Tanaman selingan tidak terhad kepada tempoh belum matang. Satu kajian oleh The University of Queensland dan Lembaga Getah Malaysia (LGM) mencadangkan kepelbagaian tanaman sebagai salah satu cara untuk meningkatkan pendapatan pekebun kecil getah di Malaysia [1]. Beberapa kajian di negara lain telah menguji sistem agroforestri dalam kebun getah yang sudah matang.
Artikel ini meneliti kajian tentang agroforestri getah matang, kesannya terhadap hasil lateks, pendapatan dan persekitaran, serta kekangannya.
Getah dengan Pokok Buah di Thailand
Satu kajian oleh Thaksin University dan The University of Adelaide di wilayah Phatthalung, Thailand membandingkan tiga model tanaman selingan dengan getah tunggal [2]:
-
Getah dengan pokok kayu (RT).
-
Getah dengan pokok kayu dan pokok buah (RTF).
-
Getah dengan pokok kayu, pokok buah dan pokok renek (RTFS).
Dapatannya [2]:
-
Kejadian kering alur torehan 11.3% lebih rendah dalam tanaman selingan berbanding tanaman tunggal (88.7%).
-
Model RTFS memberikan hasil lateks tertinggi (1,866.31 kg/ha/tahun) dan kandungan getah kering 40.11%.
-
Model RTF memberikan keuntungan bersih tertinggi (4,892 USD/ha/tahun), dengan nisbah faedah-kos 2.75 dan pulangan pelaburan 176%.
-
Model RTFS mempunyai suhu purata terendah (30.5°C), kelembapan tertinggi (68.8%) dan keamatan cahaya terendah.
Hasil buah dalam model RTF ialah [2]:
| Spesies | Hasil (kg/ha/tahun) |
|---|---|
| Durio zibethinus | 809 |
| Garcinia mangostana | 458 |
| Lansium domesticum | 92 |
| Nephelium lappaceum | 61 |
Model RTFS turut menghasilkan buah Salacca zalacca sebanyak 1,220 kg/ha/tahun [2].
Ulasan Sistematik Ekonomi
Satu ulasan sistematik oleh Harper Adams University dan Kasetsart University menganalisis 12 kajian tentang hasil ekonomi agroforestri getah matang [3]. Dapatannya [3]:
-
Getah tunggal mungkin memberikan pendapatan lebih tinggi dalam sesetengah kes, terutamanya apabila harga getah tinggi.
-
Namun, sistem agroforestri yang menguntungkan dilaporkan dalam semua kajian kecuali satu.
-
Tanaman tahan teduh dengan kanopi kecil (contohnya kopi, buluh dan teh) dilaporkan sebagai tanaman selingan yang ideal.
-
Sistem yang menguntungkan termasuk getah dengan biri-biri, kayu bernilai tinggi, durian dan gnetum.
-
Sistem ini tertakluk kepada kekangan seperti ketersediaan buruh, pelaburan, kapasiti pengurusan dan pasaran produk sekunder.
Pengalaman di India
Satu kajian oleh Institut Penyelidikan Getah India dari 2001 hingga 2014 menjalankan tiga eksperimen [4]:
-
Kopi, vanila, *Garcinia* dan *nutmeg*. Pertumbuhan getah lebih tinggi dengan signifikan, dan hasil getah tidak terjejas. Apabila teduhan kanopi getah meningkat, Garcinia mati tetapi vanila dan kopi terus menghasilkan dengan baik.
-
Tumbuhan ubatan. Sembilan tumbuhan ubatan tahan teduh tumbuh dengan baik di bawah getah matang, dengan Strobilanthes cuspida dan Alpinia calcarata menunjukkan prestasi lebih baik.
-
Sayur jangka pendek. Amaranthus dan timun salad boleh ditanam semasa tempoh luruh daun tahunan.
Pengkaji menyimpulkan pelbagai tanaman boleh diintegrasikan dengan getah tanpa kesan buruk terhadap pertumbuhan dan hasil getah, sambil menjana pendapatan tambahan, mengurangkan kesan kemarau dan mengekalkan kesuburan tanah [4].
Kayu sebagai Pilihan
Ulasan University of Hohenheim menyatakan isu buruh mencabar sistem tanaman selingan kekal yang intensif buruh [5]. Ulasan ini menyimpulkan integrasi tanaman tambahan perlu sama ada sangat menguntungkan atau sekurang-kurangnya tidak intensif buruh untuk diterima secara meluas [5]. Pokok kayu mungkin menawarkan pilihan yang menjanjikan jika pemilihan pokok disesuaikan dengan tapak dan keadaan ladang [5].
Sumbangan kepada Pendapatan
Satu kajian di Desa Maburai, Kalimantan Selatan, Indonesia mendapati hanya 4 orang menjual hasil tanaman selingan dalam bentuk buah [6]. Pendapatan terbesar daripada tanaman selingan ialah Rp 12,000,000, iaitu 19% daripada jumlah pendapatan Rp 63,200,000 [6]. Faktor luaran yang dikenal pasti termasuk ketiadaan sokongan daripada agensi pengembangan agroforestri getah [6].
