Ramai pesakit diabetes keliru tentang buah yang boleh dimakan. Ada yang mengelak semua buah manis, termasuk durian, kerana takut gula darah meningkat. Kajian indeks glisemik (GI) membantu menjawab soalan ini dengan mengukur sejauh mana sesuatu makanan meningkatkan gula darah berbanding glukosa tulen. Menariknya, beberapa dapatan mungkin mengejutkan.
Artikel ini meneliti kajian tentang indeks glisemik buah-buahan tropika, termasuk kajian di Malaysia.
Apa Itu Indeks Glisemik?
Indeks glisemik ditentukan dengan memberikan sukarelawan sejumlah karbohidrat daripada makanan yang diuji, kemudian mengukur peningkatan glukosa darah selama dua jam. Kawasan di bawah lengkung glukosa bagi makanan itu dibandingkan dengan glukosa tulen sebagai rujukan [1]. Makanan dikategorikan sebagai GI rendah, sederhana atau tinggi.
Kajian Malaysia: Durian Rendah, Nanas Tinggi
Kajian oleh Universiti Sains Malaysia mengukur GI empat buah yang ditanam di Malaysia, iaitu durian, betik, nanas dan tembikai [1]. Sepuluh sukarelawan sihat mengambil 50 g karbohidrat daripada glukosa dan setiap buah selepas berpuasa semalaman [1].
Keputusan [1]:
| Buah | Indeks glisemik | Kategori |
|---|---|---|
| Nanas | 82 | Tinggi |
| Betik | 58 | Sederhana |
| Tembikai | 55 | Rendah |
| Durian | 49 | Rendah |
GI nanas jauh lebih tinggi berbanding tiga buah lain [1]. Perbezaan antara betik, tembikai dan durian tidak signifikan [1]. Pengkaji menyatakan kesahihan keputusan ini bergantung kepada ketepatan data jadual makanan yang digunakan untuk menentukan saiz hidangan [1].
Abstrak kajian tidak menjelaskan sebab GI durian rendah. Namun, satu kajian komposisi mendapati varieti durian tertentu mengandungi lemak sehingga 40.14% dan merupakan antara buah bertenaga tinggi [2]. Oleh itu, GI rendah tidak bermakna durian boleh dimakan tanpa had.
Kajian Thailand: 18 Buah Ber-GI Rendah
Kajian di Thailand terhadap pelbagai buah tempatan mendapati 18 buah dikategorikan sebagai GI rendah (26.5 hingga 54.8%), termasuk [3]:
-
Mangga muda, beberapa varieti pisang, jambu batu dan asam jawa.
-
Nangka, durian (varieti Monthong dan Chanee), limau mandarin dan longan.
-
Belimbing, limau bali, ciku, buah naga putih, salak dan rambutan.
Buah dengan GI sederhana (55.4 hingga 69.6%) termasuk tembikai, kelapa, manggis, langsat, mangga masak, betik, jambu air dan laici [3]. Nanas mempunyai nilai GI tinggi [3].
Kebanyakan buah dikategorikan sebagai beban glisemik (GL) rendah, kecuali asam jawa, buah naga merah, manggis, laici dan nanas yang mempunyai GL sederhana [3].
Dapatan Bercampur dari Negara Lain
Nilai GI buah yang sama boleh berbeza antara kajian dan negara:
-
Betik di Sri Lanka mempunyai GI rendah (34.80), malah jauh lebih rendah berbanding pisang dan nangka [4].
-
Betik di Nigeria pula mencatatkan GI 86 dalam satu kajian, lebih tinggi daripada pisang (75.1) dan nanas (64.5) [5].
-
Mangga di Benin mempunyai GI purata yang jauh lebih tinggi berbanding nanas, betik dan tembikai [6].
-
Pesakit diabetes di Nigeria menunjukkan tindak balas glisemik lebih tinggi kepada nanas dan tembikai, manakala betik dan pisang menghasilkan tindak balas lebih rendah [7].
Perbezaan ini mungkin disebabkan varieti, tahap kematangan, saiz sampel yang kecil dan kaedah kajian. Oleh itu, nilai GI sebaiknya dilihat sebagai panduan umum dan bukan angka mutlak.
Peranan Serat
Kajian di Sri Lanka menyatakan kehadiran serat dietari, terutamanya serat larut, mengurangkan tindak balas glisemik dan indeks glisemik makanan [4]. Ini salah satu sebab memakan buah bersama isinya lebih baik berbanding meminum jusnya.
GI dan Risiko Diabetes
Kajian Kesihatan Cina Singapura mendapati dalam kalangan lelaki, pengambilan buah ber-GI lebih tinggi seperti pisang sekurang-kurangnya satu hidangan sehari dikaitkan dengan risiko diabetes yang lebih tinggi [8]. Hubungan ini tidak diperhatikan bagi buah ber-GI rendah atau sederhana [8].
