Hidroponik Nutrient Film Technique (NFT) ialah sistem penanaman tanpa tanah yang menggunakan lapisan nipis larutan nutrien yang mengalir secara berterusan melalui saluran tanaman. Larutan ini membekalkan air, nutrien dan oksigen terus kepada akar, menjadikan NFT antara sistem hidroponik yang popular untuk pengeluaran komersial sayuran berdaun dan herba.
Salah satu kekuatan utama NFT ialah kecekapan penggunaan air. Dokumen menyatakan bahawa sistem ini boleh menjimatkan sekitar 70–90% air berbanding pertanian konvensional.
Bagaimana sistem NFT berfungsi?
Prinsip asas NFT ialah larutan nutrien dipam secara berterusan dari takungan menuju ke saluran tanaman yang mempunyai sedikit kecerunan.
Dokumen menyatakan bahawa saluran biasanya dicondongkan sekitar 1%, membolehkan lapisan nutrien yang nipis mengalir melalui akar yang tergantung di dalam saluran.
Akar tidak ditenggelamkan sepenuhnya. Sebaliknya, hanya sebahagian akar bersentuhan dengan larutan nutrien, sementara bahagian lain masih mendapat akses kepada oksigen.
Inilah yang membezakan NFT daripada sistem hidroponik yang menenggelamkan sebahagian besar akar dalam air.
Komponen asas sistem NFT
Berdasarkan penerangan dalam dokumen, sistem NFT mempunyai beberapa komponen utama:
- takungan larutan nutrien,
- pam air,
- saluran tanaman,
- akar tanaman,
- sistem pengembalian larutan,
- pam udara untuk membantu pengoksigenan takungan.
Larutan nutrien akan dipam dari takungan, mengalir sepanjang saluran dan kemudian kembali semula ke takungan untuk dikitar semula.
Mengapa perlu ada kecerunan?
Kecerunan membantu memastikan larutan nutrien dapat bergerak secara graviti sepanjang saluran.
Jika saluran terlalu rata, air boleh bertakung. Jika terlalu curam, larutan mungkin bergerak terlalu cepat dan hubungan antara akar dengan nutrien menjadi kurang optimum.
Dokumen memberikan nilai sekitar 1% sebagai kecerunan sistem yang dirujuk.
Kadar aliran larutan nutrien
Dokumen turut menyatakan kadar aliran optimum sekitar 1.6 liter sejam bagi sistem NFT dalam kajian yang dirujuk.
Nilai ini perlu difahami dalam konteks reka bentuk dan eksperimen yang dirujuk dalam dokumen, bukan semestinya kadar universal untuk semua sistem NFT.
Saiz saluran, panjang saluran, jenis tanaman dan bilangan pokok boleh mempengaruhi keperluan aliran sebenar.
Mengapa NFT sangat menjimatkan air?
Dalam penanaman tanah, sebahagian air boleh hilang melalui:
- perkolasi,
- limpahan,
- penyejatan,
- kawasan tanah yang tidak mempunyai akar aktif.
Dalam NFT, air dan nutrien dikitar semula dalam sistem tertutup.
Sebab itu kecekapan penggunaan airnya sangat tinggi, dengan dokumen melaporkan penjimatan sekitar 70–90%.
Nutrien boleh dikawal dengan lebih tepat
Salah satu kelebihan hidroponik ialah larutan nutrien boleh disesuaikan mengikut keperluan tanaman.
Dokumen menyatakan bahawa nutrien dalam NFT dapat dibekalkan secara seragam dan dilaraskan mengikut keperluan.
Ini memberi petani lebih banyak kawalan berbanding sistem tanah, di mana ketersediaan nutrien turut dipengaruhi oleh pH tanah, tekstur, bahan organik dan aktiviti mikroorganisma.
Pertumbuhan lebih cepat
NFT turut dikaitkan dengan pertumbuhan tanaman yang lebih cepat.
Dokumen menyatakan sistem ini boleh menyokong:
- pertumbuhan lebih pantas,
- pengeluaran sepanjang tahun.
Bekalan nutrien, air dan oksigen yang lebih terkawal membantu tanaman mengurangkan tekanan yang biasanya berlaku dalam sistem tanah.
Sesuai untuk tanaman jangka pendek
NFT paling sesuai digunakan untuk tanaman yang mempunyai tempoh penanaman pendek dan sistem akar yang tidak terlalu besar.
