Pengenalan
Durian, khususnya Musang King, telah berubah daripada buah kampung kepada komoditi eksport bernilai tinggi. China menjadi destinasi utama, dan kebenaran untuk mengeksport durian beku sebiji ke negara itu membuka peluang baharu kepada pekebun Malaysia. Rantaian nilai eksport ini melibatkan pekebun, pengumpul, kilang pemprosesan, pengeksport, syarikat logistik, pengimport dan peruncit (pengetahuan am).
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Consumer perception and satisfaction for durian taste among the Chinese consumer: Malaysia vs Thailand durian” (Consumer perception, 2022) yang diterbitkan dalam Food Research; nama penulis tidak tertera dalam data carian. Objektifnya ialah membandingkan persepsi dan kepuasan pengguna China terhadap durian Malaysia dan durian Thailand, dan kajian dijalankan di China (Shenzhen, Guangzhou dan Beijing). Kajian ini dilengkapi oleh kajian cabaran eksport melalui temu bual pengeksport di Pahang (Ooi et al., 2024), analisis isu eksport Musang King ke China (Goh et al., 2024), prosedur operasi standard (SOP) eksport durian beku sebiji (Nur Azlin Razali et al., 2023) dan kajian pembekuan kriogenik (Nur Azlin Razali et al., 2022).
Sorotan Kajian Lepas
Kajian utama merujuk literatur tingkah laku pengguna. Hollebeek et al. (2007) meneliti kesan penglibatan terhadap niat membeli wain “dunia baharu” dan mendapati pengguna yang tinggi penglibatan produknya kurang mementingkan harga, manakala pengguna yang rendah penglibatan pembeliannya lebih mementingkan potongan harga.
Kumar et al. (2009) mengkaji kesan konsep kendiri, keperluan keunikan dan nilai emosi terhadap niat membeli jenama Amerika berbanding jenama tempatan di India. Kajian ini relevan kerana asal negara dan imej jenama, seperti “durian Malaysia”, boleh mempengaruhi keputusan pembeli. Liu et al. (2019) pula mendapati interaksi dengan mesej pemasaran viral amat penting untuk mempengaruhi ekuiti jenama dan niat membeli.
Burnett et al. (2011) mengkaji kesanggupan membayar pengguna bagi hasil tempatan di bawah lima takrifan “tempatan”. Dari sudut produk, Ho et al. (2015) meninjau potensi nutraseutikal bahagian durian (Durio zibethinus L.) yang boleh dimakan dan tidak boleh dimakan, yang boleh memberi manfaat kepada industri makanan dan farmaseutikal.
Dapatan Utama
Pasaran China yang besar. Menurut kajian utama (Consumer perception, 2022), China ialah pengimport durian terbesar dunia dengan bahagian pasaran 65% pada 2018. Malaysia membekalkan 4% eksport durian ke China, selepas Thailand (95%). Permintaan durian di China meningkat daripada 677 ribu tan metrik (2018) kepada 878 ribu tan metrik (2019), dinyatakan sebagai peningkatan 51.9% setahun, walaupun perubahan antara dua angka itu sendiri hanya kira-kira 30%. Durian juga popular sebagai cenderamata atau hadiah korporat.
Pengguna lebih suka durian Malaysia. Seramai 95.2% responden lebih menyukai durian Malaysia (Musang King atau Mao Shan Wang) berbanding durian Thailand (Monthong). Sebanyak 80% responden membeli durian lima kali atau lebih setahun, dengan 20.38% daripada mereka berbelanja lebih ¥100 (kira-kira US$15) bagi setiap pembelian. Tempat pembelian pilihan ialah pasar raya dan pasar raya besar (50.8%). Ujian khi kuasa dua menunjukkan perbezaan signifikan antara umur, pekerjaan, pendapatan dan bilangan ahli keluarga (p<0.05) terhadap persepsi kualiti dan premium. Kajian ini menyimpulkan Malaysia perlu meningkatkan pengeluaran dan strategi pasaran untuk memenuhi pasaran China yang dijangka mencapai 4.2 juta tan metrik menjelang 2030.
