Kentang (Solanum tuberosum L.): Pengeluaran di Tanah Tinggi dan Tanah Rendah Tropika, Perosak dan Penyakit, Penyimpanan serta Pemakanan

Pengenalan

Kentang (Solanum tuberosum L.) ialah tanaman makanan ketiga terpenting di dunia selepas padi dan gandum, dan menjadi sumber karbohidrat utama di banyak negara (Singh et al., 2025; pengetahuan am). Di Malaysia, permintaan kentang sangat tinggi untuk masakan harian, industri kerepek dan makanan segera, tetapi hampir keseluruhan bekalan diimport, terutamanya dari China, Australia, Bangladesh dan India (pengetahuan am). Pengeluaran tempatan terhad di Cameron Highlands, Pahang, dan Kundasang, Sabah, kerana kentang memerlukan suhu sejuk untuk pembentukan ubi yang baik. Usaha untuk menanam kentang di tanah rendah tropika menjadi topik penyelidikan yang semakin penting bagi keselamatan makanan negara.

Ulasan ini bertajuk “Ulasan Penyelidikan Kentang: Pengeluaran di Tanah Tinggi dan Tanah Rendah Tropika, Perosak dan Penyakit, Penyimpanan serta Pemakanan”. Objektifnya ialah untuk merumuskan dapatan utama kajian saintifik mengenai (i) cabaran dan potensi penanaman kentang di Malaysia, (ii) kekangan pengeluaran di negara tropika lain, (iii) pengurusan perosak bersepadu (IPM) dan penyakit daun, (iv) kehilangan lepas tuai dan penyimpanan ubi dalam keadaan tropika, serta (v) nilai pemakanan dan keperluan nutrien tanaman. Kajian yang diulas dijalankan di Malaysia, Kenya, Peru, Bolivia, India, Turki dan Afrika Sub-Sahara, di samping rujukan global.

Bahan ulasan diperoleh melalui fungsi Literature Review di platform SciSpace (scispace.com) dalam mod High Quality pada November 2026, dengan memberi tumpuan kepada sepuluh kertas teratas yang dipaparkan. Dapatan diambil daripada ringkasan dan lajur “Insights/Results” dalam jadual SciSpace serta abstrak yang tersedia.

Cabaran dan Potensi Kentang di Malaysia

Dapatan utama: Penanaman kentang di Malaysia menghadapi tiga cabaran utama: persekitaran yang tidak menggalakkan, kekurangan benih berkualiti tinggi, dan tekanan perosak serta penyakit; tanah tinggi sesuai, manakala tanah rendah memerlukan varieti tempatan yang tahan haba dan penyakit.

Ishak dan Mazlan (2025) dari Malaysia dalam Potato Research menjalankan ulasan ringkas mengenai cabaran dan potensi pertanian kentang di Malaysia. Penanaman kentang di Malaysia menghadapi tiga cabaran utama: keadaan persekitaran yang tidak menggalakkan, kekurangan benih kentang berkualiti tinggi, dan tekanan perosak serta penyakit yang ketara. Walaupun begitu, terdapat potensi penanaman di kawasan tanah tinggi dan tanah rendah tropika. Kawasan tanah tinggi yang lebih sejuk sesuai untuk pertumbuhan kentang, serupa dengan persekitaran penanaman tradisional. Penanaman yang berjaya di tanah rendah memerlukan pembangunan varieti yang disesuaikan secara tempatan, bertoleransi haba dan tahan penyakit. Kerjasama dengan institusi penyelidikan global, seperti Pusat Kentang Antarabangsa (CIP), adalah penting untuk mewujudkan pertanian kentang yang mampan dan memastikan keselamatan makanan jangka panjang.

Cabaran	Penerangan	Sumber
Persekitaran	Suhu tinggi di tanah rendah tidak menggalakkan pembentukan ubi	Ishak & Mazlan (2025)
Benih	Kekurangan benih berkualiti tinggi	Ishak & Mazlan (2025)
Perosak dan penyakit	Tekanan yang ketara	Ishak & Mazlan (2025)
Penyelesaian tanah rendah	Varieti tahan haba dan penyakit	Ishak & Mazlan (2025)

Sumber: Ishak & Mazlan (2025).

