Pengenalan
Malaysia dikurniakan pelbagai buah tropika yang berwarna-warni: merah pada tembikai dan jambu air, oren pada betik dan mangga, ungu pada manggis dan naga merah, kuning pada nanas dan pisang (pengetahuan am). Warna ini bukan sekadar daya tarikan visual. Ia mencerminkan kehadiran pigmen bioaktif seperti karotenoid, antosianin dan flavonoid yang dikaitkan dengan kesihatan. Kempen kesihatan menggalakkan orang ramai “makan pelangi”, iaitu memilih buah dan sayur daripada pelbagai kumpulan warna.
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Colors of Fruit and Vegetables and 10-Year Incidence of Stroke” (Oude Griep et al., 2011). Objektifnya ialah mengkaji hubungan antara pengambilan kumpulan warna buah dan sayur dengan kejadian strok dalam tempoh 10 tahun. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak yang diperoleh. Kajian sokongan terdiri daripada ulasan payung tentang pigmen berwarna (Blumfield et al., 2022), artikel tentang kod warna fitokimia (Heber dan Bowerman, 2001), kajian pigmen tujuh kultivar limau bali (Zhang et al., 2025) dan kajian genotip pic dan plum (Vizzotto et al., 2006).
Sorotan Kajian Lepas
Hubungan antara buah dan sayur dengan strok telah dilaporkan dalam beberapa kajian besar sebelum ini. He et al. (2006) menjalankan meta-analisis kajian kohort dan menyimpulkan bahawa keputusannya memberi sokongan kukuh kepada saranan mengambil lebih daripada lima hidangan buah dan sayur sehari. Joshipura et al. (1999) pula melaporkan hubungan perlindungan antara pengambilan buah dan sayur, terutamanya sayur krusifer, sayur berdaun hijau serta buah sitrus dan jusnya, dengan risiko strok iskemia.
Dari segi sebatian bioaktif, Hertog et al. (1992) menentukan kandungan flavonoid berpotensi antikarsinogenik, iaitu kuersetin, kaempferol, mirisetin, apigenin dan luteolin, dalam 28 jenis sayur dan 9 jenis buah yang biasa dimakan di Belanda menggunakan kaedah RP-HPLC. Knekt et al. (2002) mendapati risiko beberapa penyakit kronik mungkin lebih rendah pada pengambilan flavonoid yang lebih tinggi, dengan trend pengurangan risiko diabetes jenis 2 dikaitkan dengan pengambilan kuersetin yang lebih tinggi.
Oude Griep et al. (2011) menjelaskan bahawa warna bahagian buah dan sayur yang boleh dimakan mencerminkan kehadiran sebatian bioaktif berpigmen. Namun, sebelum kajian mereka, tidak diketahui kumpulan warna manakah yang paling banyak menyumbang kepada hubungan bermanfaat antara buah dan sayur dengan kejadian strok.
Dapatan Utama
Reka bentuk kajian utama. Oude Griep et al. (2011) menjalankan kajian kohort prospektif berasaskan populasi melibatkan 20 069 lelaki dan wanita berusia 20 hingga 65 tahun yang bebas penyakit kardiovaskular pada permulaan kajian. Peserta melengkapkan soal selidik kekerapan makanan 178 item yang telah disahkan, dan buah serta sayur dikelaskan kepada 4 kumpulan warna. Dalam susulan 10 tahun, 233 kes strok baharu direkodkan. Abstrak yang diperoleh terpotong sebelum keputusan bagi setiap kumpulan warna; oleh itu nisbah bahaya bagi setiap warna tidak dapat dilaporkan di sini.
Ulasan payung: 42% hasil kesihatan bertambah baik. Blumfield et al. (2022) mensintesis 86 kajian dengan 449 hasil kesihatan yang dimeta-analisis dan data daripada lebih 37 juta peserta, melibatkan pigmen karotenoid, flavonoid, betalain dan klorofil. Sebanyak 42% hasil kesihatan bertambah baik dengan pigmen berkaitan warna, walaupun 91% daripadanya dinilai GRADE sangat rendah hingga rendah. Kesan unik dikenal pasti mengikut warna: 6 merah, 10 oren, 3 kuning, 6 kuning pucat, 3 putih, 8 ungu/biru dan 1 hijau. Hasil yang dikaitkan dengan pelbagai pigmen termasuk berat badan, profil lipid, keradangan, penyakit kardiovaskular, kematian, diabetes jenis 2 dan kanser.
