Pengenalan
Kebanyakan tanah pertanian di Malaysia bersifat masam akibat hujan lebat dan luluhawa tinggi, lalu mengehadkan bekalan kalsium (Ca) dan magnesium (Mg) kepada akar pokok buah (pengetahuan am). Pengapuran ialah amalan lama untuk membetulkan keasidan tanah, tetapi bagi kebun buah yang ditanam bertahun-tahun, soalan praktikal yang sering timbul ialah bila kapur patut diberi dan berapa banyak.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Response of Soil Acidification, Fruit Yield, and Quality to Organic Fertilizer and Dolomite Powder Application in Pomelo Orchards” (He et al., 2026). Objektifnya ialah menguji hipotesis bahawa gabungan baja organik dan serbuk dolomit dapat mengurangkan keasidan tanah, meningkatkan bekalan Ca dan Mg serta menambah hasil dan kualiti limau bali dengan lebih berkesan berbanding salah satu bahan sahaja. Kajian lapangan selama dua tahun ini dijalankan di sebuah kebun limau bali di selatan Wilayah Fujian, China. Dapatan dilengkapi oleh ulasan tentang pengapuran kebun buah tropika (Natale et al., 2012), meta-analisis global (Li et al., 2019), kajian kebun zaitun (Arrobas et al., 2023) dan kajian kadar kapur bagi beri hitam (Silva et al., 2024).
Sorotan Kajian Lepas
Guo et al. (2010) membentangkan meta-analisis tentang pengasidan serantau tanah pertanian di China yang sebahagian besarnya dikaitkan dengan penggunaan baja nitrogen (N) yang lebih tinggi dan pengeluaran tanaman yang lebih tinggi. Natale et al. (2012) turut menyatakan bahawa penggunaan baja N berasaskan ammonium dalam kebun berhasil tinggi meningkatkan keasidan tanah melalui proses nitrifikasi.
Fageria dan Baligar (2008) menyediakan ulasan menyeluruh tentang keperluan kapur untuk tanaman semusim di tanah Oxisol tropika, berserta data eksperimen supaya ulasan itu praktikal. Paradelo et al. (2015) pula mengulas kesan bersih pengapuran ke atas stok karbon organik tanah. Menurut mereka, kesan pengapuran ke atas karbon organik tanah masih kurang difahami.
Peranan magnesium juga relevan kerana dolomit membekalkan Mg selain Ca. Chen et al. (2017) mengulas mekanisme fisiologi dan molekul fungsi Mg dalam tumbuhan serta perkembangan terkini tentang sistem pengangkutan Mg. Natale et al. (2012) menerangkan bahawa kapur meneutralkan aluminium boleh tukar, menaikkan pH dan membekalkan Ca serta Mg kepada akar yang sedang membesar.
Dapatan Utama
Reka bentuk rawatan. He et al. (2026) menguji empat rawatan: pembajaan optimum sahaja (CK, 200 N-0 P2O5-200 K2O kg ha?¹), CK + baja organik 7500 kg ha?¹ (OF), CK + serbuk dolomit 2145 kg ha?¹ (DP), dan CK + kedua-duanya (OF + DP).
Gabungan paling konsisten. Rawatan OF + DP paling konsisten meningkatkan pH tanah serta Ca dan Mg boleh tukar, manakala baja organik meningkatkan bahan organik tanah.
Hasil dan keuntungan. Berbanding CK, OF + DP meningkatkan hasil sebanyak 34.27% pada 2023 dan 30.13% pada 2024, terutamanya melalui pertambahan bilangan buah sepokok. Rawatan ini juga memberi keuntungan bersih tertinggi, meningkatkan jumlah pepejal larut (TSS) dan nisbah TSS/TA, serta kepekatan K, Ca dan Mg dalam buah.
Bila: sebelum menanam. Natale et al. (2012) menegaskan bahawa kapur bergerak perlahan dalam tanah, maka ia perlu digaul secara dalam dan sekata sebelum kebun dibuka. Zarah kapur yang lebih besar biasanya memberi kesan lebih lama.
