Pengenalan
Semakin ramai penduduk bandar di Malaysia tinggal di rumah teres, kondominium dan kawasan perumahan dengan halaman yang sempit, namun minat menanam pokok buah sendiri tetap tinggi (pengetahuan am). Pokok buah lazimnya bersaiz besar, jadi pilihan yang realistik ialah pokok kerdil, bonsai buah atau pokok yang saiznya dikawal melalui teknik tertentu.
Artikel ini berpaksikan kajian “Chemical versus mechanical dwarfing of M7 apple rootstock: contrasting pathways induced by paclobutrazol and bonsai techniques” (Ghazi Tabatabaei et al., 2026). Objektifnya ialah menjelaskan profil fisiologi, metabolik dan hormon pokok epal M7 berumur tiga tahun yang dikerdilkan secara mekanikal (teknik bonsai), secara kimia (paclobutrazol, PBZ) dan pokok kawalan. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan merangkumi kawalan saiz pokok nona (custard apple) di Australia subtropika (George dan Nissen, 2002), ulasan kultivar dan batang pokok kerdil (Donadio et al., 2019), serta dua kajian paclobutrazol pada mangga (Kulkarni, 1988; Kurian dan Iyer, 1993).
Sorotan Kajian Lepas
Ghazi Tabatabaei et al. (2026) menjelaskan bahawa kawalan kecergasan vegetatif ialah bahagian penting kebun epal kepadatan tinggi moden yang menggunakan batang pokok separa kerdil seperti M7. Pengerdilan genetik digunakan secara meluas, tetapi pengurusan tambahan melalui bahan perencat tumbesaran kimia atau kekangan fizikal sering diperlukan. Sebelum kajian itu, belum jelas sama ada kedua-dua pendekatan menghentikan tumbesaran melalui laluan metabolik yang sama atau melalui mekanisme tekanan yang berbeza.
Untuk menilai tekanan fisiologi, kajian ini bersandar pada kaedah piawai. Maxwell dan Johnson (2000) menyediakan panduan praktikal pendarfluor klorofil, iaitu pengenalan kepada metodologi dan aplikasinya. Chance dan Maehly (2006) menghuraikan kaedah cerakinan katalase dan peroksidase, termasuk spektrofotometri ultraungu dan pentitratan permanganat, yang lazim digunakan untuk mengukur tindak balas antioksidan.
Dari sudut nutrien, edisi ketiga Marschner’s Mineral Nutrition of Higher Plants (Marschner et al., 2021) merupakan rujukan menyeluruh tentang pemakanan mineral tumbuhan. Maathuis (2009) pula mengulas kemajuan dalam mengenal pasti mekanisme pengangkutan dan pengawalaturan makronutrien, serta peranan fisiologi utama setiap nutrien. Kedua-dua rujukan ini penting kerana pengerdilan didapati mengubah status nutrien pokok.
Donadio et al. (2019) mengulas bahawa pokok buah umumnya bersaiz besar, maka penghasilan pokok kecil atau kerdil amat diminati bagi kebanyakan tanaman buah. Ulasan itu menyentuh kultivar kerdil pisang, betik dan gajus, serta batang pokok kerdil bagi jambu batu, mangga, anonaceae, loquat, limau, epal dan pic.
Dapatan Utama
Kedua-dua kaedah sangat berkesan. Ghazi Tabatabaei et al. (2026) mendapati teknik bonsai dan PBZ masing-masing menahan pemanjangan pucuk kepada kurang daripada 12% berbanding pokok kawalan.
PBZ: kawalan hormon tanpa tekanan besar. Pengerdilan oleh PBZ terutamanya didorong oleh pengawalaturan hormon, ditunjukkan oleh penurunan ketara giberelin A3 (GA3; susut 63%) dan peningkatan zeatin. Perubahan ini disertai pengumpulan kanji yang ketara dan penyerapan makronutrien yang lebih baik, dengan sedikit tanda tekanan.
