Kuaci bunga matahari mungkin jenis kuaci yang paling popular di Malaysia. Ia murah, mudah didapati dan sedap dimakan sambil berbual. Di sebalik saiznya yang kecil, biji bunga matahari sering digambarkan sebagai “makanan super” yang baik untuk jantung. Tetapi sejauh manakah dakwaan ini disokong oleh kajian manusia? Artikel ini meneliti komposisi nutrien biji bunga matahari dan bukti klinikal tentang kesannya terhadap kolesterol, termasuk dapatan yang bercampur.
Komposisi Nutrien
Ulasan 2023 menerangkan bahawa biji bunga matahari murah, mudah didapati dan berkhasiat sepanjang tahun [1]. Ia mengandungi:
Vitamin B1, vitamin B5, vitamin E dan folat.
Mineral penting seperti kuprum, magnesium, selenium dan fosforus.
Lemak tak tepu yang dikatakan menyokong kesihatan kardiovaskular.
Ulasan yang sama menyatakan bahawa suku cawan biji bunga matahari membekalkan kira-kira 90% keperluan harian vitamin E [1]. Vitamin E ialah antioksidan yang memainkan peranan dalam menjaga kesihatan kardiovaskular, manakala lignan, arginina dan asid fenolik turut dikaitkan dengan manfaat jantung [1].
Kajian di Romania mendapati biji bunga matahari mengandungi 33.85% protein, 65.42% lipid dan 18 unsur mineral. Minyaknya terutamanya terdiri daripada asid linoleik (64.35%) dan asid oleik (19.81%), iaitu asid lemak yang tidak boleh dihasilkan sendiri oleh badan [2].
Selain itu, ulasan lain menyenaraikan fitosterol, tokoferol, flavonoid, asid fenolik dan karotenoid sebagai sebatian bioaktif dalam bunga matahari [3]. Kajian varieti di Turki mendapati kuersetin dan rutin ialah sebatian fenolik utama dalam biji bunga matahari, dengan kandungan protein antara 18.82% hingga 29.81% bergantung kepada varieti [4].
Kesan Pemanggangan terhadap Nutrien
Kuaci bunga matahari hampir selalu dipanggang sebelum dijual. Kajian di Cameroon mendapati pemanggangan meningkatkan aktiviti antioksidan dan kandungan kalsium, magnesium, zink, kuprum dan besi, dan pemanggangan dinilai lebih baik daripada perebusan dari segi kandungan nutrien dan kestabilan lipid [5]. Dalam kajian roti di India, pemanggangan biji pada 60°C selama 10 hingga 15 minit meningkatkan karbohidrat, kebolehcernaan protein, fosforus, magnesium dan kuprum [6].
Namun, ulasan sistematik 2025 mendapati aktiviti antioksidan biji bunga matahari berkurangan dalam kebanyakan kajian selepas pemprosesan haba, iaitu sebanyak 0.2% hingga 46.75%, berbeza dengan biji labu yang meningkat [7]. Penyelidik mencadangkan pemprosesan suhu tinggi dielakkan bagi biji bunga matahari [7]. Ini menunjukkan bahawa kesan pemanggangan bergantung kepada suhu, tempoh dan parameter yang diukur.
Bukti Kajian Manusia tentang Kolesterol
Kajian yang menunjukkan manfaat
Kajian di India melibatkan 60 lelaki hiperlipidemia berumur 30 hingga 50 tahun yang diberikan roti multibijirin mengandungi 7.5% tepung biji bunga matahari selama empat bulan. Selepas tempoh tersebut, berat badan, indeks jisim badan (BMI), jumlah kolesterol, kolesterol LDL dan trigliserida menurun dengan ketara [6]. Perlu diingat bahawa kajian ini menggunakan roti yang mengandungi pelbagai bijirin, jadi kesan tidak boleh dikaitkan sepenuhnya dengan biji bunga matahari sahaja.
Kajian silang dwi-buta pada 38 wanita pascamenopaus dengan kolesterol tinggi membandingkan 38 g biji rami (flaxseed) dan 38 g biji bunga matahari sehari dalam roti dan mafin selama enam minggu. Kedua-dua rawatan menurunkan jumlah kolesterol (5.5% bagi biji bunga matahari), tetapi hanya biji rami yang menurunkan kolesterol LDL dengan ketara. HDL dan trigliserida tidak terjejas oleh kedua-dua rawatan [8].
Kajian lain menggunakan ekstrak biji bunga matahari yang dipiawaikan kepada 40% asid klorogenik pada 50 orang dewasa obes selama 12 minggu, dan mendapati penurunan berat badan, BMI, lilitan pinggang dan kolesterol darah [9]. Namun, ini ialah ekstrak pekat dalam kapsul, bukan kuaci biasa.
Dapatan negatif
Tidak semua kajian menunjukkan manfaat. Kajian di Nnewi, Nigeria terhadap 58 lelaki mendapati kolesterol HDL (“kolesterol baik”) menurun selepas pengambilan biji bunga matahari selama dua minggu, iaitu 40 mg/dL berbanding 45 mg/dL dalam kumpulan kawalan [10]. Kajian ini kecil dan pendek, tetapi ia mengingatkan bahawa kesan biji bunga matahari terhadap lipid darah tidak seragam.