Kentang membentuk ubi dengan baik pada suhu malam sekitar 15–18°C, dan suhu tanah melebihi sekitar 29°C boleh menghalang pembentukan ubi (pengetahuan am). Inilah sebabnya tanah rendah Malaysia, dengan suhu malam sekitar 24–26°C, merupakan cabaran utama.

Kekangan Pengeluaran di Negara Tropika Lain

Dapatan utama: Di Afrika Sub-Sahara, hasil kentang hanya 6–10 t/ha berbanding hasil boleh dicapai 25–35 t/ha, terutamanya kerana kekurangan ubi benih berkualiti; lebih 95% ubi benih diperoleh daripada sistem benih tidak formal.

Bab “An overview of potato production in Africa” (Academic Press, 2023) melaporkan bahawa pengeluaran kentang di Afrika meningkat dengan pantas berikutan pertumbuhan penduduk, pembandaran dan perubahan gaya hidup. Kentang ditanam di ladang komersial berpengairan di Mesir dan Afrika Selatan, manakala di tanah tinggi tropika Afrika Timur dan Tengah ia kebanyakannya tanaman petani kecil bergantung hujan dengan input rendah. Pengeluaran di Sub-Sahara Afrika diagihkan 71% di Afrika Timur, 21% di Afrika Selatan dan 8% di Afrika Barat. Hasil di rantau ini ialah 6–10 t/ha, jauh lebih rendah daripada hasil boleh dicapai 25–35 t/ha. Punca utama termasuk kekurangan ubi benih berkualiti, kadar penggunaan varieti dipertingkatkan yang rendah dan amalan pertanian yang tidak mencukupi, dengan lebih 95% ubi benih diperoleh daripada sistem tidak formal. Isu lain termasuk penyakit, perosak, penyimpanan yang tidak memadai, pemasaran tidak berkesan, kos input tinggi dan cuaca tidak menentu.

Mwakidoshi (2021) dari Kenya mengulas kepentingan ekonomi, keperluan ekologi dan kekangan pengeluaran kentang di Kenya. Menurut ringkasan SciSpace, pengeluaran terhad oleh ketiadaan benih bersijil dan peningkatan serangan perosak serta penyakit. Kentang memerlukan nutrien makro yang tinggi, dan faktor seperti kemerosotan kesuburan tanah dan variasi iklim mempengaruhi pengeluaran.

Parameter	Nilai	Sumber
Hasil semasa (Sub-Sahara Afrika)	6–10 t/ha	Bab Afrika (2023)
Hasil boleh dicapai	25–35 t/ha	Bab Afrika (2023)
Benih daripada sistem tidak formal	>95%	Bab Afrika (2023)
Agihan pengeluaran	Timur 71%, Selatan 21%, Barat 8%	Bab Afrika (2023)

Sumber: Bab “An overview of potato production in Africa” (2023).

Pengajaran bagi Malaysia jelas: tanpa sistem benih bersijil, hasil akan kekal rendah walaupun di kawasan yang sesuai.

Pengurusan Perosak Bersepadu dan Penyakit

Dapatan utama: IPM yang menggabungkan penghalang plastik dan kawalan biologi berkesan mengawal kumbang kentang Andes dan rama-rama ubi kentang di Peru; penyakit bintik daun baharu muncul di tanah tinggi dan tanah rendah Bolivia.

Kroschel et al. (2012) dari Pusat Kentang Antarabangsa (CIP), Peru, dalam bab buku Springer (dipetik 42 kali) berkongsi pengalaman membangunkan IPM untuk dua sistem pengeluaran kentang yang berbeza di Peru, iaitu tanah tinggi Andes dan pesisir. Menurut ringkasan SciSpace, strategi IPM termasuk penggunaan penghalang plastik dan kawalan biologi untuk mengawal kumbang kentang Andes (Andean potato weevil) dan rama-rama ubi kentang (Phthorimaea operculella). Rama-rama ubi kentang juga merupakan perosak penting di kawasan tropika termasuk dalam penyimpanan (pengetahuan am).