Bonsai: pengerdilan melalui tekanan. Sebaliknya, teknik bonsai mencetuskan tindak balas tekanan sistemik: osmolit tekanan sorbitol meningkat 284% dan asid absisik (ABA) meningkat 190%. Kumpulan ini juga mempunyai paras nutrien yang rendah, nisbah GA/ABA yang jatuh mendadak, kecekapan fotosintesis lebih rendah dan penanda oksidatif lebih tinggi. Penulis menyimpulkan PBZ bertindak sebagai pengawal atur biokimia yang tepat, manakala bonsai mengawal tumbesaran melalui fisiologi terhad sumber yang didorong tekanan.
Batang pokok pengantara pada nona. George dan Nissen (2002) menilai lima kaedah kawalan saiz pada nona hibrid cv. African Pride: PBZ semburan daun dan suntikan batang, beg sekatan akar, batang pokok cherimoya dan batang pengantara (interstock) nona sri kaya (Annona squamosa). Berbanding pokok berakar sendiri, batang pengantara nona sri kaya sangat berkesan, mengurangkan isi padu kanopi sebanyak 72–90%. Beg sekatan akar (gentian kaca tenun) hanya separa berkesan kerana akar utama menembusi jahitan beg. Batang pokok cherimoya sahaja dan batang pengantara nona sri kaya meningkatkan berat buah per unit isi padu kanopi sehingga masing-masing 3 dan 5 kali ganda, dan batang pengantara mengurangkan keterukan gangguan buah ‘woodiness’ dan ‘brown pulp’ kira-kira 75 dan 50%.
PBZ pada mangga: lebih kecil, berbunga lebih awal. Kulkarni (1988) mendapati aplikasi PBZ ke tanah mengurangkan panjang ruas, panjang pucuk dan pertambahan ketinggian cantuman mangga berumur satu hingga lapan tahun. Pokok yang diberi 10 g b.a. sepokok berbunga enam hingga lapan minggu lebih awal, hasil per pokok meningkat secara signifikan, dan saiz serta kualiti buah tidak terjejas. Kadar 10 g b.a. sepokok memberi kesan yang dikehendaki sekurang-kurangnya dua tahun pada pokok berumur lima tahun.
Dos menentukan keselamatan. Kurian dan Iyer (1993) pada mangga cv. Alphonso mendapati PBZ paling berkesan berbanding Cycocel dan Alar. Dos tertinggi (10.0 g sepokok) hampir menghentikan tumbesaran tetapi menyebabkan kesan fitotoksik, manakala 2.5 atau 5.0 g sepokok mengurangkan pertambahan isi padu pokok lebih 50% tanpa fitotoksisiti.
| Kaedah / tanaman | Petunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|---|
| Bonsai dan PBZ (epal M7) | Pemanjangan pucuk berbanding kawalan | < 12% | Ghazi Tabatabaei et al. (2026) |
| PBZ (epal M7) | Penurunan GA3 | 63% | Ghazi Tabatabaei et al. (2026) |
| Bonsai (epal M7) | Peningkatan sorbitol / ABA | 284% / 190% | Ghazi Tabatabaei et al. (2026) |
| Batang pengantara nona sri kaya | Pengurangan isi padu kanopi | 72–90% | George dan Nissen (2002) |
| PBZ 10 g b.a./pokok (mangga) | Bunga lebih awal | 6–8 minggu | Kulkarni (1988) |
| PBZ 2.5–5.0 g/pokok (mangga) | Pengurangan pertambahan isi padu | > 50% | Kurian dan Iyer (1993) |
Perbincangan
Bagi pemilik halaman kecil, dapatan utama ialah pokok buah boleh dikekalkan kecil melalui beberapa jalan, tetapi kesannya kepada pokok berbeza. Teknik bonsai berjaya mengecilkan pokok, namun melalui tindak balas tekanan, paras nutrien yang rendah dan kecekapan fotosintesis yang lebih rendah. Ini membayangkan bahawa bonsai buah lebih sesuai sebagai hobi dan hiasan, dan mungkin tidak menghasilkan buah sebanyak pokok biasa. Kajian epal ini tidak mengukur hasil buah, jadi kesan terhadap pengeluaran masih belum diketahui.
