1. Pemilihan dan Penyediaan Bahan Tanaman (Rizom)
Pemilihan bahan tanaman yang berkualiti merupakan faktor utama dalam menentukan kejayaan penanaman kunyit. Rizom yang digunakan hendaklah sihat, matang (berumur antara 8 hingga 12 bulan), bebas daripada penyakit, serta mempunyai satu hingga dua tunas yang aktif. Berat rizom yang sesuai adalah sekitar 25–40 gram bagi setiap potongan.
Penggunaan “rizom ibu” (mother rhizome) lazimnya memberikan kadar percambahan yang lebih tinggi serta hasil yang lebih baik. Sebelum penanaman, rizom disyorkan disimpan di kawasan teduh dengan pengudaraan yang baik bagi mengelakkan kerosakan dan mengekalkan daya percambahan.
Sebagai alternatif, teknik penggunaan potongan rizom tunggal (mengandungi satu tunas) boleh diamalkan bagi menjimatkan kos bahan tanaman. Selain penanaman di ladang terbuka, kunyit juga sesuai ditanam dalam polibeg atau bekas, menjadikannya praktikal untuk kawasan bandar yang mempunyai ruang terhad.
2. Penyediaan Lahan dan Tanah
Kunyit tumbuh dengan optimum dalam persekitaran beriklim panas dan lembap serta tanah yang gembur, bertekstur berpasir atau lempung (sandy loam), dengan nilai pH antara 5.0 hingga 7.5.
Tanah perlu digemburkan sedalam 20–30 cm bagi meningkatkan pengudaraan dan perkembangan akar. Penyediaan batas atau permatang dengan ketinggian 20–30 cm dan lebar sekitar 1.0 hingga 1.2 meter adalah sangat digalakkan. Struktur ini penting bagi memastikan sistem saliran yang baik serta mengelakkan masalah takungan air yang boleh menyebabkan reput rizom.
3. Jarak Tanaman dan Teknik Penanaman
Jarak tanaman yang disyorkan bagi kunyit adalah antara 25 × 25 cm hingga 30 × 30 cm. Alternatif lain ialah jarak antara barisan sekitar 30–45 cm dengan jarak antara pokok kira-kira 30 cm.
Rizom hendaklah ditanam secara mendatar atau dengan kedudukan tunas menghala ke atas. Kedalaman penanaman adalah sekitar 5–10 cm (sehingga 8–12 cm bergantung kepada keadaan tanah), kemudian ditutup dengan lapisan tanah gembur setebal 5–8 cm bagi memastikan persekitaran yang sesuai untuk percambahan.
4. Pembajaan
Kunyit memerlukan bekalan nutrien yang mencukupi bagi menyokong pertumbuhan vegetatif dan pembentukan rizom. Baja organik seperti kompos, baja kandang (contohnya tahi ayam atau kambing), atau vermikompos disyorkan pada kadar 15–20 tan per hektar semasa penyediaan tanah.
Gabungan baja kimia dan organik, seperti nisbah 50% baja NPK dan 50% baja organik, didapati berkesan dalam meningkatkan hasil rizom serta kandungan bahan aktif seperti kurkumin.
5. Pengairan dan Pengurusan Tanaman
Pengurusan air merupakan aspek penting dalam penanaman kunyit. Tanah perlu dikekalkan dalam keadaan lembap, khususnya dalam tempoh 2–3 minggu pertama selepas penanaman. Walau bagaimanapun, lebihan air perlu dielakkan bagi menghindari masalah reput akar dan rizom.
Penggunaan sistem pengairan titisan (drip irrigation) amat digalakkan kerana ia lebih efisien, mampu menjimatkan penggunaan air sehingga sekitar 48%, serta berpotensi meningkatkan hasil tanaman.
Amalan sungkupan atau mulsa, sama ada menggunakan bahan organik seperti daun kering, jerami, atau rumput, ataupun mulsa plastik, dapat membantu mengekalkan kelembapan tanah, menstabilkan suhu, serta mengurangkan pertumbuhan rumpai.
Kawalan rumpai perlu dilakukan secara berkala, terutama pada peringkat awal pertumbuhan, bagi mengurangkan persaingan terhadap nutrien dan air.
6. Penuaian
Kunyit lazimnya boleh dituai selepas tempoh 7 hingga 10 bulan selepas penanaman, bergantung kepada varieti dan keadaan pengurusan tanaman.
Antara indikator kematangan ialah perubahan warna daun kepada kuning serta keadaan daun yang mula mengering. Penuaian yang dilakukan pada masa yang sesuai akan menghasilkan rizom yang lebih matang, berkualiti tinggi, dan mempunyai kandungan bahan aktif yang optimum.