Alptekin (2011) dari Turki dalam Agricultural Sciences mengulas IPM kentang secara umum. Coca Morante (2016) dari Bolivia dalam Journal of Plant Pathology & Microbiology melaporkan penyakit bintik daun yang baru muncul di kawasan tanah tinggi dan tanah rendah Bolivia, menunjukkan bahawa penanaman di tanah rendah tropika boleh membawa tekanan penyakit baharu. Penyakit utama kentang di kawasan tropika termasuk hawar lewat (Phytophthora infestans), layu bakteria (Ralstonia solanacearum) dan penyakit virus yang dibawa melalui ubi benih (pengetahuan am).

Perosak / penyakit	Strategi	Sumber
Kumbang kentang Andes	Penghalang plastik, IPM	Kroschel et al. (2012) (ringkasan SciSpace)
Rama-rama ubi kentang	Kawalan biologi, IPM	Kroschel et al. (2012) (ringkasan SciSpace)
Bintik daun (baharu)	Pemantauan	Coca Morante (2016)
Pelbagai perosak	IPM umum	Alptekin (2011)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Kehilangan Lepas Tuai

Dapatan utama: Ubi kentang yang baru dituai mengandungi sekitar 70% air dan sangat terdedah kepada reput, puru dan kecacatan; kerugian lepas tuai berpunca terutamanya daripada serangga dan penyakit berjangkit, diburukkan oleh pengendalian yang tidak wajar.

Singh et al. (2025) dari India dalam European Journal of Nutrition & Food Safety mengulas kehilangan lepas tuai dan pengurusan penyakit kentang. Ubi yang baru dituai mengandungi sekitar 70% air dan sangat terdedah kepada penyakit reput, puru dan cela semasa penuaian, pengangkutan dan penyimpanan sejuk. Kerugian lepas tuai terutamanya disebabkan oleh serangga perosak dan penyakit berjangkit, yang diburukkan lagi oleh amalan penuaian dan pengendalian yang tidak wajar. Jisim dan kualiti kentang terjejas akibat kandungan lembapan yang tinggi dan metabolisme yang pesat. Punca utama kerugian termasuk tekanan abiotik (terma, air, komposisi atmosfera, cahaya, mekanikal dan biokimia) serta faktor biologi seperti pertunasan. Kertas ini menyimpulkan bahawa teknik pencegahan penyakit, pengurusan lepas tuai yang berkesan dan latihan petani adalah penting untuk mencegah jangkitan bakteria dan kulat.

Penyimpanan dalam Keadaan Tropika

Dapatan utama: Paclobutrazol memanjangkan dormansi ubi 21–31 hari dan mengurangkan kehilangan berat pada 23°C; etefon tidak berkesan; CIPC memberikan kawalan pertunasan terbaik untuk penyimpanan jangka panjang.

Nyankanga et al. (2018) dari University of Nairobi, Kenya, dalam American Journal of Potato Research mengkaji kesan perencat tunas pada daun dan ubi terhadap penyimpanan kentang di bawah keadaan tropika pada suhu ambien 23°C. Paclobutrazol (PBZ) memanjangkan dormansi ubi sebanyak 21–31 hari dan mengurangkan kehilangan berat ubi semasa penyimpanan. Etefon tidak memberi kesan terhadap dormansi dan tidak mengurangkan kehilangan berat. CIPC (klorprofam) yang disembur pada ubi memberikan kawalan pertunasan yang lebih baik berbanding rawatan lain. DMN (dimetilnaftalena) menunjukkan tindak balas berbeza mengikut kultivar. Keseluruhannya, PBZ berkesan untuk jangka pendek melalui pemanjangan dormansi, manakala CIPC berkesan untuk penyimpanan jangka panjang. Perlu diambil perhatian bahawa penggunaan CIPC telah diharamkan di Kesatuan Eropah sejak 2020 kerana isu sisa (pengetahuan am), maka status peraturan tempatan perlu disemak.

