Bagi penanam kucai, ancaman terbesar sering datang dari bawah tanah. Larva serangga kecil yang dikenali sebagai ulat akar kucai atau “chive gnat” (Bradysia odoriphaga) memakan akar dan batang kucai, menyebabkan pokok layu dan hasil merosot. Kebanyakan kajian tentang perosak ini datang dari China, tempat kucai ditanam secara besar-besaran.
Artikel ini meneliti kajian tentang perosak ini dan pelbagai kaedah kawalan, daripada racun kimia hingga kawalan biologi dan kaedah tanpa racun.
Mengenali Perosak
Bradysia odoriphaga ialah perosak tanah polifagus yang memusnahkan, dengan perumah merangkumi lebih tujuh famili tumbuhan termasuk kucai, bawang putih, daun bawang, kubis, lobak, tembikai dan saderi [1]. Kucai merupakan perumah yang paling digemari oleh perosak ini [1].
Larvanya memakan akar dan batang kucai, dengan kerosakan memuncak pada musim bunga dan luruh [1]. Sehingga 10 generasi boleh berlaku setahun [1]. Kerugian boleh melebihi 60% hasil jika tindakan kawalan yang betul tidak diambil [1].
Masalah Rintangan Racun
Racun kimia merupakan strategi utama yang digunakan oleh kebanyakan petani kerana cepat, berkesan dan mudah digunakan [1]. Namun, perosak ini telah membina rintangan yang ketara terhadap racun yang biasa digunakan [1].
Kajian terhadap lapan populasi lapangan di China mendapati hampir semua populasi telah membina rintangan sederhana hingga tinggi terhadap klorpirifos dan foksim [2]. Semua populasi juga rintang terhadap beta-sipermetrin, dengan nisbah rintangan tertinggi mencapai 172.56 kali ganda [2].
Satu kajian lama turut menyatakan racun yang digunakan pada masa itu adalah beracun dan dilarang untuk sayur-sayuran, sekali gus menimbulkan risiko keracunan selepas memakan kucai [3].
Racun Alternatif
Klorfenapir. Kajian mendapati klorfenapir mempunyai aktiviti racun serangga yang signifikan terhadap pelbagai peringkat perkembangan perosak ini, tanpa perbezaan kepekaan antara populasi rintang foksim dan populasi makmal [4]. Dalam ujian lapangan, klorfenapir mengurangkan bilangan perosak dengan ketara dan meningkatkan hasil berbanding foksim [4]. Sisa akhir klorfenapir pada tanaman berada di bawah had sisa maksimum [4].
Kombinasi racun. Penggunaan bersama klotianidin dan heksaflumuron pada kadar rendah memberikan keberkesanan kawalan yang lebih tinggi berbanding klotianidin sahaja [5]. Sisa akhir klotianidin selepas 14 hari berada di bawah had sisa maksimum Codex [5].
Kawalan Biologi: Nematod Entomopatogen
Nematod entomopatogen ialah cacing mikroskopik yang menjangkiti dan membunuh serangga.
Saringan isolat. Kajian menilai 145 isolat nematod daripada 13 spesies terhadap perosak ini [6]. Dalam ujian pasu, isolat terpilih menyebabkan pengurangan populasi perosak sebanyak 78% hingga 94% [6]. Dalam ujian lapangan, plot yang dirawat dengan dua isolat Steinernema mencapai pengurangan populasi yang menyamai plot yang dirawat dengan racun foksim selepas 28 hari [6].
Kaedah bangkai serangga. Kajian lain mendapati aplikasi nematod dalam bentuk bangkai serangga yang dijangkiti menghasilkan kematian perosak yang lebih tinggi berbanding larutan nematod [7]. Kematian perosak mencapai 96.7% dengan bangkai yang dijangkiti Heterorhabditis bacteriophora, berbanding 27.5% dalam kawalan [7]. Biojisim kucai dalam rawatan ini adalah 10 kali ganda berbanding kawalan [7].
