Tanaman mangga (Mangifera indica L.) merupakan salah satu tanaman buah tropika yang mempunyai toleransi sederhana terhadap kekurangan air berbanding beberapa tanaman buah lain. Walau bagaimanapun, tahap tegasan air yang dialami oleh pokok mangga memainkan peranan penting dalam menentukan hasil pengeluaran, saiz buah serta kualiti kimia buah.
Kajian agronomi menunjukkan bahawa tindak balas mangga terhadap kekurangan air adalah bergantung kepada tahap defisit pengairan. Kekurangan air yang terlalu teruk akan menjejaskan pertumbuhan dan pengeluaran buah, manakala defisit pengairan yang terkawal boleh memberi kesan positif terhadap kualiti buah seperti peningkatan kemanisan dan kandungan nutrien.
1. Kesan Tegasan Air terhadap Hasil Pengeluaran dan Saiz Buah
Pengurangan bekalan air kepada tanaman mangga biasanya diukur melalui parameter Crop Evapotranspiration (ETc) atau Irrigation Requirement (IR). Secara umum, penurunan bekalan air akan menyebabkan penurunan hasil yang berkadar dengan tahap defisit tersebut.
1.1 Defisit Air Ringan hingga Sederhana
Apabila bekalan air dikurangkan sedikit daripada keperluan optimum:
- 75% ETc (defisit ringan) menyebabkan hasil buah menurun sekitar 8%.
- 50% ETc (defisit sederhana) menyebabkan hasil buah menurun sekitar 11%.
Pada tahap ini, kesan terhadap hasil masih dianggap sederhana dan pokok mangga masih mampu mengekalkan produktiviti yang agak stabil.
1.2 Defisit Air Teruk
Apabila kekurangan air menjadi lebih serius:
- 33% ETc menyebabkan penurunan hasil sekitar 20%.
- Pada tahap ini, saiz fizikal buah juga menjadi jauh lebih kecil berbanding buah daripada pokok yang menerima pengairan optimum.
Penurunan ini berlaku kerana kekurangan air menjejaskan proses pembahagian dan pembesaran sel dalam buah serta mengurangkan kadar pengangkutan nutrien ke bahagian buah.
1.3 Tahap Pengairan Optimum untuk Kecekapan Air
Beberapa kajian menunjukkan bahawa pengairan pada tahap 80% daripada keperluan pengairan (80% IR) merupakan tahap yang optimum bagi tanaman mangga. Pada tahap ini:
- Hasil tanaman dapat dikekalkan atau sedikit meningkat.
- Kecekapan penggunaan air (Water Use Efficiency, WUE) juga meningkat.
Sebaliknya, apabila pengairan dikurangkan kepada 60% IR, kesan negatif mula menjadi ketara, termasuk:
- Penurunan kadar pembentukan buah (fruit set)
- Penurunan kadar pegangan buah (fruit retention)
- Kemerosotan sifat fizikal buah secara keseluruhan
2. Kesan Tegasan Air terhadap Kualiti Buah Mangga
Walaupun kekurangan air boleh mengurangkan hasil, beberapa kajian menunjukkan bahawa tegasan air sederhana mampu meningkatkan kualiti buah. Hal ini berlaku kerana kekurangan air menyebabkan pengumpulan gula dan sebatian bioaktif dalam buah.
2.1 Kemanisan Buah (Total Soluble Solids, TSS)
Strategi pengairan defisit terkawal dilaporkan mampu meningkatkan Jumlah Pepejal Terlarut (Total Soluble Solids, TSS) dalam buah mangga.
Secara purata:
- TSS boleh meningkat sekitar 1 hingga 2 °Brix berbanding pokok yang menerima pengairan penuh.
Peningkatan ini menyebabkan buah mangga menjadi lebih manis dan mempunyai rasa yang lebih pekat.
2.2 Kandungan Vitamin dan Antioksidan
Tegasan air juga merangsang penghasilan beberapa komponen nutrisi penting dalam buah mangga.