Antara tanaman yang disebut dalam dokumen ialah:
- selada,
- sayuran berdaun,
- herba.
Selada merupakan antara tanaman paling banyak dikaji dalam sistem NFT.
Tomato juga boleh ditanam
Walaupun NFT sangat sinonim dengan sayuran berdaun, dokumen menyatakan bahawa tomato juga merupakan antara tanaman utama yang dikaji menggunakan sistem ini.
Namun, tanaman berbuah biasanya mempunyai keperluan akar, nutrien dan sokongan fizikal yang lebih besar berbanding sayuran daun.
Kecekapan hasil selada
Dalam kajian yang dirujuk, NFT menghasilkan kecekapan hasil sekitar 6–10% lebih tinggi untuk selada berbanding sistem rak terapung dan Deep Film Technique.
Ini menunjukkan bahawa NFT mempunyai kelebihan tertentu dalam pengeluaran selada, walaupun prestasi akhirnya masih bergantung pada reka bentuk dan pengurusan sistem.
Tetapi aeroponik boleh lebih cekap
Dokumen juga membuat perbandingan yang menarik.
Dalam kajian yang sama, sistem aeroponik dilaporkan mempunyai:
- 64% kecekapan penggunaan air lebih tinggi
- 34% keuntungan bersih lebih besar
berbanding NFT.
Ini menunjukkan bahawa walaupun NFT sangat efisien, ia bukan semestinya sistem paling cekap dalam semua keadaan.
Integrasi NFT dengan akuaponik
NFT juga boleh digabungkan dengan sistem akuaponik.
Dalam pendekatan ini, sisa ikan digunakan sebagai sumber nutrien kepada tanaman.
Dokumen menyatakan bahawa integrasi NFT dengan akuaponik menghasilkan kadar pertumbuhan tanaman yang setara atau lebih baik daripada hidroponik standard dalam kajian yang dirujuk.
Ini membuka ruang kepada sistem pengeluaran makanan yang lebih bersepadu.
Kelebihan NFT dari sudut penyakit
Sistem NFT boleh mengurangkan pendedahan tanaman kepada beberapa penyakit bawaan tanah.
Dokumen menyatakan bahawa insiden perosak dan penyakit boleh menjadi lebih rendah berbanding sistem konvensional.
Namun, terdapat satu kelemahan besar: jika patogen memasuki larutan nutrien, penyakit boleh merebak dengan cepat ke seluruh sistem kerana semua tanaman berkongsi larutan yang sama.
Kebergantungan kepada elektrik
NFT sangat bergantung kepada pam.
Dokumen menyatakan bahawa sistem ini bergantung kepada bekalan elektrik secara berterusan untuk menggerakkan larutan nutrien.
Jika elektrik terputus terlalu lama, akar boleh mula kering dan tanaman boleh mati.
Ini merupakan antara risiko terbesar sistem NFT.
Sistem kecemasan penting
Walaupun dokumen tidak menghuraikan reka bentuk sistem kecemasan, dapatan mengenai kebergantungan elektrik menunjukkan bahawa pengusaha NFT perlu mengambil serius risiko kegagalan pam.
Dalam sistem komersial, gangguan aliran walaupun dalam tempoh tertentu boleh memberi kesan pantas kepada akar kerana tidak terdapat medium tanah yang menyimpan kelembapan dalam jumlah besar.
Automasi boleh mengurangkan penggunaan tenaga
Salah satu penyelesaian yang dibincangkan ialah automasi.
Dokumen menyatakan bahawa penggunaan sistem berasaskan Arduino boleh menjimatkan sekitar 70% elektrik dalam sistem tertentu.
Kajian lain dalam dokumen menunjukkan algoritma kitar semula air yang cekap boleh memberikan penjimatan elektrik sekitar 40% berbanding sistem tradisional.
Apa yang boleh dipantau secara automatik?
Teknologi IoT membolehkan beberapa parameter utama NFT dipantau secara masa nyata, antaranya:
- pH,
- TDS,
- kekonduksian elektrik atau EC,
- kelembapan,
- suhu.
Pemantauan ini penting kerana perubahan kecil pada larutan nutrien boleh memberi kesan besar kepada kesihatan tanaman.
