Pisang terkenal sebagai buah yang kaya kalium, mineral yang penting untuk keseimbangan cecair dan tekanan darah. Ramai percaya makan pisang membantu mengawal tekanan darah tinggi. Menariknya, satu kajian terbaharu di Kuantan, Pahang, telah menguji kesan makan pisang pada waktu malam terhadap pesakit hipertensi. Namun, tidak semua kajian menunjukkan hasil yang sama.
Artikel ini meneliti kajian tentang pisang, tekanan darah, profil lipid dan kesihatan jantung.
Kandungan Pisang yang Berkaitan dengan Jantung
Satu ulasan menyatakan pisang daripada pelbagai spesies merupakan sumber karbohidrat, serat dietari, protein, asid lemak politaktepu, kalium, karotenoid, flavonoid, vitamin C dan E, fitosterol dan polifenol lain [1]. Ulasan ini merumuskan tiga belas mekanisme biologi perlindungan sebatian bioaktif pisang dan produknya terhadap aterosklerosis [1]. Namun, perlu diingat ini merupakan ulasan bukan sistematik, dan kebanyakan mekanisme datang daripada kajian makmal dan haiwan.
Kajian di Kuantan: Pisang Sebelum Tidur
Reka bentuk. Satu kajian rawak terkawal oleh penyelidik Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah, Kementerian Kesihatan dan Universiti Islam Antarabangsa Malaysia melibatkan 120 pesakit hipertensi berumur 30 hingga 65 tahun di Kuantan, Malaysia [2]. Kumpulan intervensi makan sebiji pisang sederhana (kira-kira 120 g) sejam sebelum tidur setiap hari selama lapan minggu, manakala kumpulan kawalan mengikuti diet biasa [2].
Dapatan [2]:
-
Tekanan darah sistolik menurun purata 10.3 mmHg.
-
Tekanan darah diastolik menurun purata 6.3 mmHg.
-
Skor kualiti tidur (PSQI) bertambah baik dengan penurunan purata 3.1 mata.
-
Kumpulan kawalan menunjukkan perubahan yang minimum.
Pengkaji menyimpulkan makan pisang pada waktu malam merupakan intervensi semula jadi dan mampu milik untuk memperbaiki tekanan darah dan kualiti tidur [2]. Ini kajian tempatan yang menarik, tetapi masih satu kajian dan perlu disokong oleh kajian lain.
Kajian di Pakistan: Muffin Tepung Pisang Mentah
Satu kajian rintis terhadap 34 pesakit hipertensi di sebuah hospital swasta di Lahore, Pakistan, menguji muffin yang mengandungi 35% atau 40% tepung pisang mentah selama 10 minggu [3].
Dapatan [3]:
-
Tekanan darah sistolik menurun daripada 139.10 kepada 129.60 mmHg dalam kumpulan 40%.
-
Dalam kumpulan 35%, penurunan sistolik lebih kecil (139.80 kepada 138.29 mmHg).
-
Berat badan dan BMI menurun dalam kedua-dua kumpulan.
-
Kolesterol LDL menurun daripada 147.3 kepada 126.9 mg/dL dalam kumpulan 40%.
Pengkaji mengesyorkan kajian lanjut untuk menilai kesan jangka panjang [3].
Dapatan yang Tidak Menyokong
Satu kajian eksperimen terhadap 15 pekerja binaan mengukur tekanan darah, fungsi hati dan profil lipid sebelum dan selepas makan pisang [4]. Tiada perbezaan signifikan dalam tekanan darah dan fungsi hati [4]. Namun, terdapat perbezaan signifikan dalam profil lipid [4].
Ini menunjukkan kesan pisang terhadap tekanan darah tidak konsisten antara kajian. Perbezaan populasi, dos, tempoh dan reka bentuk kajian mungkin menjelaskan perbezaan ini.
Pisang dan Profil Lipid
Beberapa kajian kecil melaporkan perubahan profil lipid:
-
Lelaki sihat. Kajian awal terhadap 30 lelaki sihat yang makan dua biji pisang masak sehari selama empat minggu mendapati trigliserida dan kolesterol menurun berbanding tempoh kawalan [5].
-
Kolesterol tinggi. Pengambilan 250 atau 500 g pisang sehari menurunkan nisbah kolesterol LDL kepada HDL dalam subjek kolesterol tinggi [6].
-
Pisang hijau. Biojisim pisang hijau menurunkan jumlah kolesterol dalam pesakit diabetes jenis 2 [7], dan dikaitkan dengan penurunan tekanan darah diastolik dalam satu kajian lain [8].
Kebanyakan kajian ini kecil dan sebahagiannya tiada kumpulan kawalan yang berasingan, jadi dapatannya perlu ditafsir dengan berhati-hati.
Bagaimana dengan Pesakit Buah Pinggang?
Kandungan kalium yang tinggi menjadikan pisang sering dihadkan bagi pesakit buah pinggang. Namun, satu kajian rawak terhadap 126 pesakit hemodialisis mendapati kira-kira 250 g pisang yang dimakan pada permulaan sesi hemodialisis tidak menyebabkan hiperkalemia [9]. Sebaliknya, insiden hipokalemia dan aritmia semasa dialisis lebih rendah dalam kumpulan pisang [9]. Dapatan ini khusus untuk keadaan dialisis di bawah pemantauan hospital dan tidak boleh digeneralisasikan kepada semua pesakit buah pinggang.