Sebagai contoh:
- Pada tahap 75% ETc, berlaku peningkatan sederhana bagi TSS, Vitamin C dan ?-karotenoid.
- Apabila bekalan air dikurangkan kepada 50% ETc, peningkatan nutrisi ini menjadi lebih ketara.
2.3 Peningkatan Maksimum Fitokimia
Tahap defisit air yang sangat tinggi seperti 33% ETc menunjukkan peningkatan paling tinggi bagi komponen bioaktif seperti:
- Jumlah Pepejal Terlarut (TSS)
- Vitamin C
- ?-karotenoid
Walau bagaimanapun, peningkatan nutrisi ini berlaku dengan pengorbanan hasil sekitar 20%, menjadikannya kurang sesuai untuk pengeluaran komersial berskala besar.
Selain itu, tahap pengairan 80% IR juga didapati mampu meningkatkan kualiti kimia buah secara keseluruhan tanpa menjejaskan hasil secara signifikan.
3. Tindak Balas Fisiologi dan Biokimia Pokok Mangga
3.1 Kadar Fotosintesis
Apabila pokok mangga mengalami kekurangan air, stomata pada daun akan menutup bagi mengurangkan kehilangan air melalui transpirasi. Tindakan ini menyebabkan:
- Pengurangan kadar fotosintesis secara drastik, terutamanya pada peringkat anak benih.
Apabila stomata tertutup, kemasukan karbon dioksida ke dalam daun menjadi terhad, sekali gus menjejaskan proses pembentukan karbohidrat.
3.2 Kandungan Klorofil dan Mineral Daun
Jika defisit air dikawal pada tahap sederhana seperti 80% IR, pokok mangga menunjukkan tindak balas adaptif yang positif. Antara kesan yang direkodkan ialah:
- Peningkatan kandungan klorofil daun
- Peningkatan kandungan mineral dalam tisu daun
Keadaan ini menunjukkan bahawa pokok mangga masih mampu menyesuaikan diri dengan tahap defisit air yang sederhana tanpa mengalami tekanan fisiologi yang serius.
3.3 Penghasilan Sebatian Pertahanan (Osmolit)
Apabila tahap defisit air menjadi lebih kritikal seperti pada 60% IR, pokok mangga mula menunjukkan tanda-tanda tekanan fisiologi yang jelas.
Dalam keadaan ini, pokok akan meningkatkan penghasilan beberapa sebatian pertahanan seperti:
- Prolin
- Fenol
- Karotenoid
Peningkatan bahan biokimia ini bertindak sebagai mekanisme perlindungan sel terhadap tekanan persekitaran, tetapi pada masa yang sama menunjukkan bahawa pokok sedang mengalami tegasan yang serius.
Kesimpulan
Secara keseluruhannya, kekurangan air memberikan kesan yang kompleks terhadap pertumbuhan, hasil dan kualiti buah mangga. Tegasan air yang terlalu tinggi boleh menyebabkan penurunan hasil, pengurangan saiz buah serta gangguan kepada fungsi fisiologi pokok.
Namun begitu, strategi pengairan defisit terkawal menunjukkan potensi yang besar dalam pengurusan tanaman mangga. Tahap pengairan sekitar 80% daripada keperluan air (IR) dilihat sebagai pendekatan yang optimum kerana ia mampu mengekalkan hasil, meningkatkan kecekapan penggunaan air serta memperbaiki kualiti buah.
Sebaliknya, apabila kekurangan air melepasi had toleransi pokok, seperti pada 60% IR atau 33% ETc, pengeluaran buah akan menurun dengan ketara walaupun buah yang dihasilkan mempunyai kandungan gula dan nutrien yang lebih tinggi. Oleh itu, pengurusan pengairan yang tepat merupakan faktor penting dalam memastikan keseimbangan antara kuantiti hasil dan kualiti buah dalam sistem penanaman mangga moden.
Keyword: mangga, tegasan kemarau mangga, kekurangan air mangga, pengairan defisit mangga, hasil mangga, kualiti buah mangga, TSS mangga, fotosintesis mangga, water use efficiency mangga, fisiologi mangga