Rawatan	Kesan pada 23°C	Sumber
Paclobutrazol (PBZ)	Dormansi +21–31 hari; kehilangan berat berkurang	Nyankanga et al. (2018)
Etefon	Tiada kesan	Nyankanga et al. (2018)
CIPC	Kawalan pertunasan terbaik (jangka panjang)	Nyankanga et al. (2018)
DMN	Bergantung kultivar	Nyankanga et al. (2018)

Sumber: Nyankanga et al. (2018).

Nilai Pemakanan dan Keperluan Nutrien

Dapatan utama: Kentang ialah sumber karbohidrat penting dan menyumbang kepada keselamatan makanan; tanaman memerlukan nutrien makro yang tinggi.

Menurut ringkasan SciSpace, kentang ialah sumber karbohidrat penting yang menyumbang kepada keselamatan makanan di banyak negara (Singh et al., 2025). Kentang juga membekalkan vitamin C, kalium, vitamin B6 dan serat diet (pengetahuan am). Buku rujukan utama seperti Handbook of Potato Production, Improvement, and Postharvest Management oleh Gopal dan Khurana (2006, dipetik 237 kali) dan The Potato: Botany, Production and Uses oleh Navarre dan Pavek (2014, CABI) merangkumi aspek pengeluaran, pembaikan dan pengurusan lepas tuai secara menyeluruh.

Perbincangan

Kajian yang diulas menunjukkan bahawa masalah kentang di kawasan tropika adalah serupa merentas benua: kekurangan benih berkualiti, tekanan perosak dan penyakit, dan kehilangan lepas tuai yang tinggi. Pengalaman Afrika, dengan jurang hasil yang besar antara 6–10 t/ha dan potensi 25–35 t/ha, menunjukkan bahawa sistem benih adalah asas utama. Malaysia juga menghadapi kekurangan benih berkualiti (Ishak & Mazlan, 2025) dan bergantung pada benih import.

Bagi penanaman di tanah rendah, cabaran suhu adalah halangan fisiologi. Strategi yang mungkin termasuk varieti tahan haba yang dibangunkan oleh CIP, penanaman pada musim yang lebih sejuk, sungkupan untuk menurunkan suhu tanah, dan penggunaan struktur pelindung dengan penyejukan (pengetahuan am). Namun, kos dan risiko masih tinggi, dan penyelidikan tempatan diperlukan.

Dari segi penyimpanan, suhu ambien tropika (sekitar 23–30°C) menyebabkan pertunasan pantas dan kehilangan berat. Kajian Nyankanga et al. (2018) menunjukkan bahawa perencat tunas boleh memanjangkan hayat simpanan, tetapi penyimpanan sejuk tetap merupakan penyelesaian terbaik bagi pengeluar besar.

Implikasi untuk Pengusaha di Malaysia

1. Gunakan benih bersijil: Kualiti benih ialah faktor penentu hasil (Bab Afrika, 2023; Ishak & Mazlan, 2025).

2. Fokus di tanah tinggi: Cameron Highlands dan Kundasang paling sesuai (Ishak & Mazlan, 2025).

3. Uji varieti tahan haba di tanah rendah: Secara berskala kecil dan bekerjasama dengan agensi (Ishak & Mazlan, 2025).

4. Amalkan IPM: Perangkap feromon untuk rama-rama ubi dan kawalan biologi (Kroschel et al., 2012).

5. Kendalikan ubi dengan cermat: Elak luka semasa tuaian dan pengangkutan (Singh et al., 2025).

6. Proses “curing” dan simpan dengan betul: Simpan di tempat gelap dan sejuk untuk mengurangkan pertunasan (pengetahuan am).