Ringkasan Kajian
| Kajian | Peserta | Tekanan darah |
|---|---|---|
| Pisang malam, Kuantan | 120 pesakit hipertensi | Menurun [2] |
| Muffin tepung pisang, Lahore | 34 pesakit hipertensi | Menurun [3] |
| Pekerja binaan | 15 pekerja | Tiada perubahan signifikan [4] |
Panduan Praktikal
-
Jadikan pisang sebahagian diet harian bersama sayur-sayuran dan buah lain.
-
Kurangkan garam dalam masakan, kerana pisang sahaja tidak mencukupi untuk mengawal tekanan darah.
-
Teruskan ubat darah tinggi seperti yang diarahkan oleh doktor.
-
Ukur tekanan darah secara berkala di rumah atau klinik.
-
Pesakit buah pinggang perlu berbincang dengan doktor sebelum menambah pengambilan pisang kerana kandungan kaliumnya.
-
Bagi penanam, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman pisang.
Kesimpulan
Pisang mengandungi kalium, serat dan sebatian bioaktif yang berpotensi menyokong kesihatan jantung. Kajian di Kuantan mendapati sebiji pisang sebelum tidur selama lapan minggu menurunkan tekanan darah sistolik sebanyak 10.3 mmHg dan memperbaiki kualiti tidur dalam pesakit hipertensi. Kajian di Lahore juga menunjukkan penurunan tekanan darah dengan muffin tepung pisang mentah. Namun, kajian terhadap pekerja binaan tidak mendapati perubahan tekanan darah. Pisang boleh menjadi pelengkap diet yang sihat, tetapi bukan pengganti ubat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit darah tinggi atau buah pinggang perlu merujuk doktor sebelum mengubah diet.
Rujukan
[1] Tanpa nama pengarang (2023). Antioxidant and anti-atherosclerotic potential of Banana (Musa spp): A review of biological mechanisms for prevention and protection against atherosclerosis. Avicenna Journal of Phytomedicine. DOI: 10.22038/ajp.2022.20616. https://consensus.app/papers/details/42468cf6565059388acdc7580af08fe2/
[2] Ahmad Abdullah, N. Huda et al. (2025). Nighttime banana consumption: A natural remedy for better sleep and blood pressure control in hypertensive patients. Indonesian Nursing Journal. DOI: 10.31962/inj.v2i2.303. https://consensus.app/papers/details/925b0869edc859319d99c15358a6f815/
[3] K. Ahmad, Najm-ul-Sahar Rao et al. (2026). Formulation and functional assessment of raw banana flour muffins as a dietary support for hypertension management: a pilot study. Nutrition Journal. DOI: 10.1186/s12937-026-01382-y. https://consensus.app/papers/details/b8449f52d00557788d5e8cc1055a56cd/
[4] Andreas Putro Ragil Santoso, Devyana Dyah Wulandari et al. (2023). The effectiveness of banana consumption on blood pressure, liver function, and lipid function in construction workers. Bali Medical Journal. DOI: 10.15562/bmj.v12i2.4316. https://consensus.app/papers/details/2fa2b92a0a445832ab33bdbfa8141a92/
[5] J. Leelarungrayub, A. Parameyong et al. (2017). Effects of Banana (Musa sapientum Linn) Consumption for Physical Strength, Metabolic Response, Oxidative Stress, Lipid Profiles, and Interleukin-23 in Healthy Men: A Preliminary Study. The Open Sports Sciences Journal. DOI: 10.2174/1875399×01710010151. https://consensus.app/papers/details/3b66ebc920f15ef4963deae97fc5297b/
[6] R. Cressey, Warunee Kumsaiyai, and A. Mangklabruks (2014). Daily consumption of banana marginally improves blood glucose and lipid profile in hypercholesterolemic subjects and increases serum adiponectin in type 2 diabetic patients. Indian journal of experimental biology. https://consensus.app/papers/details/b5806d87e1e75c55a69be48a37565897/
[7] Z. Lotfollahi, Ana Paula de Queiroz Mello et al. (2020). Green-banana biomass consumption by diabetic patients improves plasma low-density lipoprotein particle functionality. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-020-69288-1. https://consensus.app/papers/details/c475f56ebdd95805a92cbbd248a22a77/
[8] E. S. Costa, C. França et al. (2019). Beneficial effects of green banana biomass consumption in patients with pre-diabetes and type 2 diabetes: a randomised controlled trial. British Journal of Nutrition. DOI: 10.1017/s0007114519000576. https://consensus.app/papers/details/c4c9441b2d185c7f8ac10f665d7a22a2/
[9] Zi-Lin Quan, Cai-Xia Li et al. (2024). Effect of banana intake on serum potassium level in patients undergoing maintenance hemodialysis: A randomized controlled trial. International Journal of Nursing Sciences. DOI: 10.1016/j.ijnss.2024.03.016. https://consensus.app/papers/details/6adac30315d8542c848c9c5c43d02799/
Kata Kunci
khasiat pisang, tekanan darah, kalium, hipertensi, Kuantan