Kod warna fitokimia. Heber dan Bowerman (2001) menyatakan pengambilan 400–600 g/hari buah dan sayur dikaitkan dengan kejadian beberapa jenis kanser yang lebih rendah. Mereka memetakan warna kepada fitokimia: merah (likopena), kuning-hijau (lutein dan zeaksantin), merah-ungu (antosianin, contohnya dalam epal merah, anggur dan beri), oren (beta-karotena, contohnya mangga dan labu), oren-kuning (flavonoid sitrus), hijau (glukosinolat) dan putih-hijau (alil sulfida). Pengguna dinasihatkan mengambil satu hidangan daripada setiap kumpulan sehari, dalam lingkungan saranan lima hingga sembilan hidangan sehari.
Warna limau bali. Zhang et al. (2025) menganalisis tujuh kultivar limau bali: tiga merah (Sanhongmiyou, Gusangyou, Chuhongyou), tiga merah pucat (Ruby pummelo, Guanximiyou, Feihongyou) dan satu oren (Jinjumiyou). Dalam kultivar merah dan merah pucat, likopena ialah karotenoid paling banyak dan narirutin flavonoid paling banyak, manakala ?-karotena dominan dalam kultivar oren. Antosianin dikesan dalam tiga kultivar merah, terutamanya sianidin: Chuhongyou (19.6 ?g·g?¹), Sanhongmiyou (5.8 ?g·g?¹) dan Gusangyou (2.8 ?g·g?¹).
Pic dan plum. Vizzotto et al. (2006) menganalisis 22 varieti pic dan 53 varieti plum. Karotenoid lebih tinggi dalam pic berisi kuning (2–3 mg ?-karotena/100 g berat segar) berbanding pic berisi putih atau merah (0.01–1.8 mg/100 g). Aktiviti antioksidan kira-kira 2 kali ganda lebih tinggi dalam pic berisi merah berbanding isi putih/kuning. Dalam plum, kandungan antosianin meningkat dengan keamatan warna merah.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Peserta / kes strok (10 tahun) | 20 069 / 233 | Oude Griep et al. (2011) |
| Hasil kesihatan bertambah baik | 42% (91% GRADE sangat rendah–rendah) | Blumfield et al. (2022) |
| Kesan unik warna oren / ungu-biru | 10 / 8 | Blumfield et al. (2022) |
| Sianidin, Chuhongyou | 19.6 ?g·g?¹ | Zhang et al. (2025) |
| Karotenoid pic isi kuning | 2–3 mg/100 g berat segar | Vizzotto et al. (2006) |
Perbincangan
Bukti yang dikumpulkan menyokong idea bahawa warna buah ialah petunjuk praktikal kepada jenis fitonutrien. Kajian limau bali dan pic serta plum menunjukkan bahawa dalam satu spesies sekalipun, warna isi yang berbeza membawa profil pigmen dan aktiviti antioksidan yang berbeza. Ulasan payung Blumfield et al. (2022) pula menyimpulkan bahawa kepelbagaian warna buah dan sayur mungkin memberi manfaat tambahan melangkaui jumlah pengambilan semata-mata.
Namun, kekuatan bukti perlu dinilai dengan jujur. Sebahagian besar hasil dalam ulasan payung dinilai GRADE sangat rendah hingga rendah, dan keputusan mengikut warna daripada kajian strok utama tidak tersedia dalam teks yang diperoleh. Aktiviti antioksidan dalam makmal tidak semestinya mencerminkan kesan dalam tubuh manusia. Selain itu, semua kajian buah dalam carian ini melibatkan limau bali, pic dan plum; tiada kajian khusus buah tropika Malaysia ditemui.