Cabaran di peringkat huluan dan logistik. Ooi et al. (2024) menemu bual pengeksport durian di Pahang dan mendapati kadar eksport ke China dipengaruhi oleh bekalan durian, kecekapan sistem logistik dan cita rasa pengguna. Cabaran tambahan termasuk kawalan kualiti dan pengurusan perosak di ladang durian.
Sasaran bahagian pasaran. Goh et al. (2024) menggunakan model Lima Kuasa Porter dan SCCMT untuk menganalisis buah, ladang dan pasaran Musang King, termasuk perbandingan dengan Monthong. Unjuran saiz pasaran China pada 2030 menunjukkan Musang King Malaysia mampu mencapai 10 peratus bahagian pasaran China.
SOP durian beku sebiji. Nur Azlin Razali et al. (2023) melaporkan Malaysia menerima kebenaran mengeksport durian beku sebiji ke China pada Ogos 2018. SOP yang dibangunkan merangkumi rawatan sanitasi, pembekuan kriogenik, pengendalian suhu rendah dan kaedah penyahbekuan. Rawatan nyahkuman menggunakan natrium hipoklorit disyorkan untuk memastikan buah bebas daripada perosak kuarantin yang dibimbangi China. Pembekuan kriogenik antara -80 °C hingga -110 °C diperkenalkan untuk memanjangkan hayat simpanan, dan ujian eksport mengesahkan pengendalian dalam rantaian sejuk (-18 °C) sehingga ke peringkat runcit.
Kriogenik mengekalkan kualiti. Nur Azlin Razali et al. (2022) membandingkan pembekuan konvensional (-18°C) dengan pembekuan kriogenik (-110°C) bagi durian Musang King (D197). Pembekuan konvensional menjejaskan kualiti: buah merekah teruk akibat kadar pembekuan perlahan, dan kecederaan beku jelas apabila didedahkan kepada suhu bilik. Sebaliknya, pembekuan kriogenik membekukan buah dengan cepat tanpa rekahan. Kedua-dua kaedah tidak menjejaskan parameter fizikokimia isi (warna, kandungan pepejal larut, keasidan tertitrat dan kelembapan) sepanjang 36 jam penyimpanan.
| Peringkat / penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Bahagian Malaysia dalam eksport ke China | 4% (Thailand 95%) | Consumer perception (2022) |
| Permintaan China | 677 ribu tan metrik (2018) ? 878 ribu tan metrik (2019) | Consumer perception (2022) |
| Lebih suka durian Malaysia | 95.2% responden | Consumer perception (2022) |
| Belanja >¥100 setiap pembelian | 20.38% | Consumer perception (2022) |
| Unjuran pasaran China 2030 | 4.2 juta tan metrik | Consumer perception (2022) |
| Potensi bahagian pasaran Musang King | 10 peratus | Goh et al. (2024) |
| Suhu pembekuan kriogenik (SOP) | -80 °C hingga -110 °C | Nur Azlin Razali et al. (2023) |
| Rantaian sejuk | -18 °C | Nur Azlin Razali et al. (2023) |
Perbincangan
Gabungan kajian ini memberi gambaran rantaian nilai dari ladang hingga rak pasar raya. Di hujung pasaran, permintaan dan keutamaan pengguna China terhadap Musang King sangat kukuh. Di tengah rantaian, teknologi pembekuan kriogenik dan SOP sanitasi membolehkan durian sebiji dieksport dengan kualiti terpelihara. Di hulu, bekalan, kawalan kualiti dan perosak kekal sebagai kekangan utama, seperti yang dilaporkan oleh pengeksport di Pahang.
Jurang yang jelas ialah ketiadaan data kuantitatif tentang pembahagian harga atau margin antara pekebun, pengeksport dan peruncit. Selain itu, kajian Ooi et al. (2024) hanya tertumpu di Pahang, dan penulisnya mencadangkan kajian lanjut di kawasan lain seperti Pulau Pinang dan Kelantan.