Pengawalan baja AB boleh diautomasi
Dokumen menyatakan bahawa automasi boleh mengurangkan campur tangan manusia dalam penakaran nutrien AB.
Sistem juga boleh dikawal dari jauh melalui aplikasi mudah alih.
Ini sangat berguna untuk pengeluaran komersial kerana pemantauan tidak perlu dilakukan secara manual sepanjang masa.
Machine Learning dalam NFT
Teknologi NFT juga semakin digabungkan dengan kecerdasan buatan.
Dalam satu kajian yang dirujuk, algoritma Support Vector Machine (SVM) mencapai ketepatan 89.6% dalam meramal nilai pH, mengatasi kaedah Decision Tree dan Random Forest.
Ini menunjukkan bahawa pengurusan hidroponik semakin bergerak ke arah sistem pertanian pintar.
Fuzzy Logic untuk kawalan pH dan TDS
Dokumen turut menyebut penggunaan Mamdani Fuzzy Control.
Sistem ini berjaya menormalkan pH dalam satu hingga tiga langkah kawalan, manakala TDS dapat dinormalkan dalam satu langkah kawalan.
Pendekatan seperti ini boleh mengurangkan variasi nutrien yang berlaku apabila kawalan dilakukan secara manual.
Cabaran ketidakseimbangan nutrien
Walaupun nutrien lebih mudah dikawal dalam NFT, dokumen menegaskan bahawa ketidakseimbangan nutrien masih menjadi cabaran.
Masalah boleh berlaku apabila:
- pH berubah,
- EC terlalu tinggi atau rendah,
- nisbah nutrien tidak sesuai,
- air semakin pekat akibat penyerapan selektif oleh tanaman.
Oleh itu, sistem tertutup tetap memerlukan pemantauan berkala.
NFT dalam pertanian bandar
Dokumen menganggap NFT bernilai tinggi untuk pertanian bandar kerana sistem ini membolehkan:
- kitar semula air,
- kitar semula nutrien,
- produktiviti lebih tinggi,
- pengurangan jejak karbon.
Kelebihan tersebut menjadikan NFT sesuai untuk kawasan yang mempunyai ruang tanah terhad.
Penyelidikan NFT semakin meningkat
Analisis bibliometrik terhadap 774 dokumen saintifik dari 1977 hingga 2023 menunjukkan peningkatan berterusan dalam penyelidikan berkaitan NFT.
Dokumen turut menyatakan bahawa Brazil muncul sebagai penyumbang penting kepada penyelidikan NFT, manakala negara dengan teknologi hidroponik yang menonjol termasuk:
- Belanda,
- Australia,
- Perancis,
- England,
- Israel,
- Kanada.
Ringkasan kelebihan NFT
Berdasarkan jadual di halaman pertama dokumen, kelebihan utama NFT ialah:
Air dan nutrien — penggunaan air jauh lebih rendah dan nutrien lebih mudah diseragamkan.
Pertumbuhan — tumbesaran lebih cepat serta pengeluaran sepanjang tahun.
Penyakit — kurang terdedah kepada sebahagian perosak dan penyakit bawaan tanah.
Automasi — mempunyai potensi besar untuk integrasi sensor, Arduino dan IoT.
Ringkasan kelemahan NFT
Pada masa yang sama, beberapa kekurangan perlu diberi perhatian:
Kebergantungan elektrik — pam perlu beroperasi dengan baik.
Akar mudah kering — kegagalan pam boleh memberi kesan cepat.
Penyakit boleh merebak pantas — kerana larutan dikongsi.
Nutrien perlu dikawal teliti — ketidakseimbangan masih boleh berlaku.
Kesimpulan
Hidroponik NFT merupakan sistem tanpa tanah yang menggunakan lapisan nipis larutan nutrien yang bergerak secara berterusan melalui akar tanaman. Sistem ini sangat sesuai untuk sayuran berdaun dan herba serta mampu menjimatkan sekitar 70–90% air berbanding pertanian konvensional.
NFT mempunyai beberapa kelebihan penting seperti pertumbuhan cepat, penggunaan air dan nutrien yang cekap serta potensi untuk pengeluaran sepanjang tahun. Dalam kajian selada, kecekapan hasilnya dilaporkan sekitar 6–10% lebih tinggi berbanding beberapa sistem hidroponik lain.
