Air merupakan komponen paling penting dalam tubuh manusia, namun sering diabaikan dalam perbincangan tentang pemakanan sihat.
Menurut Malaysian Dietary Guidelines for Children and Adolescents (Kementerian Kesihatan Malaysia, 2013), air adalah keperluan asas yang mesti diambil mencukupi setiap hari untuk memastikan fungsi tubuh berjalan dengan baik, terutama dalam kalangan kanak-kanak yang aktif dan sedang membesar.
Walaupun air tidak membekalkan tenaga atau nutrien, kekurangannya boleh memberi kesan segera terhadap kesihatan, tumpuan dan prestasi pembelajaran anak-anak.
1. Kepentingan Air dalam Tubuh
Sekitar 60–70% daripada berat badan kanak-kanak terdiri daripada air, dan jumlah ini berbeza mengikut umur serta tahap aktiviti.
Air memainkan peranan penting dalam pelbagai fungsi fisiologi, antaranya:
- Mengawal suhu badan melalui peluh dan penyejatan.
- Mengangkut nutrien dan oksigen ke seluruh sel badan.
- Membantu sistem penghadaman dan penyingkiran bahan buangan melalui air kencing serta najis.
- Mengekalkan keseimbangan cecair badan dan elektrolit.
- Melindungi sendi dan organ dalaman.
KKM (2013) menekankan bahawa walaupun air tidak tergolong dalam kumpulan makanan utama, ia merupakan komponen asas untuk kelangsungan hidup dan kesihatan optimum.
2. Keperluan Air Mengikut Umur dan Aktiviti
Jumlah air yang diperlukan oleh kanak-kanak bergantung kepada umur, berat badan, keadaan cuaca dan tahap aktiviti fizikal.
Garis panduan KKM mencadangkan pengambilan air kosong yang mencukupi sepanjang hari bagi mengekalkan hidrasi.
| Umur Kanak-kanak | Keperluan Air (Anggaran) | Catatan |
|---|---|---|
| 1 – 3 tahun | 4 – 5 cawan sehari (800–1000 ml) | Termasuk air dari makanan dan susu |
| 4 – 6 tahun | 5 – 6 cawan sehari (1000–1200 ml) | Galakkan minum air kosong antara waktu makan |
| 7 – 12 tahun | 6 – 8 cawan sehari (1200–1600 ml) | Tambah pengambilan semasa cuaca panas atau aktiviti luar |
| Remaja (13 – 18 tahun) | 8 – 10 cawan sehari (1600–2000 ml) | Tingkatkan pengambilan jika aktif bersukan |
Selain air kosong, sebahagian keperluan air turut diperoleh daripada makanan berair seperti sup, buah-buahan dan sayur-sayuran.
3. Tanda-tanda Kekurangan Air (Dehidrasi)
KKM (2013) menegaskan bahawa kanak-kanak lebih mudah mengalami dehidrasi kerana kadar kehilangan air melalui peluh dan pernafasan lebih tinggi berbanding orang dewasa.
Antara tanda-tanda dehidrasi termasuk:
- Mulut dan bibir kering.
- Kurang air kencing atau air kencing berwarna kuning pekat.
- Mudah letih, pening atau tidak fokus.
- Kulit kurang anjal.
- Rasa dahaga yang berlebihan.
Kekurangan air yang berpanjangan boleh menjejaskan prestasi belajar, aktiviti fizikal dan kesihatan buah pinggang.
4. Kesan Dehidrasi terhadap Prestasi Kanak-kanak
Kajian yang dirujuk dalam garis panduan menunjukkan bahawa walaupun kehilangan air sebanyak 1–2% daripada berat badan boleh:
- menjejaskan konsentrasi dan ingatan jangka pendek,
- mengurangkan tumpuan dalam aktiviti pembelajaran, dan
- menyebabkan penurunan tenaga fizikal semasa bermain atau bersukan.
Oleh itu, memastikan anak-anak kekal terhidrat merupakan langkah penting dalam meningkatkan prestasi akademik dan aktiviti harian mereka.
5. Galakkan Air Kosong sebagai Minuman Utama
KKM menekankan bahawa air kosong harus menjadi pilihan utama berbanding minuman manis.
Antara amalan disarankan ialah:
- Sediakan air kosong di meja makan dan di sekolah setiap hari.
- Biasakan anak membawa botol air sendiri ke sekolah.
- Elakkan menggantikan rasa dahaga dengan minuman berkarbonat, sirap atau teh ais.
- Gunakan air kosong selepas aktiviti fizikal bagi menggantikan kehilangan cecair.
KKM juga mengingatkan bahawa minuman manis tidak sesuai sebagai pengganti air, kerana gula yang tinggi boleh menyebabkan kehausan berulang serta pengambilan tenaga berlebihan.
6. Peranan Ibu Bapa dan Sekolah
Ibu bapa dan guru memainkan peranan penting dalam memastikan anak-anak mendapat air mencukupi setiap hari.
Antara langkah praktikal yang disarankan:
- Galakkan minum air secara berkala, bukan hanya apabila haus.
- Pastikan kemudahan air bersih sentiasa tersedia di rumah dan sekolah.
- Berikan contoh positif dengan minum air kosong bersama anak.
- Sekolah digalakkan membenarkan pelajar membawa botol air sendiri ke bilik darjah, terutama dalam cuaca panas.
Amalan kecil ini mampu mengurangkan risiko dehidrasi dan meningkatkan kepekaan terhadap kepentingan air dalam kesihatan harian.
7. Air dan Pemakanan Seimbang
Air memainkan peranan penting dalam membantu sistem tubuh memproses dan menyerap nutrien daripada makanan.
Sebagai contoh:
- Air membantu melarutkan vitamin dan mineral untuk diserap oleh usus.
- Menyokong sistem penghadaman agar najis tidak keras dan mencegah sembelit.
- Mengawal suhu badan semasa kanak-kanak aktif.
KKM (2013) menegaskan bahawa pengambilan air yang mencukupi merupakan sebahagian daripada amalan pemakanan seimbang, bukan sekadar pelengkap.
Kesimpulan
Air merupakan unsur asas kehidupan yang tidak boleh digantikan.
Bagi kanak-kanak, pengambilan air mencukupi amat penting bagi menyokong pertumbuhan, prestasi belajar dan kesejahteraan keseluruhan.
Dengan memastikan anak-anak mengutamakan air kosong sebagai minuman utama, kita dapat membentuk generasi yang lebih sihat, cergas dan peka terhadap keperluan tubuh sendiri.
Mendidik kanak-kanak untuk minum air secara teratur ialah langkah mudah tetapi memberi kesan besar terhadap kesihatan sepanjang hayat.
Rujukan
Kementerian Kesihatan Malaysia. (2013). Malaysian Dietary Guidelines for Children and Adolescents. Putrajaya: Bahagian Pemakanan, KKM.
Kata kunci: air, hidrasi, dehidrasi, kesihatan kanak-kanak, pemakanan seimbang, garis panduan pemakanan Malaysia.
