1. Pemilihan dan Penyediaan Bahan Tanaman
Pemilihan bahan tanaman merupakan langkah asas yang kritikal dalam memastikan kejayaan penanaman bawang merah. Umbi yang dipilih hendaklah sihat, bebas daripada serangan perosak dan penyakit, serta mempunyai diameter sekitar 1–3 cm atau berat antara 2–4 gram. Selain itu, umbi disarankan telah melalui tempoh penyimpanan selama 2–3 bulan bagi memastikan tahap kematangan fisiologi yang optimum.
Bagi merangsang pertumbuhan tunas, pemotongan kira-kira satu pertiga bahagian atas umbi adalah digalakkan sebelum penanaman. Sebagai alternatif, penggunaan biji botani atau True Shallot Seeds (TSS) juga boleh diaplikasikan kerana berpotensi menghasilkan bahan tanaman yang lebih seragam dan berkualiti tinggi.
2. Penyediaan Kawasan dan Media Tanaman
Tanah yang sesuai untuk penanaman bawang merah mestilah berstruktur gembur, mempunyai sistem saliran yang baik, serta berada dalam julat pH antara 5.5 hingga 6.5. Keadaan ini penting bagi mengelakkan masalah genangan air yang boleh menjejaskan pertumbuhan akar dan pembentukan umbi.
Dalam sistem penanaman terbuka, penyediaan batas atau bedengan dengan ketinggian 20–30 cm dan lebar 100–120 cm adalah disyorkan. Bagi penanaman dalam kawasan terhad, penggunaan bekas seperti polibeg, pasu atau sistem vertikultur boleh dilaksanakan dengan media tanaman yang terdiri daripada campuran tanah, kompos atau baja organik, serta arang sekam bagi meningkatkan pengudaraan dan struktur tanah.
3. Jarak Tanaman dan Teknik Penanaman
Jarak tanaman yang optimum bagi bawang merah adalah antara 15 × 15 cm hingga 20 × 20 cm. Jarak tanaman yang terlalu rapat berpotensi meningkatkan kepadatan tanaman, namun boleh menyebabkan persaingan yang tinggi terhadap nutrien dan air, seterusnya menghasilkan umbi yang lebih kecil.
Teknik penanaman melibatkan penggunaan satu umbi bagi setiap lubang tanaman. Umbi ditanam sedalam 2–3 cm, dengan kira-kira tiga perempat bahagian umbi berada di dalam tanah. Kedudukan umbi hendaklah tegak dengan bahagian akar menghadap ke bawah.
Bagi penanaman dalam polibeg, maksimum tiga umbi boleh ditanam dengan mengekalkan jarak sekitar 15 × 15 cm antara setiap umbi bagi mengelakkan persaingan berlebihan.
4. Pembajaan
Pembajaan memainkan peranan penting dalam meningkatkan pertumbuhan vegetatif dan hasil tanaman. Baja asas yang disyorkan ialah baja organik seperti kompos atau baja kandang (contohnya daripada lembu, ayam atau arnab) pada kadar 10–15 tan per hektar. Baja ini boleh digabungkan dengan baja kimia seimbang seperti NPK.
Penggunaan bahan tambahan seperti baja organik cecair, biochar (arang sekam padi), serta baja berasaskan kalium (K) didapati berkesan dalam meningkatkan kesuburan tanah, pertumbuhan daun, serta pembentukan dan kualiti umbi.
5. Pengairan dan Penyiraman
Keperluan air bagi bawang merah adalah tinggi, namun tanaman ini tidak toleran terhadap keadaan bertakung. Oleh itu, pengurusan pengairan perlu dilakukan secara seimbang bagi memastikan tanah sentiasa lembap tetapi tidak berair berlebihan.
Dalam keadaan cuaca kering, penyiraman boleh dilakukan dua kali sehari. Walau bagaimanapun, apabila umbi mula terbentuk, kadar penyiraman perlu dikurangkan bagi menggalakkan pematangan umbi. Bagi sistem penanaman berskala besar, penggunaan sistem pengairan titisan (drip irrigation) adalah sangat digalakkan kerana lebih efisien dan menjimatkan air.
6. Pengurusan Tanaman dan Penggunaan Mulsa
Penggunaan mulsa plastik hitam perak adalah satu amalan agronomi yang efektif dalam penanaman bawang merah. Mulsa ini membantu mengekalkan kelembapan tanah, mengawal suhu tanah, mengurangkan hakisan, serta menekan pertumbuhan rumpai.
Selain itu, kawalan perosak dan penyakit perlu dilaksanakan secara bersepadu melalui pendekatan Pengurusan Perosak Bersepadu. Ini termasuk penggunaan varieti tahan penyakit serta aplikasi mikroorganisma bermanfaat seperti Bacillus spp. bagi meningkatkan kesihatan tanah dan mengurangkan risiko penyakit seperti layu Fusarium dan reput umbi bakteria.
7. Penuaian
Penuaian bawang merah boleh dilakukan apabila tanaman mencapai tahap kematangan optimum. Antara indikator utama ialah apabila 70–80% daun telah menguning dan rebah, pangkal daun menjadi lembut, serta umbi mula kelihatan di permukaan tanah dengan warna merah keunguan.
Tempoh penuaian bagi tujuan penggunaan segar biasanya sekitar 55–60 hari selepas penanaman. Namun, bagi tujuan penghasilan benih, tanaman boleh dibiarkan sehingga 75–100 hari. Selepas penuaian, proses pengeringan atau curing perlu dilakukan bagi meningkatkan daya simpan dan mengurangkan risiko kerosakan pascatuai.
