Pitaya (Hylocereus polyrhizus) merupakan buah tropika eksotik yang semakin mendapat tempat di pasaran domestik dan antarabangsa. Dikenali dengan warna merah jambu yang menarik, tekstur pulpa yang pejal serta rasa manis lembut, buah ini bukan sahaja diminati kerana rupanya yang cantik tetapi juga kerana kandungan nutrisi dan antioksidannya yang tinggi seperti asid askorbik, karotenoid dan polifenol
Namun begitu, sifatnya yang mudah rosak dan kandungan air yang tinggi menyebabkan jangka hayat selepas tuaiannya agak singkat — sekitar 6 hingga 8 hari sahaja tanpa penyejukan. Justeru, penyelidikan mengenai kaedah penyimpanan yang lebih berkesan amat penting untuk memanjangkan tempoh simpan dan mengekalkan kualiti buah pitaya
Objektif Kajian
Kajian ini dijalankan untuk menilai kesan jenis bahan pembungkus dan tempoh penyimpanan terhadap ciri fizikal dan kimia buah pitaya yang ditanam di Tomé-Açu, Pará, Brazil. Tiga jenis bahan pembungkus diuji:
- Polietilena Ketumpatan Rendah (LDPE)
- Kotak kadbod
- Dulang Polistirena Terembang (EPS) yang dibalut dengan Polivinil Klorida (PVC)
Buah disimpan selama 11 hari pada suhu dan kelembapan makmal tanpa kawalan bagi menentukan kaedah terbaik untuk mengekalkan kualiti buah semasa tempoh penyimpanan
Reka Bentuk dan Kaedah Kajian
Reka bentuk percubaan rawak lengkap (Completely Randomized Design) digunakan dengan susun atur faktor 3 × 6, melibatkan tiga jenis pembungkus dan enam tempoh penyimpanan (0, 2, 4, 7, 9 dan 11 hari). Setiap rawatan diulang tiga kali.
Parameter yang dianalisis termasuk jisim buah, nisbah pulpa kepada kulit, ketebalan kulit, kandungan air, pH, serta jumlah pepejal terlarut (°Brix). Data dianalisis menggunakan ujian F dan Tukey pada aras keertian 5% menggunakan perisian SISVAR 5.6
Dapatan Utama Kajian
Pada hari ke-4, semua buah masih menunjukkan keadaan normal. Namun, bermula hari ke-7, buah yang disimpan dalam pembungkus LDPE dan EPS+PVC mula menunjukkan tanda pereputan pulpa, manakala buah dalam kotak kadbod kekal segar sehingga hari ke-9 tanpa kehilangan kualiti ketara.
Hasil analisis menunjukkan bahawa kotak kadbod memberikan prestasi terbaik dari segi berat, saiz, ketebalan kulit dan kandungan pepejal terlarut. Buah dalam kotak kadbod mengekalkan purata 12.36 °Brix, berbanding 11.75 °Brix untuk LDPE dan hanya 9.00 °Brix untuk EPS+PVC. Kandungan air turut tertinggi dalam kotak kadbod (89.6%) berbanding hanya 65.1% bagi EPS+PVC
Dari segi pH, buah dalam kotak kadbod kekal lebih neutral (4.22), menandakan kematangan yang baik dan tiada fermentasi pramatang, sedangkan buah dalam EPS+PVC menjadi lebih berasid (pH 2.92). Selain itu, nisbah pulpa kepada kulit meningkat sehingga 2.43 g/g dalam kotak kadbod selepas sembilan hari penyimpanan, menunjukkan pulpa kekal lebih tebal dan kulit tidak cepat kering
Perbincangan
Kelebihan utama kotak kadbod ialah kebolehtelapan gasnya yang sederhana, membenarkan pertukaran oksigen dan karbon dioksida secara seimbang. Ini membantu mengekalkan kadar respirasi yang stabil serta mengurangkan kelembapan berlebihan dalam bungkusan.
Sebaliknya, bahan LDPE dan EPS+PVC mempunyai kebolehtelapan rendah terhadap wap air dan gas, menyebabkan pengumpulan CO? serta kekurangan O? di dalam bungkusan. Keadaan ini mempercepatkan respirasi anaerob dan membawa kepada fermentasi serta kemerosotan pulpa, menghasilkan rasa masam atau alkoholik
Selepas hari ke-9, perubahan fizikal seperti penurunan jisim buah dan ketebalan kulit menjadi ketara. Buah yang dibungkus dalam EPS+PVC juga menunjukkan kadar kehilangan air yang tinggi disebabkan oleh ketidakupayaan bahan tersebut mengekalkan keseimbangan kelembapan.
Kesimpulan
Kajian ini membuktikan bahawa jenis bahan pembungkus memainkan peranan penting dalam mengekalkan kualiti buah pitaya selepas tuaiannya. Daripada tiga bahan yang diuji, kotak kadbod terbukti paling berkesan kerana:
- Memanjangkan jangka hayat simpanan hingga 9 hari tanpa perubahan besar pada kualiti fizikal dan kimia,
- Mengekalkan tekstur, kandungan air dan rasa semula jadi buah,
- Serta menyediakan persekitaran yang sesuai untuk pertukaran gas semasa respirasi buah.
Kajian ini juga menegaskan potensi penggunaan bahan pembungkus mesra alam seperti kadbod dalam sistem penyimpanan buah tropika bagi mengurangkan kerugian pascatuai dan meningkatkan nilai ekonomi kepada pengeluar tempatan
Rujukan
Lisboa, C. F., Oliveira, T. A., Pacheco, A. B., Silva, C. S., de Jesus, F. L. F., Sanches, A. C., da Silva, M. A. P., Antunes, A. M., Coelho, A. P. F., & Sobrinho da Silva, R. (2025). Physical and chemical properties of pitaya fruits during storage using different packages. Brazilian Journal of Food Technology, 28, e2023012. https://doi.org/10.1590/1981-6723.1223