Kebun sedia ada: tabur di permukaan. Arrobas et al. (2023) menguji batu kapur kalsitik (Lcal) dan dolomitik (Lmag) di dua kebun zaitun kultivar Cobrançosa dengan pH awal 4.9 (S. Pedro, kapur digaul) dan 5.5 (Raparigas, kapur ditabur di permukaan). Kedua-dua kapur menaikkan pH pada lapisan 0–0.10 m, tetapi hanya Lmag menaikkan pH secara signifikan pada lapisan 0.10–0.20 m. Di S. Pedro, hasil terkumpul (2018–2021) meningkat secara signifikan, iaitu 56 kg pokok?¹ bagi kawalan berbanding lebih 67 kg pokok?¹ bagi rawatan kapur; di Raparigas, hasil terkumpul tidak berbeza secara signifikan.
Berapa banyak. Meta-analisis Li et al. (2019) berasaskan 175 kajian sejak 1980 mendapati kadar kapur dan spesies tanaman masing-masing ialah pemboleh ubah terpenting bagi perubahan pH dan hasil. Tempoh, kadar dan bahan optimum untuk meneutralkan keasidan ialah < 3 tahun, 3–6 Mg ha?¹ (1 Mg = 1 tan) dan Ca(OH)2. Purata peningkatan hasil bagi CaO, CaCO3, Ca(OH)2 dan CaMg(CO3)2 (dolomit) ialah 13.2, 34.3, 29.2 dan 66.5%. Silva et al. (2024) pula mendapati hasil maksimum beri hitam dicapai dengan 3.3 Mg ha?¹ batu kapur dolomitik, sepadan dengan pH 5.6, ketepuan aluminium maksimum 6%, kepekatan Ca dan Mg 45.3 mmolc kg?¹ dan ketepuan bes 48.3%.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Dolomit dalam kebun limau bali | 2145 kg ha?¹ (+ baja organik 7500 kg ha?¹) | He et al. (2026) |
| Peningkatan hasil OF + DP | 34.27% (2023); 30.13% (2024) | He et al. (2026) |
| Kadar kapur optimum (global) | 3–6 Mg ha?¹ | Li et al. (2019) |
| Peningkatan hasil dengan CaMg(CO3)2 | 66.5% | Li et al. (2019) |
| Hasil zaitun terkumpul (pH awal 4.9) | 56 berbanding > 67 kg pokok?¹ | Arrobas et al. (2023) |
| Dolomit untuk hasil maksimum beri hitam | 3.3 Mg ha?¹ | Silva et al. (2024) |
Perbincangan
Secara ringkas, jawapan kepada soalan “bila” ialah sebaik-baiknya sebelum menanam, apabila kapur boleh digaul ke lapisan akar (Natale et al., 2012). Bagi kebun yang telah berbuah, Arrobas et al. (2023) menunjukkan bahawa kapur yang ditabur di permukaan masih menaikkan pH lapisan atas, dan dolomit lebih berupaya menembusi ke lapisan 0.10–0.20 m. Hasil meningkat secara signifikan pada pH awal 4.9 (kapur digaul), tetapi tidak pada pH awal 5.5 (kapur ditabur). Jadi, keperluan kapur bergantung kepada keasidan sebenar tanah.
Bagi soalan “berapa banyak”, angka daripada kajian ini berbeza mengikut tanaman dan tanah: 2145 kg ha?¹ dolomit bagi limau bali di China, 3.3 Mg ha?¹ bagi beri hitam, dan julat global 3–6 Mg ha?¹. Angka ini tidak boleh dipindahkan terus ke kebun di Malaysia. Kadar sebenar sepatutnya ditentukan melalui analisis tanah dan keperluan kapur bagi tanaman berkenaan (pengetahuan am). Angka 66.5% bagi dolomit (Li et al., 2019) pula ialah purata merentas pelbagai spesies, bukan khusus pokok buah.