Satu kajian di Xishuangbanna, China mendapati motivasi utama menerima aktiviti penjanaan pendapatan baharu, termasuk tanaman selingan, berkait rapat dengan kejutan harga, pulangan ekonomi, maklumat dan perkhidmatan pengembangan [7].
Ulasan sistematik Harper Adams University menyatakan penyelidikan masa depan perlu membezakan getah hutan tradisional (jungle rubber) daripada agroforestri yang menggunakan getah klon, dan mengambil kira nilai penuh produk sekunder walaupun ditanam untuk kegunaan sendiri [3].
Kajian Literatur Agroforestri
Ulasan Universitas Gadjah Mada dan rakan kongsi menganalisis 415 rujukan saintifik, dengan 141 kajian tentang agroforestri getah [8]. Daripada 47 tanaman semusim yang dikaitkan dengan getah, 20 kajian berkaitan padi, jagung, pisang dan ubi kayu [8]. Hanya empat kertas yang memberi tumpuan kepada fisiologi tumbuhan dan pembiakbakaan [8].
Ulasan ini menyatakan kajian agroforestri getah dijalankan di kebanyakan negara pengeluar getah, terutamanya Indonesia, Thailand, China dan Brazil [8].
Bagi Pekebun Getah
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI, serta Lembaga Getah Malaysia, sebelum memperkenalkan tanaman lain ke dalam kebun getah matang.
Kesimpulan
Kajian di Thailand dan India mendapati agroforestri getah matang boleh memberikan pendapatan tambahan tanpa menjejaskan hasil getah, dan satu kajian mendapati kejadian kering alur torehan lebih rendah. Ulasan sistematik mendapati agroforestri menguntungkan dalam hampir semua kajian, tetapi getah tunggal boleh lebih menguntungkan apabila harga getah tinggi. Kekangan buruh dan pasaran masih wujud.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi atau kewangan khusus.
Rujukan
[1] M. Ali, Md. Ali Akber et al. (2021). The dynamics of rubber production in Malaysia: Potential impacts, challenges and proposed interventions. Forest Policy and Economics. DOI: 10.1016/j.forpol.2021.102449. https://consensus.app/papers/details/139f62d71d505727a3bb8742af4eb8ba/
[2] Wanphen Buakong, P. Suwanmanee et al. (2024). Sustainable Rubber Production Intercrop with Mixed Fruits to Improve Physiological Factors, Productivity, and Income. ASEAN Journal of Scientific and Technological Reports. DOI: 10.55164/ajstr.v27i6.254945. https://consensus.app/papers/details/8a7a6e822c445179917573c849830b43/
[3] I. Y. Huang, Katy L. James et al. (2022). Economic outcomes of rubber-based agroforestry systems: a systematic review and narrative synthesis. Agroforestry Systems. DOI: 10.1007/s10457-022-00734-x. https://consensus.app/papers/details/737ab7e3c71f5c319b81468c69ecebd7/
[4] M. Jessy, P. Joseph, and S. George (2017). Possibilities of diverse rubber based agroforestry systems for smallholdings in India. Agroforestry Systems. DOI: 10.1007/s10457-016-9953-8. https://consensus.app/papers/details/993c55392f4b5d02af8b40553d97a68f/
[5] G. Langenberger, G. Cadisch et al. (2017). Rubber intercropping: a viable concept for the 21st century?. Agroforestry Systems. DOI: 10.1007/s10457-016-9961-8. https://consensus.app/papers/details/e2d329d8882057f1b2650232882ce6f3/
[6] Adi Saputra, Daniel Itta, and Asysyifa (2021). PERAN AGROFORESTRI KARET TERHADAP PENDAPATAN PETANI KARET DI DESA MABURAI PROVINSI KALIMANTAN SELATAN. DOI: 10.20527/jht.v9i1.10501. https://consensus.app/papers/details/873fb147d4895955a30926dd80970e15/
[7] Jue Wang, Hai-Jun Jiang, and Yuan He (2023). Determinants of Smallholder Farmers’ Income-Generating Activities in Rubber Monoculture Dominated Region Based on Sustainable Livelihood Framework. Land. DOI: 10.3390/land12020281. https://consensus.app/papers/details/01e4e6217bf953bcaa6bf80dfb7db674/
[8] Andi Nur Cahyo, Ying Dong et al. (2024). Rubber-Based Agroforestry Systems Associated with Food Crops: A Solution for Sustainable Rubber and Food Production?. Agriculture. DOI: 10.3390/agriculture14071038. https://consensus.app/papers/details/ca7fd9df09325436b147ee1688a7ef92/
Kata Kunci
getah, agroforestri, getah matang, pokok buah, pendapatan tambahan
