telur dan mengurangkan nisbah omega-6 kepada omega-3 kira-kira sembilan kali ganda [16]. Ini membuka peluang menghasilkan telur dan daging yang diperkaya omega-3.
Kesimpulan
Minyak sacha inchi kaya dengan omega-3 (ALA) dan omega-6 dengan nisbah yang seimbang, serta tinggi tokoferol. Ia boleh menjadi alternatif tumbuhan kepada minyak ikan, walaupun bentuk omega-3nya berbeza. Minyak ini mudah teroksida, jadi penyimpanan yang betul amat penting. Ia sesuai digunakan tanpa dipanaskan atau untuk penggorengan singkat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu yang memerlukan suplemen omega-3 atas sebab kesihatan perlu berbincang dengan doktor.
Rujukan
[1] M. F. Norhazlindah et al. (2022). Techniques for extraction, characterization, and application of oil from sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) seed: a review. Journal of Food Measurement and Characterization. DOI: 10.1007/s11694-022-01663-0.
[2] Fernando E. Alejandro Ruiz et al. (2025). Comprehensive characterization and valorization potential of Amazonian Sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) seeds, oil, and oilcake by-products for sustainable food applications. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2025.1597300.
[3] Gilbert Rodríguez et al. (2020). Changes in stability, tocopherols, fatty acids and antioxidant capacity of sacha inchi (Plukenetia volubilis) oil during French fries deep-frying. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2020.127942.
[4] Nattaya Lourith et al. (2023). Sacha Inchi: The Promising Source of Functional Oil for Anti-Aging Product. Journal of oleo science. DOI: 10.5650/jos.ess23147.
[5] Wichuda Soimee et al. (2020). Evaluation of moisturizing and irritation potential of sacha inchi oil. Journal of Cosmetic Dermatology. DOI: 10.1111/jocd.13099.
[6] Wen-Chien Lu et al. (2023). New perspectives on different Sacha inchi seed oil extractions and its applications in the food and cosmetic industries. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2023.2276882.
[7] Gilbert Rodríguez et al. (2022). Modification of the Nutritional Quality and Oxidative Stability of Lupin (Lupinus mutabilis Sweet) and Sacha Inchi (Plukenetia volubilis L.) Oil Blends. Molecules. DOI: 10.3390/molecules27217315.
[8] G. Renata et al. (2025). Utilization of sacha inchi oil as an alternative to fish oil: A review. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1445/1/012002.
[9] S. Zamora et al. (2025). Effect of sacha inchi oil (Plukenetia volubilis) on productive performance, egg quality and blood biochemistry of laying hens. Journal of Applied Poultry Research. DOI: 10.1016/j.japr.2025.100537.
[10] Yuszda K. Salimi et al. (2025). Physicochemical Properties, Fatty Acid and Amino Acid Profiles, and Antioxidant Activity of Sacha Inchi (Plukenetia Volubilis L.) Seed Oil and Press Cake Extracted Using Hydraulic Press and Soxhlet Methods. Trends in Sciences. DOI: 10.48048/tis.2025.9690.
[11] Sarah Gustia Redjeki et al. (2025). Sacha Inchi (Plukenetia volubilis): Potential Bioactivity, Extraction Methods, and Microencapsulation Techniques. Molecules. DOI: 10.3390/molecules30010160.
[12] F. H. Cisneros et al. (2014). Chemical composition, oxidative stability and antioxidant capacity of oil extracted from roasted seeds of Sacha-inchi (Plukenetia volubilis L.). Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/jf500936j.
[13] C. Chotimarkorn et al. (2025). Impact of roasting temperature on the shelf life and antioxidant properties of cold-pressed sacha inchi oil during storage: a practical approach in Thailand. Food Research. DOI: 10.26656/fr.2017.9(2).122.
[14] Fernando E. Alejandro Ruiz et al. (2026). Influence of partial or total substitution of wheat flour and sunflower oil with Sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) flour and oil on the quality and nutritional properties of cookies. PLOS One. DOI: 10.1371/journal.pone.0340190.
[15] O. N. Cong et al. (2026). Sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) oil inclusion in slow-growing broiler diets: impacts on performance, serum biochemistry, carcass, meat quality and fatty acid profile. British Poultry Science. DOI: 10.1080/00071668.2026.2625883.
[16] O. C. Nguyen et al. (2025). Supplementing Sacha Inchi (Plukenetia volubilis) Oil in Laying Hen Diets: Influences on Production Performance, Egg Quality and Fatty Acid Profile. Veterinary Sciences. DOI: 10.3390/vetsci12100953.