Bahan genetik ialah pendekatan paling semula jadi. Ulasan Donadio et al. (2019) menunjukkan wujud kultivar kerdil pisang, betik dan gajus, serta batang pokok kerdil bagi jambu batu dan mangga, manakala kajian nona menunjukkan batang pengantara boleh mengerdilkan pokok dan sekali gus meningkatkan kecekapan berbuah. Beg sekatan akar memberi pengajaran praktikal: bekas atau beg mesti cukup kukuh supaya akar tidak menembusinya.
Paclobutrazol berkesan pada mangga dan epal, tetapi ia bahan kimia pengawal atur tumbesaran. Kajian mangga jelas menunjukkan dos berlebihan menyebabkan fitotoksisiti. Penggunaannya perlu mematuhi label produk berdaftar dan nasihat pegawai pertanian, dan pengguna rumah wajar berhati-hati (pengetahuan am). Batasan bukti termasuk ketiadaan kajian Malaysia dan negara kajian utama yang tidak dinyatakan.
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha Nurseri
1. Utamakan kultivar kerdil atau anak pokok pada batang pokok kerdil sebagai pilihan paling selamat untuk halaman kecil.
2. Anggap bonsai buah sebagai hiasan; teknik ini mengecilkan pokok melalui tekanan, bukan untuk hasil maksimum.
3. Jika menggunakan beg sekatan akar, pilih bahan dan jahitan yang kukuh.
4. Jangan menggunakan paclobutrazol tanpa panduan; ikut label berdaftar kerana dos tinggi boleh merosakkan pokok.
5. Pengusaha nurseri berpeluang membangunkan anak pokok buah tropika pada batang pokok kerdil untuk pasaran bandar.
Kesimpulan
Pokok buah boleh dikecilkan untuk halaman kecil melalui bahan genetik kerdil, batang pengantara, bonsai atau paclobutrazol. Bonsai dan PBZ sama-sama menahan pemanjangan pucuk kepada kurang 12% daripada kawalan, tetapi bonsai melalui tekanan fisiologi manakala PBZ melalui kawalan hormon. Bagi kebanyakan pengguna, kultivar dan batang pokok kerdil kekal pilihan paling praktikal.
Rujukan
1. Ghazi Tabatabaei, M., Zaare-Nahandi, F., Dadpour, M., et al. (2026). Chemical versus mechanical dwarfing of M7 apple rootstock: contrasting pathways induced by paclobutrazol and bonsai techniques. BMC Plant Biology. https://doi.org/10.1186/s12870-026-08122-8
2. George, A. P., & Nissen, R. J. (2002). Control of tree size and vigour in custard apple (Annona spp. hybrid) cv. African Pride in subtropical Australia. Australian Journal of Experimental Agriculture. https://doi.org/10.1071/EA01037
3. Donadio, L. C., Lederman, I. E., Roberto, S. R., et al. (2019). Dwarfing-canopy and rootstock cultivars for fruit trees. Revista Brasileira de Fruticultura. https://doi.org/10.1590/0100-29452019997
4. Kulkarni, V. J. (1988). Chemical control of tree vigour and the promotion of flowering and fruiting in mango (Mangifera indica L.) using paclobutrazol. Journal of Horticultural Science. https://doi.org/10.1080/14620316.1988.11515892
5. Kurian, R. M., & Iyer, C. P. A. (1993). Chemical regulation of tree size in mango (Mangifera indica L.) cv. Alphonso. I. Effects of growth retardants on vegetative growth and tree vigour. Journal of Horticultural Science. https://doi.org/10.1080/00221589.1993.11516361
6. Maxwell, K., & Johnson, G. N. (2000). Chlorophyll fluorescence—a practical guide. Journal of Experimental Botany. https://doi.org/10.1093/JEXBOT/51.345.659
7. Chance, B., & Maehly, A. C. (2006). The assay of catalases and peroxidases. Methods of Biochemical Analysis. https://doi.org/10.1002/9780470110171.CH14
8. Marschner, H., Marschner, P., et al. (2021). Marschner’s Mineral Nutrition of Higher Plants.
9. Maathuis, F. J. M. (2009). Physiological functions of mineral macronutrients. Current Opinion in Plant Biology. https://doi.org/10.1016/J.PBI.2009.04.003
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: pokok buah kerdil, bonsai buah, paclobutrazol, batang pokok kerdil, batang pengantara, kawalan saiz pokok, mangga, halaman kecil