Namun, sistem ini mempunyai satu kelemahan besar: kebergantungan kepada pam dan bekalan elektrik. Jika aliran nutrien terhenti, akar mudah kering. Penyakit juga boleh merebak dengan cepat melalui larutan yang dikitar semula.
Masa depan NFT jelas bergerak ke arah automasi, IoT dan kecerdasan buatan, dengan pemantauan pH, EC, TDS dan suhu secara masa nyata serta pengawalan nutrien secara automatik. Secara keseluruhannya, NFT boleh dianggap sebagai sistem hidroponik komersial yang matang dan sangat cekap air, tetapi kejayaannya bergantung kepada reka bentuk sistem, kawalan nutrien, pengurusan penyakit dan kestabilan bekalan tenaga.
Sumber Rujukan
Agustian, I., Prayoga, B. I., Santosa, H., Daratha, N., & Faurina, R. (2022). NFT Hydroponic Control Using Mamdani Fuzzy Inference System.
Crisnapati, P. N., Wardana, N. K. I., Aryanto, I., & Hermawan, A. (2017). Hommons: Hydroponic management and monitoring system for an IoT based NFT farm using web technology.
El-Demerdash, D. I., Morad, M. M., Wasfy, K., Hamed, L., & Moursy, M. M. (2026). Aeroponic and NFT system optimization for lettuce: effects of flow rate and nutrient source on water use efficiency, growth, and profitability. Scientific Reports, 16.
Endryanto, A. A., & Khomariah, N. (2022). Kontrol dan Monitoring Tanaman Hidroponik Sistem Nutrient Film Technique Berbasis IoT. KONVERGENSI.
Ghate, T., & Malpe, K. (2024). IoT Empowered Harvest: Advancing NFT Hydroponics with Smart Agricultural Automation. International Journal of Scientific Research in Computer Science, Engineering and Information Technology.
Hüther, C. M., Ramos, B., Araújo, P., Hamacher, L., & Pereira, C. R. (2021). Global Overview of Hydroponics: Nutrient Film Technique. Revista Engenharia na Agricultura.
Kumar, A., et al. (2023). Revolutionizing Tomato Cultivation through Panchgavya Enriched NFT Hydroponics. International Journal of Environment and Climate Change.
Lennard, W. A., & Ward, J. (2019). A Comparison of Plant Growth Rates between an NFT Hydroponic System and an NFT Aquaponic System. Horticulturae.
Palmitessa, O. D., Signore, A., & Santamaria, P. (2024). Advancements and future perspectives in nutrient film technique hydroponic system: a comprehensive review and bibliometric analysis. Frontiers in Plant Science, 15.
Parillas, V. Q., & Palaoag, T. D. (2024). Delving into Arduino Integration for Nutrient Film Technique Hydroponic Systems, An App-Based Approach for Monitoring and Analysis. Nanotechnology Perceptions.
Pattnaik, S. K., et al. (2025). Urban Agriculture through IoT-based Resilient Hydroponic Farming – A Machine Learning Approach. Journal of Mobile Multimedia.
Ramos, C., Nóbrega, L., Baras, K., & Gomes, L. (2019). Experimental NFT hydroponics system with lower energy consumption.
Roy, J., et al. (2023). Smart Hydroponic Farming using the NFT Method. International Journal of Computer Applications.
Sharma, N., Acharya, S., Kumar, K., Singh, N., & Chaurasia, O. (2018). Hydroponics as an advanced technique for vegetable production: An overview. Journal of Soil and Water Conservation, 17, 364–371.
Wibisono, V., & Kristyawan, Y. (2021). An Efficient Technique for Automation of The NFT (Nutrient Film Technique) Hydroponic System Using Arduino.
Zaid, A. M., et al. (2023). IoT-based Smart Hydroponic System Using Nutrient Film Technique (NFT) for Lettuce Plant.
Keyword: hidroponik NFT, Nutrient Film Technique, hidroponik, sistem tanpa tanah, sayuran berdaun, selada hidroponik, hidroponik komersial, penjimatan air, larutan nutrien, EC hidroponik, pH hidroponik, TDS, saluran NFT, pam hidroponik, akuaponik, aeroponik, IoT hidroponik, Arduino hidroponik, automasi hidroponik, pertanian pintar, machine learning pertanian, fuzzy logic, pertanian bandar, pengeluaran sayur, teknologi hidroponik, sistem fertigasi tanpa tanah
