Warna merah bunga raya datang daripada antosianin, pigmen semula jadi yang berubah warna mengikut tahap keasidan (pH). Kajian menunjukkan ekstrak bunga raya boleh digunakan sebagai pewarna makanan dan kosmetik, penunjuk pH dalam makmal, malah sebagai pembungkusan pintar yang berubah warna apabila ikan, udang atau ayam mula rosak. Bunga raya merah mengandungi antosianin paling tinggi berbanding warna lain.
Warna Bunga Menentukan Kandungan Antosianin
Satu kajian 16 kultivar bunga raya mendapati [1]:
Antosianin utama ialah sianidin-soforosida, ditemui dalam bunga ungu muda, merah jambu, jingga dan merah.
Bunga putih dan kuning tidak mengandungi antosianin ini.
Bunga merah mempunyai antosianin tertinggi dan aktiviti antioksidan tertinggi, iaitu 3,840 µmol Trolox/g berbanding 1,580 bagi bunga putih.
Bagi tujuan pewarna, pilih bunga raya merah.
Pengekstrakan yang Berkesan
Satu kajian mendapati keadaan pengekstrakan terbaik ialah larutan penimbal sitrat-fosfat pada pH 4.6, nisbah cecair kepada pepejal 20:1 dan masa 4 jam, menghasilkan 461.39 mg/kg antosianin. Ekstrak ini kemudian dipekatkan sebanyak 8.6 kali ganda tanpa haba. Ekstrak yang disimpan pada suhu rendah dan dalam gelap paling stabil warnanya [2].
Penunjuk Kesegaran Makanan
Ayam
Satu kajian di Malaysia menghasilkan penunjuk pH daripada kitosan, kanji jagung dan ekstrak bunga raya. Penunjuk ini berubah warna dengan jelas apabila diuji dengan dada ayam, menunjukkan potensi sebagai pengesan kerosakan daging [3].
Udang
Satu kajian menghasilkan sensor gentian yang mengandungi ekstrak bunga raya. Perubahan warna sensor berkait rapat dengan parameter kualiti udang seperti pH, nitrogen trimetilamina dan jumlah mikrob [4].
Ikan
Satu kajian membangunkan kertas sensor berasaskan bunga raya yang berubah warna apabila terdedah kepada gas ammonia daripada ikan yang rosak [5].
Susu
Satu kajian di Sri Lanka mendapati ekstrak air bunga raya berubah warna daripada merah tua (pH 6.5) kepada merah jambu muda (pH 6.2), dan boleh digunakan untuk menyaring kualiti mikrob susu mentah dengan ketepatan 100% [6].
Penunjuk Asid-Bes di Makmal
Satu kajian membandingkan ekstrak bunga ros, alamanda dan bunga raya, dan mendapati kesemuanya memberikan perubahan warna yang jelas antara asid dan bes, hampir sama dengan penunjuk sintetik [7]. Ini sesuai untuk eksperimen sains di sekolah.
Pembungkusan Pintar
Satu kajian menghasilkan filem daripada kitosan, gelatin dan kanji yang mengandungi ekstrak air bunga raya. Warna filem berubah dengan jelas mengikut pH, menjadikannya calon penunjuk pH semula jadi dalam pembungkusan pintar [8].
Idea untuk Usahawan dan Pendidik
1. Pewarna minuman dan kuih daripada bunga raya merah [1].
2. Kit penunjuk pH untuk aktiviti sains sekolah [7].
3. Penunjuk kesegaran untuk peniaga ikan dan ayam, masih di peringkat penyelidikan [3][5].
4. Simpan ekstrak di tempat sejuk dan gelap untuk mengekalkan warna [2].
Soalan Lazim
Warna bunga raya mana yang terbaik untuk pewarna?
Merah, kerana kandungan antosianinnya paling tinggi [1].
Kenapa warna ekstrak bunga raya berubah?
Antosianin berubah struktur dan warna mengikut pH [7][8].
Adakah ekstrak bunga raya tahan lama?
Ia lebih stabil pada suhu rendah dan dalam gelap [2].
Kesimpulan
Bunga raya ialah sumber pigmen semula jadi yang murah dan mudah didapati. Selain sebagai pewarna, kajian menunjukkan potensinya sebagai penunjuk kesegaran makanan dan pembungkusan pintar. Bagi usahawan dan pendidik di Malaysia, bunga kebangsaan ini menawarkan peluang inovasi yang menarik.
Rujukan
[1] J. Mejía et al. (2023). Color, Antioxidant Capacity and Flavonoid Composition in Hibiscus rosa-sinensis Cultivars. Molecules. DOI: 10.3390/molecules28041779.
[2] A. Bal et al. (2024). Extraction of anthocyanin from Hibiscus rosa-sinensis and concentration by forward osmosis membrane process. Innovative Food Science & Emerging Technologies. DOI: 10.1016/j.ifset.2024.103782.
[3] Maizatulnisa Othman et al. (2018). Bio-polymer chitosan and corn starch with extract of hibiscus rosa-sinensis (hibiscus) as pH indicator for visually-smart food packaging. DOI: 10.1063/1.5047198.
[4] Lavernchy Jovanska et al. (2021). Development of a PCL-PEO double network colorimetric pH sensor using electrospun fibers containing Hibiscus rosa sinensis extract and silver nanoparticles for food monitoring. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2021.130813.
[5] A. Dubey et al. (2024). Novel cost-effective Hibiscus flower based colorimetric paper sensor containing anthocyanins to monitoring the quality and freshness of raw fish. Journal of Food Engineering. DOI: 10.1016/j.jfoodeng.2024.112061.
[6] Ranga N. D. Madushan et al. (2021). Use of natural plant extracts as a novel microbiological quality indicator in raw milk: An alternative for resazurin dye reduction method. LWT. DOI: 10.1016/j.lwt.2021.111221.
[7] S. Okoduwa et al. (2015). Comparative Analysis of the Properties of Acid-Base Indicator of Rose (Rosa setigera), Allamanda (Allamanda cathartica), and Hibiscus (Hibiscus rosa-sinensis) Flowers. Biochemistry Research International. DOI: 10.1155/2015/381721.
[8] J. Peralta et al. (2019). Aqueous hibiscus extract as a potential natural pH indicator incorporated in natural polymeric films. Food Packaging and Shelf Life. DOI: 10.1016/j.fpsl.2018.11.017.
