Kucai (Allium tuberosum) ialah sayur daun berbentuk pipih dan panjang yang mempunyai bau seakan-akan bawang putih. Di peringkat antarabangsa, ia dikenali sebagai Chinese chives atau garlic chives. Walaupun sering digunakan dalam masakan, kucai masih dianggap sebagai spesies Allium yang kurang dimanfaatkan berbanding bawang merah dan bawang putih.
Artikel ini memperkenalkan kucai dari segi botani, taburan, kegunaan dan keunikan rasanya berdasarkan kajian. Setakat carian yang dijalankan, kajian khusus tentang kucai di Malaysia masih sukar ditemui, jadi kebanyakan dapatan datang dari China, India, Thailand dan Vietnam.
Botani dan Keluarga
Kucai tergolong dalam genus Allium, iaitu genus yang sama dengan bawang putih, bawang merah, daun bawang dan lik [1]. Genus ini mengandungi sekurang-kurangnya 918 spesies, dan kebanyakannya ditanam untuk makanan dan perubatan [1].
Satu ulasan menerangkan kucai sebagai tumbuhan saka yang biasanya digunakan sebagai perencah, sayur atau rempah dalam salad dan sup [2]. Tumbuhan ini sesuai ditanam dalam iklim tropika dan sederhana [2].
Satu kajian di Manipur, India, menyatakan kucai kini diletakkan dalam famili Amaryllidaceae [3]. Ia merupakan herba saka asli yang terdapat dengan banyak di daerah lembah Manipur dan telah dijinakkan sejak sekian lama [3].
Taburan dan Kepentingan
China. China merupakan negara pengeluar kucai terbesar, dan kucai ditanam secara meluas di seluruh tanah besar China [4]. Ia merupakan salah satu sayur hijau harian bagi masyarakat Cina [4]. Keluasan tanaman kucai di China dianggarkan melebihi 300,000 hektar [5].
Asia Tenggara. Kucai ialah sayur kaya nutrien yang ditanam secara meluas di Asia Tenggara, termasuk Thailand [6]. Di Vietnam, kucai digunakan dalam hidangan harian sebagai perasa dan sebagai ubat biasa untuk mencegah cirit-birit dan asma [7].
India. Di India, kucai terutamanya dimakan dan ditanam di bahagian timur laut [8]. Di Manipur, ia dikenali secara tempatan sebagai “Maroi-nakuppi” dan digunakan secara meluas sebagai perisa dalam kari menggantikan bawang, terutamanya dalam hidangan vegetarian [3].
Kegunaan Tradisional
Daun kucai telah digunakan dalam perubatan tradisional Cina untuk merawat sakit perut, cirit-birit, muntah darah, gigitan ular dan asma [4]. Bijinya pula digunakan dalam perubatan rakyat Cina sebagai tonik [4].
Di Manipur, seluruh tumbuhan dilaporkan digunakan sebagai antibakteria, perangsang, pencernaan dan untuk luka [3]. Herba ini juga digunakan secara tradisional sebagai diuretik dan sebagai ubat cacing kepada kanak-kanak [3].
Perlu diingat, kegunaan tradisional ini belum semestinya disahkan oleh kajian saintifik.
Mengapa Bau Kucai Lebih Lembut daripada Bawang Putih?
Kucai dikenali dengan rasa bawang putih yang lembut [9]. Satu kajian di China membandingkan kucai yang ditanam dengan kucai liar (Allium hookeri) untuk memahami perbezaan bau [10].
Pengkaji mendapati kedua-dua spesies mengumpul prekursor sebatian bau bawang putih yang sama, terutamanya methiin dan alliin [10]. Namun, gen alliinase (ALN), iaitu gen kritikal yang menukar prekursor tidak berbau kepada sebatian berbau, tidak dikesan dalam daun, bebawang dan akar kucai yang ditanam [10]. Ini mungkin menjelaskan mengapa bau bawang putih kucai lebih lemah [10].
Sebatian Aroma Unik
Kajian di China berjaya mengasingkan 40 sebatian daripada kucai [11]. Lapan daripadanya merupakan sebatian baharu, termasuk empat pirazina baharu yang mempunyai perisa tersendiri [11]. Pengkaji menyatakan asas molekul bagi bau dan nilai pemakanan kucai belum dikenal pasti sebelum kajian ini [11].
Bau dan rasa unik kucai juga dikaitkan dengan sebatian sulfur, terutamanya dialil disulfida dan dialil trisulfida [2].
Saudara Liar Kucai
Barat daya China merupakan salah satu pusat asal kucai, dan kawasan pergunungannya kaya dengan germplasma liar [10]. Kucai liar berdaun lebar (Allium hookeri) didapati mengandungi fruktosa, sebatian bau bawang putih dan asid amino yang lebih tinggi berbanding kucai yang ditanam [10]. Sebanyak 158 metabolit berbeza dikenal pasti antara kedua-dua spesies [10].
Potensi Komersial
Kajian di Ghats Barat, India, menilai potensi penanaman kucai di kawasan bukan tradisional [9]. Aksesi Kazakhstan CGN-1587 menghasilkan hasil tertinggi, iaitu 157.01 tan daun hijau sehektar [9]. Dapatan ini menyokong kesesuaian kucai untuk ditanam sepanjang tahun di kawasan dengan iklim serupa [9].