Gabungan dengan racun kadar rendah. Penggunaan nematod Steinernema feltiae bersama imidakloprid pada 1/10 kepekatan yang disyorkan berjaya menekan populasi larva di ladang kucai dan meningkatkan hasil [8]. Pengkaji menyatakan kaedah ini kos efektif, selamat untuk alam sekitar dan mengurangkan penggunaan racun toksik [8].
Kawalan Biologi: Kulat
Kulat entomopatogen baharu, Mucor hiemalis BO-1, telah diasingkan daripada larva perosak yang dijangkiti [9]. Kulat ini paling berkesan terhadap larva, diikuti telur dan pupa, tetapi tidak berkesan terhadap serangga dewasa [9]. Dalam ujian pasu, kawalan melebihi 80% dalam tempoh 5 hari [9].
Kaedah Tanpa Racun: Pemanasan Tanah Solar
Kaedah solarisasi tanah menggunakan plastik untuk memerangkap haba matahari dan meningkatkan suhu tanah. Kajian mendapati semua peringkat perosak mati 100% apabila didedahkan pada suhu malar 40 °C selama 1.3 hingga 3.7 jam, bergantung kepada peringkat [10].
Dalam ujian lapangan, solarisasi dengan filem plastik biru muda anti-titisan setebal 0.12 mm memberikan kawalan 100% [10]. Pertumbuhan kucai menjadi perlahan selama kira-kira 10 hari selepas rawatan, tetapi kemudiannya lebih cepat, dan selepas 20 hari tiada perbezaan signifikan dalam hasil [10].
Kaedah Tanpa Racun: Tanaman Selingan
Kajian di China menguji 12 spesies tumbuhan untuk sifat penghalau perosak ini [11]. Tiga tumbuhan menunjukkan kesan penghalau yang kuat, iaitu pudina (Mentha haplocalyx), selasih (Ocimum basilicum) dan geranium (Pelargonium graveolens) [11].
Sebatian 1,8-sineol dikenal pasti sebagai penghalau paling berkesan [11]. Ujian lapangan mengesahkan bahawa menanam kucai bersama pudina secara selingan mengurangkan serangan perosak dengan ketara [11].
Perosak Lain
Racun yang digunakan untuk mengawal ulat akar kucai turut mengurangkan populasi trips (Thrips alliorum) dan pengorek daun bawang (Acrolepia alliella) [12].
Panduan Praktikal
-
Periksa akar kucai jika pokok layu atau kekuningan tanpa sebab jelas.
-
Tanam kucai bersama pudina atau selasih sebagai tanaman selingan untuk membantu menghalau perosak.
-
Pertimbangkan solarisasi tanah dengan plastik sebelum menanam semula.
-
Gunakan kawalan biologi seperti nematod entomopatogen jika tersedia.
-
Elakkan menggunakan racun yang sama berulang kali untuk mengurangkan risiko rintangan.
-
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk tempoh selamat sebelum menuai, kerana kucai ialah sayur daun yang dimakan.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI untuk pengenalpastian perosak dan pilihan kawalan yang sesuai di Malaysia.
Kesimpulan
Bradysia odoriphaga ialah perosak utama kucai di China yang boleh menyebabkan kerugian hasil melebihi 60%. Perosak ini telah membina rintangan terhadap banyak racun biasa. Kajian menunjukkan pelbagai alternatif yang berkesan, termasuk nematod entomopatogen, kulat Mucor hiemalis, solarisasi tanah dan tanaman selingan dengan pudina. Pendekatan pengurusan bersepadu yang mengurangkan kebergantungan kepada racun kimia adalah pilihan terbaik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Status perosak ini di Malaysia perlu disahkan oleh pegawai pertanian.