Jadual Ringkasan Bukti Manusia
| Kajian | Peserta | Hasil |
|---|---|---|
| Kaur 2020, India | 60 lelaki hiperlipidemia, 4 bulan | Berat, TC, LDL, TG turun [6] |
| Arjmandi 1998 | 38 wanita pascamenopaus, 6 minggu | TC turun 5.5%, LDL tidak berubah ketara [8] |
| Leverrier 2019 | 50 orang obes, ekstrak 12 minggu | Berat dan kolesterol turun [9] |
| Okoye 2026, Nigeria | 58 lelaki, 2 minggu | HDL menurun [10] |
Mengapa Bukti Masih Terhad?
Ulasan tentang biji bunga matahari menyenaraikan pelbagai aktiviti seperti antioksidan, anti-radang, antihipertensi dan penurun kolesterol, tetapi menegaskan bahawa potensi perubatannya perlu disahkan melalui kajian klinikal terkawal [11]. Kebanyakan kajian manusia yang ada adalah kecil, pendek, atau menggunakan produk campuran seperti roti multibijirin dan ekstrak pekat.
Kajian di Slovakia terhadap 889 pesakit kardiovaskular pula mendapati lelaki yang memilih biji bunga matahari mempunyai BMI terendah, tetapi kekerapan pengambilan biji tidak mengubah BMI dan tidak mengubah profil lipid lelaki [12]. Ini ialah kajian pemerhatian, jadi ia tidak membuktikan sebab dan akibat.
Panduan Praktikal
1. Nikmati kuaci bunga matahari sebagai sumber vitamin E dan mineral dalam kuantiti sederhana [1].
2. Jangan jadikan kuaci sebagai rawatan kolesterol. Bukti manusia masih terhad dan bercampur [8][10].
3. Pilih kuaci tanpa garam atau kurang garam jika boleh.
4. Ikuti rawatan doktor jika anda mempunyai kolesterol tinggi.
Kesimpulan
Biji bunga matahari kaya dengan vitamin E, mineral dan asid linoleik. Beberapa kajian kecil menunjukkan penurunan kolesterol apabila biji bunga matahari dimasukkan ke dalam diet, tetapi kesannya terhadap LDL tidak konsisten, dan satu kajian mendapati HDL menurun. Kuaci bunga matahari boleh menjadi sebahagian daripada diet seimbang, tetapi bukan pengganti rawatan perubatan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu yang mempunyai kolesterol tinggi, penyakit jantung atau alahan perlu berbincang dengan doktor sebelum membuat perubahan diet.
Rujukan
[1] Y. Puraikalan et al. (2023). Sunflower Seeds (Helianthus Annuus) and Health Benefits: A Review. Recent Progress in Nutrition. DOI: 10.21926/rpn.2303010.
[2] Ancu?a Petraru et al. (2021). Nutritional Characteristics Assessment of Sunflower Seeds, Oil and Cake. Perspective of Using Sunflower Oilcakes as a Functional Ingredient. Plants. DOI: 10.3390/plants10112487.
[3] B. Adeleke et al. (2020). Oilseed crop sunflower (Helianthus annuus) as a source of food: Nutritional and health benefits. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.1783.
[4] M. Özcan et al. (2023). Determination of bioactive compounds, phenolic contents, fatty acid and biogenic element profiles of the seeds of sunflower (Helianthus annuus L.) genotypes. Food and Humanity. DOI: 10.1016/j.foohum.2023.100222.
[5] N. Tenyang et al. (2021). Effect of boiling and oven roasting on some physicochemical properties of sunflower seeds produced in Far North, Cameroon. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.2637.
[6] Gurkirat Kaur et al. (2020). Lipid profile of hyperlipidemic males after supplementation of multigrain bread containing sunflower (Helianthus annuus) seed flour. Journal of Food Science and Technology. DOI: 10.1007/s13197-020-04768-w.
[7] Natalia S?awi?ska et al. (2025). Effect of thermal processing on the antioxidant activity of oilseeds used in bakery products: A systematic review. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2025.121459.
[8] B. Arjmandi et al. (1998). Whole flaxseed consumption lowers serum LDL-cholesterol and lipoprotein(a) concentrations in postmenopausal women. Nutrition Research. DOI: 10.1016/s0271-5317(98)00100-6.
[9] A. Leverrier et al. (2019). Helianthus annuus Seed Extract Affects Weight and Body Composition of Healthy Obese Adults during 12 Weeks of Consumption: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Pilot Study. Nutrients. DOI: 10.3390/nu11051080.
[10] O. F. Okoye et al. (2026). X-Ray on Efficacy of Bioactive Elements in Sunflower Seed, Improving Cardiovascular Functions, Haematological and Biochemical Profile of Male Consumers in Nnewi Anambra State. Greener Journal of Biomedical and Health Sciences. DOI: 10.15580/gjbhs.2026.1.011726009.
[11] D. Pal (2011). Sunflower ( Helianthus annuus L.) Seeds in Health and Nutrition. Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention. DOI: 10.1016/b978-0-12-375688-6.10130-6.
[12] J. Kop?eková et al. (2021). The relationship between seeds consumption, lipid profile and body mass index among patients with cardiovascular diseases. Roczniki Panstwowego Zakladu Higieny. DOI: 10.32394/rpzh.2021.0159.