Di Manipur, sesetengah petani kecil mendapat sumber pendapatan yang baik hanya dengan menanam kucai sepanjang tahun [3]. Kucai mempunyai permintaan yang baik di pasaran tempatan [3].
Ulasan lain menyatakan kucai berpotensi dikomersialkan kerana kebolehsuaiannya yang lebih luas dan kegunaannya yang pelbagai [2].
Panduan Praktikal
-
Gunakan kucai sebagai perisa dalam masakan untuk menggantikan sebahagian bawang putih jika mahukan rasa yang lebih lembut.
-
Tanam kucai di laman rumah kerana ia tumbuhan saka yang boleh dituai berulang kali.
-
Pilih bahan tanaman yang sihat daripada sumber yang dipercayai.
-
Jangan anggap kegunaan tradisional sebagai rawatan perubatan tanpa nasihat profesional.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, serta patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang bahan tanaman dan teknik penanaman kucai.
Kesimpulan
Kucai ialah tumbuhan saka genus Allium yang ditanam meluas di China, Asia Tenggara dan India. Ia digunakan sebagai sayur, perisa dan ubat tradisional. Bau bawang putihnya yang lebih lembut mungkin disebabkan ketiadaan gen alliinase dalam tumbuhan ini. Kajian di India menunjukkan potensi hasil yang tinggi dan pendapatan yang baik bagi petani kecil. Namun, kajian khusus tentang kucai di Malaysia masih diperlukan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian sebelum memulakan penanaman secara komersial.
Rujukan
[1] A. Alam, M. S. Bari et al. (2022). Allium vegetables: Traditional uses, phytoconstituents, and beneficial effects in inflammation and cancer. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2022.2036094. https://consensus.app/papers/details/bba01a4f931750269ea33d716d50d2ee/
[2] Elangbam Serena, Elizabeth Ningombam et al. (2024). Conventional and Advanced Packaging and Storage Technology of “Chives” (Allium tuberosum): A Review. BIO Web of Conferences. DOI: 10.1051/bioconf/202411002002. https://consensus.app/papers/details/6e5c3324c33e518bb74acd6e48472a32/
[3] P. Devi, R. Thokchom et al. (2025). Economic Viability and Traditional Cultivation Practices of Chinese Chives (Allium tuberosum Rottler ex Sprengel) in Bishnupur District, Manipur, India. Journal of Scientific Research and Reports. DOI: 10.9734/jsrr/2025/v31i103636. https://consensus.app/papers/details/f01b5049666a55448a42ecada05ef1d0/
[4] Guo-Hua Hu, Chun Sheng et al. (2013). Essential oil composition of Allium tuberosum seed from China. Chemistry of Natural Compounds. DOI: 10.1007/s10600-013-0476-5. https://consensus.app/papers/details/75aafaa983e557bba1a23fd373af50f3/
[5] Sipan Zhang, Ya-Jun Du et al. (2020). Recent research on pesticides to manage the chive maggot, Bradysia odoriphaga Yang et Zhang (Diptera: Sciaridae) in China. Pakistan Journal of Agricultural Sciences. https://consensus.app/papers/details/9e0c6ee2ee9752b691e9904386bbf3b1/
[6] Benyapa Kalasee and P. Mittraparp-arthorn (2023). Phytochemicals, Antioxidant, and Antibacterial Activities of Fresh and Dried Chinese Chive (Allium tuberosum Rottler) Leaf Extracts. ASEAN Journal of Scientific and Technological Reports. DOI: 10.55164/ajstr.v26i4.249336. https://consensus.app/papers/details/1411ced5b14a5ccc801fedf8b562f4b3/
[7] T. An, L. V. Minh et al. (2020). Phytochemical screening of Allium Tuberosum Rottler. ex Spreng as food spice. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. DOI: 10.1088/1757-899x/991/1/012021. https://consensus.app/papers/details/e69eb0df8d0a5b9ea16fca4c940e24ad/
[8] N. Khalid, I. Ahmed et al. (2014). Comparison of antimicrobial activity, phytochemical profile and minerals composition of garlic Allium sativum and Allium tuberosum. Journal of the Korean Society for Applied Biological Chemistry. DOI: 10.1007/s13765-014-4021-4. https://consensus.app/papers/details/07c005c6aa355902a98e51713aab2ee8/
[9] Abhishek D. Gavhane, R. Kale et al. (2024). Cultivation viability of Allium tuberosum L. in the Western Ghats: insights into crop dynamics, yield and quality. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2024.1480510. https://consensus.app/papers/details/9c06097570b758159c6a755dafe951f9/
[10] Shiming Xia, Lin Hang et al. (2022). Biosynthesis and Metabolism of Garlic Odor Compounds in Cultivated Chinese Chives (Allium tuberosum) and Wild Chinese Chives (Allium hookeri). International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms23137013. https://consensus.app/papers/details/354eefbefa8a52df9f3803b21466838a/
[11] Quan Gao, Xiabing Li et al. (2017). Isolation and identification of new chemical constituents from Chinese chive (Allium tuberosum) and toxicological evaluation of raw and cooked Chinese chive. Food and chemical toxicology : an international journal published for the British Industrial Biological Research Association. DOI: 10.1016/j.fct.2017.02.011. https://consensus.app/papers/details/3c5b6f4fccaf5c29905d5c2016c81e92/
Kata Kunci
kucai, Allium tuberosum, Chinese chives, botani kucai, sayur daun