7. Perencat tunas: Paclobutrazol untuk jangka pendek; semak peraturan CIPC (Nyankanga et al., 2018).

8. Latihan petani: Kurangkan kerugian lepas tuai (Singh et al., 2025).

Jurang Penyelidikan

9. Penilaian varieti kentang tahan haba di tanah rendah Malaysia.

10. Pembangunan sistem benih kentang bersijil tempatan, termasuk kultur tisu dan aeroponik.

11. Data perosak dan penyakit kentang di Cameron Highlands dan Kundasang.

12. Teknologi penyimpanan kos rendah untuk iklim tropika.

13. Analisis ekonomi pengeluaran tempatan berbanding import.

14. Kesan perubahan iklim terhadap pengeluaran kentang di tanah tinggi.

Kesimpulan

Kentang ialah tanaman makanan penting yang sangat bergantung pada import di Malaysia. Kajian menunjukkan tiga cabaran utama tempatan: persekitaran yang panas, kekurangan benih berkualiti dan tekanan perosak serta penyakit. Tanah tinggi sesuai untuk pengeluaran, manakala tanah rendah memerlukan varieti tahan haba dan penyakit. Pengalaman Afrika menunjukkan jurang hasil yang besar (6–10 berbanding 25–35 t/ha) akibat kekurangan benih berkualiti. IPM berkesan mengawal perosak utama, manakala kehilangan lepas tuai boleh dikurangkan melalui pengendalian cermat dan perencat tunas seperti paclobutrazol yang memanjangkan dormansi 21–31 hari. Pembangunan sistem benih tempatan dan varieti sesuai iklim merupakan keutamaan untuk meningkatkan sara diri kentang Malaysia.

Rujukan

15. An overview of potato production in Africa. (2023). Dalam Potato Production Worldwide. Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-822925-5.00020-7

16. Nyankanga, R. O., Murigi, W. W., Shibairo, S. I., et al. (2018). Effects of foliar and tuber sprout suppressants on storage of ware potatoes under tropical conditions. American Journal of Potato Research, 95. https://doi.org/10.1007/s12230-018-9662-0

17. Kroschel, J., Mujica, N., Alcazar, J., et al. (2012). Developing integrated pest management for potato: Experiences and lessons from two distinct potato production systems of Peru. Dalam Sustainable Potato Production: Global Case Studies. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-4104-1_25

18. Ishak, N. F., & Mazlan, Z. (2025). Key challenges and potentials of potato (Solanum tuberosum L.) farming in Malaysia: A mini review. Potato Research. https://doi.org/10.1007/s11540-024-09845-7

19. Singh, K. S., Sail, P., Hasan, W., et al. (2025). Post-harvest losses and disease management in potatoes: Challenges and emerging solutions. European Journal of Nutrition & Food Safety, 17(12). https://doi.org/10.9734/ejnfs/2025/v17i121918

20. Gopal, J., & Khurana, S. M. P. (2006). Handbook of Potato Production, Improvement, and Postharvest Management. Food Products Press.

21. Alptekin, Y. (2011). Integrated pest management of potatoes. Agricultural Sciences, 2(3). https://doi.org/10.4236/as.2011.23039

22. Navarre, R., & Pavek, M. J. (2014). The Potato: Botany, Production and Uses. CABI. https://doi.org/10.1079/9781780642802.0000

23. Coca Morante, M. (2016). Emergent potato leaf spot diseases in the highland and lowland regions of Bolivia. Journal of Plant Pathology & Microbiology, 7. https://doi.org/10.4172/2157-7471.1000372

24. Mwakidoshi, E. R. (2021). Economic importance, ecological requirements and production constraints of potato (Solanum tuberosum L.) in Kenya. International Journal of Agriculture, Environment and Biotechnology. https://doi.org/10.30954/2347-9655.02.2021.1

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: kentang, Solanum tuberosum, tanah tinggi, tanah rendah tropika, benih bersijil, varieti tahan haba, pengurusan perosak bersepadu, rama-rama ubi kentang, kehilangan lepas tuai, penyimpanan, paclobutrazol, CIPC, dormansi, keselamatan makanan