Satu kajian lain terhadap buah tropika pula mendapati 77.8% buah yang dikaji mempunyai GI rendah, dan semua buah mempunyai GL rendah [9]. Pengkaji menyatakan buah-buahan ini sihat dan boleh dimakan mengikut jumlah harian yang disyorkan [9].
Panduan Praktikal untuk Pesakit Diabetes
-
Tidak perlu mengelak semua buah; kebanyakan buah tropika mempunyai GL rendah.
-
Kawal saiz hidangan, terutamanya bagi buah ber-GI tinggi seperti nanas.
-
Pilih buah ber-GI rendah seperti jambu batu, durian dalam jumlah kecil, tembikai atau rambutan.
-
Makan buah bersama isinya untuk mendapatkan serat.
-
Pilih buah yang tidak terlalu masak, kerana mangga muda mempunyai GI lebih rendah berbanding mangga masak dalam kajian Thailand.
-
Agihkan pengambilan buah sepanjang hari dan bukan sekali gus.
-
Rujuk pakar pemakanan untuk pelan pemakanan peribadi.
-
Bagi penanam, jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti buah tempatan.
Kesimpulan
Kajian USM mendapati durian dan tembikai mempunyai GI rendah, betik sederhana, manakala nanas mempunyai GI tinggi. Kajian di Thailand mengesahkan banyak buah tropika termasuk jambu, rambutan dan ciku mempunyai GI rendah, dan kebanyakannya mempunyai beban glisemik rendah. Namun, nilai GI boleh berbeza antara kajian dan negara. Bagi pesakit diabetes, kawalan saiz hidangan dan pemilihan buah yang pelbagai lebih penting daripada mengelak buah sepenuhnya.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit diabetes perlu merujuk doktor atau pakar pemakanan sebelum mengubah diet.
Rujukan
[1] S. D. Robert, A. Ismail et al. (2008). Glycemic index of common Malaysian fruits. Asia Pacific journal of clinical nutrition. https://consensus.app/papers/details/b4f3d32881a055aaaabde9730c4098a9/
[2] A. H. S. Mirfat (2014). Proximate composition of Malaysian underutilised fruits. Journal of Tropical Agriculture and Food Science. https://consensus.app/papers/details/5d90e0c78b18584a83c0a6ecc119429d/
[3] Achiraya Kamchansuppasin, P. Sirichakwal et al. (2021). Glycaemic index and glycaemic load of commonly consumed Thai fruits. International Food Research Journal. DOI: 10.47836/ifrj.28.4.15. https://consensus.app/papers/details/b28f6052df2b50cea23dbd30709a42dc/
[4] Selladurai Pirasath, K. Thayananthan et al. (2012). Glycemic Index values of some Jaffna fruits. Functional Foods in Health and Disease. DOI: 10.31989/ffhd.v2i2.101. https://consensus.app/papers/details/102eb1146af55fd5acfd2f03bba11a5f/
[5] AE Edo, A. Eregie et al. (2011). Postprandial glucose response to selected tropical fruits in normal glucose-tolerant Nigerians. Nigerian journal of clinical practice. DOI: 10.4103/1119-3077.79270. https://consensus.app/papers/details/f665bc84412b5f078a8b29d3a732bd6c/
[6] M. Gomina, Edwige Lawin et al. (2021). Glycemic Index and Glycemic Load of Four Local Fruits of Benin Among Apparently Healthy Young Adult Subjects. Avicenna Journal of Medical Biochemistry. DOI: 10.34172/ajmb.2021.01. https://consensus.app/papers/details/3d6f3d3f2cca535ebe6e404d7292bff4/
[7] T. M. Oduneye and Olusola Ladokun (2026). Glycemic Response of Selected Fruits among Type 2 Diabetic Patients in Ibadan, Nigeria. IPS Journal of Nutrition and Food Science. DOI: 10.54117/a5pzpj82. https://consensus.app/papers/details/72138a9842215f4fb95b3f56dc42daf8/
[8] D. Alperet, L. Butler et al. (2017). Influence of temperate, subtropical, and tropical fruit consumption on risk of type 2 diabetes in an Asian population. The American journal of clinical nutrition. DOI: 10.3945/ajcn.116.147090. https://consensus.app/papers/details/de32bdad7fba5436a9950381a6266253/
[9] T. U. Passos, H. A. de Carvalho Sampaio et al. (2015). Glycemic index and glycemic load of tropical fruits and the potential risk for chronic diseases. Food Science and Technology International. DOI: 10.1590/1678-457x.6449. https://consensus.app/papers/details/51b90b5ee4a75d559828426e90d152ae/
Kata Kunci
nilai nutrisi, indeks glisemik, durian, betik, tembikai, nanas