Batasan utama ialah tiada kajian tempatan dalam carian ini, kajian utama dijalankan di kawasan subtropika dan hanya selama dua tahun. Namun, dapatan bahawa gabungan baja organik dan dolomit memberi hasil dan keuntungan terbaik adalah relevan kerana kedua-dua bahan mudah diperoleh di Malaysia (pengetahuan am).
Implikasi kepada Petani dan Pegawai Pengembangan
1. Jalankan analisis tanah (pH, Ca, Mg, aluminium) sebelum menentukan kadar kapur; jangan bergantung kepada kadar umum sahaja.
2. Bagi kebun baharu, gaul kapur secara dalam dan sekata sebelum menanam kerana kapur bergerak perlahan dalam tanah.
3. Bagi kebun sedia ada, pertimbangkan dolomit yang ditabur di permukaan kerana ia membekalkan Mg dan dalam kajian zaitun mampu menaikkan pH hingga lapisan 0.10–0.20 m.
4. Gabungkan kapur dengan baja organik kerana gabungan ini memberi hasil dan keuntungan tertinggi dalam kebun limau bali.
5. Pantau pH secara berkala, terutamanya jika banyak baja N berasaskan ammonium digunakan.
Kesimpulan
Pengapuran paling berkesan apabila kapur digaul sebelum menanam, tetapi taburan dolomit di permukaan masih dapat menaikkan pH tanah bagi kebun sedia ada. Kajian di China menunjukkan gabungan baja organik dan serbuk dolomit meningkatkan hasil limau bali sebanyak 34.27% dan 30.13% dalam dua tahun. Kadar yang dilaporkan berbeza-beza (2145 kg ha?¹ hingga 3–6 Mg ha?¹), maka kadar bagi kebun di Malaysia perlu berasaskan analisis tanah.
Rujukan
1. He, Z., Luo, Z., Liu, Y., et al. (2026). Response of soil acidification, fruit yield, and quality to organic fertilizer and dolomite powder application in pomelo orchards. Agriculture. https://doi.org/10.3390/agriculture16131369
2. Natale, W., Rozane, D. E., Parent, S.-É., et al. (2012). Soil acidity and liming in tropical fruit orchards. Revista Brasileira De Fruticultura (bab buku). https://doi.org/10.5772/53345
3. Li, Y., Cui, S., et al. (2019). Liming effects on soil pH and crop yield depend on lime material type, application method and rate, and crop species: A global meta-analysis. Journal of Soils and Sediments. https://doi.org/10.1007/S11368-018-2120-2
4. Arrobas, M., Conceição, N., Pereira, E., et al. (2023). Dolomitic limestone was more effective than calcitic limestone in increasing soil pH in an untilled olive orchard. Soil Use and Management. https://doi.org/10.1111/sum.12948
5. Silva, E. B., Gaurat, J. O., Braga Neto, A. M., et al. (2024). Soil acidity levels for blackberry liming recommendation and yield increase. Pesquisa Agropecuaria Brasileira. https://doi.org/10.1590/s1678-3921.pab2024.v59.03398
6. Guo, J. H., Liu, X., Zhang, Y., et al. (2010). Significant acidification in major Chinese croplands. Science. https://doi.org/10.1126/SCIENCE.1182570
7. Fageria, N. K., & Baligar, V. C. (2008). Chapter 7 Ameliorating soil acidity of tropical Oxisols by liming for sustainable crop production. Advances in Agronomy. https://doi.org/10.1016/S0065-2113(08)00407-0
8. Paradelo, R., Virto, I., Chenu, C., et al. (2015). Net effect of liming on soil organic carbon stocks: A review. Agriculture, Ecosystems & Environment. https://doi.org/10.1016/J.AGEE.2015.01.005
9. Chen, Z. C., Peng, W. T., Li, J., et al. (2017). Functional dissection and transport mechanism of magnesium in plants. Seminars in Cell & Developmental Biology. https://doi.org/10.1016/J.SEMCDB.2017.08.005
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: pengapuran, tanah masam, dolomit, kebun buah, pH tanah, limau bali, baja organik, magnesium
