Pengenalan
Jus mengkudu tradisional dihasilkan melalui penapaian semula jadi buah selama beberapa minggu, satu proses yang mengubah komposisi kimia dan rasa. Di Indonesia, jus M. citrifolia telah lama digunakan sebagai ubat herba tradisional untuk pelbagai penyakit, termasuk menurunkan paras gula darah, namun sebatian yang bertanggungjawab terhadap aktiviti ini belum dikaji secara meluas. Jurang ini penting bagi pengusaha yang ingin membuat tuntutan berasaskan bukti dan menetapkan penanda kualiti produk tertapai.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Scopoletin as a marker compound from fermented Morinda citrifolia fruits extract: Potential ?-glucosidase inhibitor and antioxidant compounds” (Dewi et al., 2022) yang dijalankan di Indonesia (BRIN). Objektifnya ialah mengasingkan sebatian penanda daripada buah noni yang ditapai berpandukan bioasai antidiabetik dan penurunan DPPH, serta menilai aktiviti perencatan ?-glukosidase dan antioksidan. Dapatan dilengkapi oleh kajian di Taiwan (Lee et al., 2016) dan Ghana* (Arkorful et al., 2024).
Sorotan Kajian Lepas
Hubungan antara sebatian fenolik dan aktiviti antioksidan tumbuhan telah didokumenkan dengan baik. Djeridane et al. (2006), dalam kajian yang dipetik lebih 1,800 kali, menilai jumlah fenolik dan flavonoid bagi 11 tumbuhan ubatan Algeria dan menentukan keupayaan antioksidannya terhadap perambatan radikal bebas. Aryal et al. (2019) pula mendapati korelasi kuat antara aktiviti antioksidan dengan jumlah fenolik dan flavonoid dalam sayuran liar dari Nepal. Kajian-kajian ini menjadi asas kepada pengukuran jumlah fenolik dan flavonoid dalam kajian Dewi et al. (2022).
Bagi aktiviti antidiabetik, Tadera et al. (2006), dipetik kira-kira 1,000 kali, membandingkan aktiviti perencatan enam kumpulan flavonoid terhadap ?-glukosidase yis dan usus kecil tikus serta ?-amilase pankreas babi, dan mengenal pasti struktur kimia flavonoid yang bertanggungjawab terhadap aktiviti perencatan. Kajian ini menjelaskan mengapa flavonoid seperti kuersetin sering menunjukkan perencatan enzim pencernaan karbohidrat yang kuat.
Khusus bagi noni, Su et al. (2005) mengasingkan dua glukosida iridoid baharu, iaitu 6?-hidroksiadoksosida dan 6?,7?-epoksi-8-epi-splendosida, bersama 17 sebatian yang telah diketahui daripada buah noni, dan menilai aktiviti antioksidannya. Yang et al. (2007) di Guam pula melaporkan jus noni segar mempunyai aktiviti penyingkiran radikal DPPH bersamaan 140 mg asid askorbik/100 mL dan jumlah fenol 210 mg asid galik/100 mL, serta mengkaji perubahan semasa pemprosesan dan penyimpanan. Dapatan ini menunjukkan bahawa pemprosesan, termasuk penapaian, berpotensi mengubah kandungan bioaktif jus noni.
Dapatan Utama
Penapaian meningkatkan skopoletin. Dewi et al. (2022) menapai jus noni selama 6 hari. Fraksi etil asetat daripada buah yang ditapai mempunyai kandungan skopoletin lebih tinggi berbanding jus dan fraksi daripada buah yang tidak ditapai. Jumlah fenolik juga lebih tinggi, manakala jumlah flavonoid lebih rendah.
Kuersetin lebih kuat daripada skopoletin. Dua sebatian penanda diasingkan, iaitu skopoletin dan kuersetin, dan strukturnya disahkan melalui LCMS dan NMR. Bagi perencatan ?-glukosidase, IC50 skopoletin ialah 61.93 µM dan kuersetin 21.65 µM. Bagi antioksidan DPPH, IC50 skopoletin ialah 844.06 µM dan kuersetin 35.23 µM, menunjukkan kuersetin jauh lebih kuat. Pengkaji mencadangkan kedua-duanya sebagai biopenanda kawalan kualiti produk jus noni tertapai.
Selulase dan bakteria asid laktik. Lee et al. (2016), menurut ringkasan SciSpace, mendapati hidrolisis selulase dan penapaian bakteria asid laktik meningkatkan pelepasan bionutrien dan menurunkan IC50 terhadap ?-amilase serta ?-glukosidase, menunjukkan peningkatan potensi antidiabetik.