Rujukan
[1] Sipan Zhang, Ya-Jun Du et al. (2020). Recent research on pesticides to manage the chive maggot, Bradysia odoriphaga Yang et Zhang (Diptera: Sciaridae) in China. Pakistan Journal of Agricultural Sciences. https://consensus.app/papers/details/9e0c6ee2ee9752b691e9904386bbf3b1/
[2] Cheng-Yu Chen, Xue-Yan Shi et al. (2017). Detection of insecticide resistance in Bradysia odoriphaga Yang et Zhang (Diptera: Sciaridae) in China. Ecotoxicology. DOI: 10.1007/s10646-017-1817-0. https://consensus.app/papers/details/7088faa3e7075f6097d0a0c6984ff6e6/
[3] Xing Zhao (2001). Study on the Control of Chinese Chive Maggot (Bradysia odoriphaga Yang et Zhang). Journal of Tianjin Agricultural College. https://consensus.app/papers/details/e2e897491cb65f7d9a71b0313482e0a9/
[4] Yun-He Zhao, Qiu-Hong Wang et al. (2017). Chlorfenapyr, a Potent Alternative Insecticide of Phoxim To Control Bradysia odoriphaga (Diptera: Sciaridae). Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/acs.jafc.7b02098. https://consensus.app/papers/details/faca01604565503eb2c541dbcaa60782/
[5] Yongqing Wang, Kai Wan et al. (2021). Enhanced Control of the Fungus Gnat Bradysia odoriphaga (Diptera: Sciaridae) by Co-Application of Clothianidin and Hexaflumuron. Insects. DOI: 10.3390/insects12070571. https://consensus.app/papers/details/6a14d5b5c34e595e94c1c32b6a8b927d/
[6] Juan Ma, Shu-Long Chen et al. (2013). Efficacy of entomopathogenic nematodes (Rhabditida: Steinernematidae and Heterorhabditidae) against the chive gnat, Bradysia odoriphaga. Journal of Pest Science. DOI: 10.1007/s10340-013-0497-7. https://consensus.app/papers/details/95bfe709391d54848b8b078564c3055f/
[7] Guang-Yi Bai, Hua Xu et al. (2016). A Comparison of Novel Entomopathogenic Nematode Application Methods for Control of the Chive Gnat, Bradysia odoriphaga (Diptera: Sciaridae). Journal of Economic Entomology. DOI: 10.1093/jee/tow162. https://consensus.app/papers/details/648c81c6d51f5e928e14fff5bc232194/
[8] Xun Yan, Guo-Yu Zhao, and R. Han (2019). Integrated Management of Chive Gnats (Bradysia odoriphaga Yang & Zhang) in Chives Using Entomopathogenic Nematodes and Low-Toxicity Insecticides. Insects. DOI: 10.3390/insects10060161. https://consensus.app/papers/details/1774969004795037929c51505fd4e0c7/
[9] Guodong Zhu, Wen-Juan Ding et al. (2022). Identification and Pathogenicity of a New Entomopathogenic Fungus, Mucor hiemalis (Mucorales: Mucorales), on the Root Maggot, Bradysia odoriphaga (Diptera: Sciaridae). Journal of Insect Science. DOI: 10.1093/jisesa/ieac010. https://consensus.app/papers/details/3b7ae1bc62a3547f9969c2877381c3a2/
[10] Cai-Hua Shi, Jing-Rong Hu et al. (2018). Control of Bradysia odoriphaga (Diptera: Sciaridae) by soil solarization. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2018.08.020. https://consensus.app/papers/details/109004db94ed5fe7b783a69e981e82f5/
[11] Xian-Qin Wei, Chaoying Chen et al. (2025). Intercropping Reduces Root Pest Damage via Repellent Volatile Compounds: Insights From Behavioural Assays and Transcriptomic Analysis. Plant. DOI: 10.1111/pce.15510. https://consensus.app/papers/details/dc4f220e7b9a5154ae1eff0e697210fa/
[12] Peng Zhang, Min He et al. (2015). Dissipation dynamics of clothianidin and its control efficacy against Bradysia odoriphaga Yang and Zhang in Chinese chive ecosystems. Pest management science. DOI: 10.1002/ps.4166. https://consensus.app/papers/details/fc3e3dd39a4e5f518e5dc03a3e44fa29/
Kata Kunci
kucai, Bradysia odoriphaga, ulat akar, kawalan perosak, kawalan biologi