Angka bahagian pasaran 4% dalam kajian utama berkait dengan data sekitar 2018, jadi pegawai dan pengusaha perlu menyemak statistik terkini daripada agensi berkaitan sebelum membuat unjuran pelaburan.
Implikasi kepada Pekebun dan Pengeksport
1. Tingkatkan kawalan kualiti dan pengurusan perosak di ladang kerana ia mempengaruhi kelulusan dan kadar eksport.
2. Patuhi SOP sanitasi dan pembekuan kriogenik bagi durian beku sebiji, dan elakkan pembekuan konvensional perlahan yang menyebabkan rekahan.
3. Kekalkan rantaian sejuk -18 °C dari kilang hingga ke peruncit.
4. Jenamakan Musang King sebagai produk premium dan sasarkan saluran pasar raya serta hadiah korporat.
5. Simpan rekod kos dan harga di setiap peringkat supaya margin rantaian nilai dapat dianalisis pada masa depan.
Kesimpulan
Pengguna China sangat menggemari durian Malaysia, dengan 95.2% responden memilihnya berbanding Monthong, dan pasaran dijangka mencapai 4.2 juta tan metrik menjelang 2030. Teknologi pembekuan kriogenik dan SOP eksport telah dibangunkan untuk memelihara kualiti durian sebiji, tetapi bekalan, logistik, kawalan kualiti dan perosak kekal sebagai cabaran. Data pembahagian harga dalam rantaian nilai masih perlu dikaji.
Rujukan
1. Consumer perception and satisfaction for durian taste among the Chinese consumer: Malaysia vs Thailand durian. (2022). Food Research. https://doi.org/10.26656/fr.2017.6(s1).015
2. Ooi, S. M., Wan Nurisma Ayu Wan Ismail, & Chen, J. (2024). The King of Fruits dilemma in Malaysia: Discovering durian export challenges to China. https://doi.org/10.58915/jere.v15.2023.652
3. Goh, S. K., Jamalludin Helmi Hashim, & Tan, S. S. L. (2024). Issues and challenges of exporting Malaysia Musang King durian to China. Jesselton Journal of Educators and Scholars. https://doi.org/10.68440/3009-0881.1003
4. Nur Azlin Razali, Siti Aisyah Abdullah, Wan Mahfuzah Wan Ibrahim, et al. (2023). The standard operating procedure (SOP) for exporting frozen whole durian fruit to The Republic of China. Journal of Agribusiness Marketing. https://doi.org/10.56527/jabm.11.2.2
5. Nur Azlin Razali, Wan Muhammad Hilmi Wan Ibrahim, Samira Safari, et al. (2022). Cryogenic freezing preserves the quality of whole durian fruit for the export market. Food Research. https://doi.org/10.26656/fr.2017.6(3).428
6. Hollebeek, L. D., Jaeger, S. R., Brodie, R. J., Balemi, A., et al. (2007). The influence of involvement on purchase intention for new world wine. Food Quality and Preference. https://doi.org/10.1016/J.FOODQUAL.2007.04.007
7. Ho, L.-H., Bhat, R., et al. (2015). Exploring the potential nutraceutical values of durian (Durio zibethinus L.) – An exotic tropical fruit. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2014.07.020
8. Kumar, A., Kim, Y.-K., Pelton, L. E., et al. (2009). Indian consumers’ purchase behavior toward US versus local brands. International Journal of Retail & Distribution Management. https://doi.org/10.1108/09590550910956241
9. Liu, H.-H., Wang, Y.-N., et al. (2019). Interrelationships between viral marketing and purchase intention via customer-based brand equity. Journal of Business Management. https://doi.org/10.12691/JBMS-7-2-3
10. Burnett, P., Kuethe, T., Price, C. R., et al. (2011). Consumer preference for locally grown produce: An analysis of willingness-to-pay and geographic scale. The Journal of Agriculture, Food Systems, and Community Development. https://doi.org/10.5304/JAFSCD.2011.021.013
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: durian, Musang King, eksport, China, rantaian nilai, pembekuan kriogenik, rantaian sejuk, persepsi pengguna