Bagi Malaysia, prinsip “makan pelangi” mudah diterapkan dengan buah tempatan, dan pengusaha boleh mempromosikan kultivar berwarna, misalnya betik berisi merah atau jambu berisi merah, sebagai produk bernilai tambah (pengetahuan am). Individu yang mempunyai penyakit kronik, terutamanya diabetes atau penyakit buah pinggang, perlu merujuk doktor atau pakar dietetik tentang jenis dan jumlah buah yang sesuai.
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha
1. Pilih buah daripada pelbagai kumpulan warna setiap hari.
2. Gunakan warna sebagai panduan mudah: merah dan oren untuk karotenoid, ungu dan merah gelap untuk antosianin.
3. Pengusaha dan pembiak baka boleh menilai kultivar berisi berwarna sebagai sumber fitonutrien bernilai tambah.
4. Agensi boleh menyokong analisis pigmen buah tropika tempatan kerana data sedemikian masih terhad.
5. Pesakit penyakit kronik perlu mendapatkan nasihat doktor atau pakar dietetik sebelum mengubah diet.
Kesimpulan
Warna buah mencerminkan kandungan pigmen bioaktif seperti karotenoid, antosianin dan flavonoid. Kajian kohort Oude Griep et al. (2011) mengkaji kumpulan warna buah dan sayur berbanding kejadian strok, manakala ulasan payung Blumfield et al. (2022) mendapati 42% hasil kesihatan bertambah baik dengan pigmen berkaitan warna, walaupun kualiti buktinya rendah. Kajian limau bali, pic dan plum menunjukkan bahawa warna isi berkait dengan profil pigmen. “Makan pelangi” ialah panduan praktikal yang munasabah, tetapi bukan jaminan kesihatan.
Rujukan
1. Oude Griep, L. M., Verschuren, W. M. M., Kromhout, D., et al. (2011). Colors of fruit and vegetables and 10-year incidence of stroke. Stroke. https://doi.org/10.1161/STROKEAHA.110.611152
2. Blumfield, M., Mayr, H. L., de Vlieger, N., et al. (2022). Should we ‘eat a rainbow’? An umbrella review of the health effects of colorful bioactive pigments in fruits and vegetables. Molecules. https://doi.org/10.3390/molecules27134061
3. Heber, D., & Bowerman, S. (2001). Applying science to changing dietary patterns. Journal of Nutrition. https://doi.org/10.1093/JN/131.11.3078S
4. Zhang, P., Zhao, Q., Song, Y., et al. (2025). Evaluation of pigment composition and antioxidant properties in the flesh of seven colored pummelo cultivars. https://doi.org/10.1016/j.fochx.2025.102705
5. Vizzotto, M., Cisneros-Zevallos, L., Byrne, D. H., et al. (2006). Total phenolic, carotenoid, and anthocyanin content and antioxidant activity of peach and plum genotypes. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2006.713.67
6. He, F. J., Nowson, C. A., & MacGregor, G. A. (2006). Fruit and vegetable consumption and stroke: Meta-analysis of cohort studies. The Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(06)68069-0
7. Joshipura, K., Ascherio, A., Manson, J. E., Stampfer, M. J., Rimm, E. B., Speizer, F. E., Hennekens, C. H., Spiegelman, D., & Willett, W. C. (1999). Fruit and vegetable intake in relation to risk of ischemic stroke. JAMA. https://doi.org/10.1001/JAMA.282.13.1233
8. Hertog, M. G. L., Hollman, P. C. H., & Katan, M. B. (1992). Content of potentially anticarcinogenic flavonoids of 28 vegetables and 9 fruits commonly consumed in the Netherlands. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/JF00024A011
9. Knekt, P., Kumpulainen, J., Järvinen, R., Rissanen, H., Heliövaara, M., Reunanen, A., Hakulinen, T., & Aromaa, A. (2002). Flavonoid intake and risk of chronic diseases. The American Journal of Clinical Nutrition. https://doi.org/10.1093/AJCN/76.3.560
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: makan pelangi, warna buah, fitonutrien, karotenoid, antosianin, flavonoid, limau bali, kepelbagaian diet