Rawatan pra-penapaian mempengaruhi bioaktif. Arkorful et al. (2024) di Ghana mengkaji kesan rawatan pra-penapaian terhadap sebatian bioaktif jus noni. Kajian lain (2023) mendapati penapaian semula jadi mengubah ciri fizikokimia, sebatian bioaktif, sebatian aroma meruap dan sifat antioksidan jus.
| Sebatian | IC50 ?-glukosidase | IC50 DPPH | Sumber |
|---|---|---|---|
| Skopoletin | 61.93 µM | 844.06 µM | Dewi et al. (2022) |
| Kuersetin | 21.65 µM | 35.23 µM | Dewi et al. (2022) |
Perbincangan
Penapaian bukan sahaja proses tradisional, tetapi juga alat untuk meningkatkan nilai bioaktif jus noni. Peningkatan skopoletin dan jumlah fenolik selepas penapaian enam hari menunjukkan bahawa aktiviti mikrob dan enzim membebaskan atau menukar sebatian terikat kepada bentuk yang lebih mudah diekstrak. Penurunan flavonoid pula mungkin berpunca daripada penguraian atau penukaran sebatian tertentu semasa penapaian, maka tempoh penapaian perlu diimbangi.
Perbezaan potensi antara kuersetin dan skopoletin selari dengan dapatan Tadera et al. (2006) bahawa flavonoid tertentu merupakan perencat ?-glukosidase yang kuat. Walaupun skopoletin lebih lemah, ia lebih spesifik kepada noni dan stabil sebagai penanda, maka penggunaan kedua-dua sebatian secara bersama memberikan gambaran kualiti yang lebih baik. Perlu diingat bahawa nilai IC50 ini diperoleh secara in vitro dan tidak semestinya mencerminkan kesan dalam badan manusia.
Penggunaan kultur pemula seperti bakteria asid laktik dan enzim selulase membolehkan proses lebih terkawal dan konsisten berbanding penapaian semula jadi. Bau dan rasa noni yang kuat juga boleh diubah melalui penapaian, satu faktor penting untuk penerimaan pengguna (pengetahuan am). Bagi pengusaha IKS di Malaysia, penapaian terkawal juga mengurangkan risiko pencemaran mikrob yang tidak diingini, yang lazim berlaku dalam penapaian terbuka berminggu-minggu (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha
1. Kawal tempoh dan keadaan penapaian untuk konsistensi produk.
2. Pertimbangkan kultur pemula bakteria asid laktik.
3. Gunakan enzim selulase untuk meningkatkan pelepasan nutrien.
4. Pantau kandungan skopoletin dan kuersetin sebagai penanda kualiti.
5. Elakkan tuntutan antidiabetik yang hanya berasaskan data in vitro.
Kesimpulan
Penapaian jus noni meningkatkan kandungan skopoletin dan fenolik, manakala kuersetin menunjukkan perencatan ?-glukosidase dan antioksidan yang lebih kuat. Penapaian terkawal dengan enzim dan bakteria asid laktik meningkatkan potensi antidiabetik jus noni, dan kedua-dua sebatian penanda boleh digunakan untuk kawalan kualiti produk tertapai.
Rujukan
1. Dewi, R. T., Angelina, M., Fajriah, S., et al. (2022). Scopoletin as a marker compound from fermented Morinda citrifolia fruits extract: Potential ?-glucosidase inhibitor and antioxidant compounds. Rasayan Journal of Chemistry, 15(3). https://doi.org/10.31788/rjc.2022.1536666
2. Lee, H.-H., Yin, L.-J., Tai, H.-M., et al. (2016). Facilitating the release of bionutrients from Morinda citrifolia (noni) by cellulase hydrolysis and lactic acid bacteria fermentation and their effects on ?-amylase and ?-glucosidase activities. Journal of Marine Science and Technology, 24(3). https://doi.org/10.6119/JMST-015-1124-1
3. Arkorful, D. A., Appiah, F., Owusu, J., et al. (2024). Effect of prefermentation treatment on the bioactive compounds of noni (Morinda citrifolia L.) juice. Journal of Food Processing and Preservation. https://doi.org/10.1155/2024/7605531
4. Changes in the physicochemical characteristics, bioactive compounds, flavor volatiles and antioxidant properties of noni juice (Morinda citrifolia) during natural fermentation. (2023). Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2838694/v1
5. Djeridane, A., Yousfi, M., Nadjemi, B., et al. (2006). Antioxidant activity of some Algerian medicinal plants extracts containing phenolic compounds. Food Chemistry, 97(4). https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2005.04.028
6. Aryal, S., Baniya, M. K., Danekhu, K., et al. (2019). Total phenolic content, flavonoid content and antioxidant potential of wild vegetables from Western Nepal. Plants, 8(4), 96. https://doi.org/10.3390/plants8040096
7. Tadera, K., Minami, Y., Takamatsu, K., & Matsuoka, T. (2006). Inhibition of ?-glucosidase and ?-amylase by flavonoids. Journal of Nutritional Science and Vitaminology, 52(2). https://doi.org/10.3177/jnsv.52.149
8. Su, B.-N., Pawlus, A. D., Jung, H.-A., et al. (2005). Chemical constituents of the fruits of Morinda citrifolia (noni) and their antioxidant activity. Journal of Natural Products, 68(4). https://doi.org/10.1021/np0495985
9. Yang, J., Paulino, R., Janke-Stedronsky, S., & Abawi, F. (2007). Free-radical-scavenging activity and total phenols of noni (Morinda citrifolia L.) juice and powder in processing and storage. Food Chemistry, 102(1). https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2006.05.020
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: mengkudu, jus noni, penapaian, skopoletin, kuersetin, ?-glukosidase, bakteria asid laktik, selulase
