Pengenalan
Pertandingan buah, seperti pertandingan durian, sering diadakan di pesta buah dan karnival pertanian di Malaysia untuk mengiktiraf pekebun dan memperkenalkan klon bermutu kepada orang ramai (pengetahuan am). Juara pertandingan boleh menaikkan reputasi kebun dan harga jual, namun kriteria penilaian jarang didokumentasikan secara saintifik. Setakat carian yang dibuat, tiada kajian Malaysia tentang kriteria penjurian pertandingan buah ditemui. Semua bukti yang dikumpul hanya berkaitan durian, maka artikel ini memberi tumpuan kepada durian dan tidak dapat menghuraikan penilaian buah lain.
Kajian utama ialah “Establishing Premium Quality Standards for ‘Monthong’ Durian Using Contest Prize-Winning Characteristics and Public Sensory Evaluation” (Prommaneea et al., 2026). Objektifnya ialah meneliti ciri durian ‘Monthong’ yang memenangi hadiah pertandingan dan menggunakan ciri sepunya sebagai petunjuk kualiti premium, kemudian mengujinya melalui penilaian deria awam. Abstrak menyatakan ‘Monthong’ sebagai antara kultivar paling popular di Thailand, tetapi negara tempat kajian dijalankan tidak dinyatakan secara jelas. Kajian ini dilengkapi oleh kajian keutamaan pengguna di Indonesia (Santoso et al., 2008), analisis fizikokimia hibrid durian di Bukit Tangga, Kedah (Mohd Asrul Sani et al., 2013), penilaian menyeluruh 11 varieti durian (Chen et al., t.t.) dan penilaian durian tempatan unggul di Jember, Jawa Timur, Indonesia (Sari et al., 2026).
Sorotan Kajian Lepas
SciSpace tidak menyenaraikan rujukan bagi kajian utama, maka sorotan ini dibina daripada latar belakang abstrak dan kajian sokongan. Menurut Prommaneea et al. (2026), ‘Monthong’ digemari kerana rasanya yang sedap, aroma yang tidak terlalu kuat, tekstur yang padat dan jangka hayat simpanan yang panjang. Durian gred premium mahal dan tinggi permintaannya, tetapi kriteria yang jelas untuk mentakrifkannya masih terhad.
Santoso et al. (2008) menjalankan tinjauan dari November 2005 hingga Oktober 2006 di tujuh provinsi di Indonesia dengan 430 responden, termasuk penjawat awam, usahawan, peniaga durian, pekebun, pengusaha anak benih, pelajar dan suri rumah. Mereka mendapati ciri dominan yang menentukan pilihan durian ialah saiz buah sederhana (1.6 hingga 2.5 kg), aroma kuat, isi tebal bertekstur lembut dan kering (pulen) serta rasa manis legit. Bentuk lonjong, kulit hijau keperangan, duri sederhana panjang, isi kuning dan biji kecil dikenal pasti sebagai ciri pendamping. Ciri ini dijangka kekal relevan untuk 10 hingga 20 tahun dan disyorkan sebagai panduan pekebun dan pembiak baka.
Chen et al. (t.t.) membandingkan 10 petunjuk kualiti rupa, 5 petunjuk kualiti nutrisi dan 8 petunjuk mineral bagi 11 varieti durian, termasuk varieti Hainan Zhongre No. 1, Musang King, Black Thorn dan D101. Analisis korelasi menunjukkan berat isi dan diameter membujur buah ialah petunjuk rupa yang paling berkait dengan kualiti dalaman.
Dapatan Utama
Bahan kering isi sekurang-kurangnya 36%. Prommaneea et al. (2026) mendapati semua durian ‘Monthong’ yang memenangi pertandingan mempunyai kandungan bahan kering (DM) isi sekurang-kurangnya 36%.
DM berkait dengan perisa. Kandungan DM isi menunjukkan korelasi positif dengan perisa (r = 0.59, P = 0.038).
DM sahaja tidak mencukupi. Ujian deria awam menunjukkan DM ?36% sahaja tidak cukup untuk mentakrifkan kualiti premium (?² = 0.120, P > 0.05). Analisis komponen utama mencadangkan bahawa kemanisan, rasa kacang (nuttiness), aroma dan kandungan serat yang rendah turut mempengaruhi keutamaan pengguna.
Gabungan DM dan ciri deria. Apabila DM ?36% digabungkan dengan ciri deria yang digemari, pengguna dapat mengenal pasti durian premium dengan lebih tepat, iaitu 76.3% mengenal pasti buah berkualiti premium dengan betul. Pengkaji mencadangkan DM ?36% bersama ciri deria utama sebagai kriteria yang boleh dipercayai untuk kualiti premium ‘Monthong’.
Hibrid durian Malaysia. Mohd Asrul Sani et al. (2013) menganalisis lapan klon hibrid durian bersama empat kultivar kawalan di plot penyelidikan di Bukit Tangga, Kedah. Semua ciri kecuali jumlah pepejal larut (TSS) menunjukkan perbezaan signifikan (P < 0.05). Hibrid F1 15-3 mempunyai pH lebih tinggi (7.25) dan keasidan tertitrat lebih rendah (0.09%), manakala hibrid 7-3 mempunyai kandungan asid askorbik tertinggi (26.13 mg/100 g). Hibrid 1-15, 1-17 dan 7-20 berisi kuning jingga atau kuning pekat. Tiga hibrid mencatat TSS melebihi 39.00 °Brix, iaitu 14-3 (39.97 °Brix), 8-16 (39.83 °Brix) dan 7-3 (39.50 °Brix). Hibrid 1-15, 7-3, 8-16, 14-3 dan 15-3 dicadangkan sebagai calon pengeluaran komersial, tertakluk kepada penilaian kualiti pemakanan dan kestabilan.
Saiz buah dan mineral sebagai petunjuk. Chen et al. (t.t.) mengekstrak lima komponen utama daripada 23 petunjuk; sumbangan komponen pertama dan kedua masing-masing 33.344% dan 19.889%. “Saiz buah” (berat sebiji, diameter membujur dan melintang, berat isi) serta kandungan K, Zn, Mg dan Ca menjadi petunjuk utama. Susunan skor menyeluruh ialah Zhongre No. 1, Sultan King, Kang Yaojin, Jianghai, Hulu King, Musang King, Black Thorn, Tomani, Suzaku, D101 dan Fire Phoenix.
Kepelbagaian durian unggul tempatan. Sari et al. (2026) menilai sembilan aksesi durian dari Daerah Panti, Jember dari segi morfologi, molekul (penanda RAPD), komposisi proksimat dan deria (rasa, aroma, warna, tekstur). Pekali variasi bagi 10 ciri kuantitatif ialah 11.47 hingga 43.3%, dan indeks kepelbagaian bagi 28 ciri kualitatif ialah 0.349 hingga 1.465. Lima kultivar unggul membentuk dua kumpulan dengan kira-kira 30% persamaan genetik.
| Kriteria | Nilai / dapatan | Sumber |
|---|---|---|
| Bahan kering isi pemenang | ?36% | Prommaneea et al. (2026) |
| Korelasi DM dengan perisa | r = 0.59, P = 0.038 | Prommaneea et al. (2026) |
| Ketepatan pengguna (DM + ciri deria) | 76.3% | Prommaneea et al. (2026) |
| Saiz buah digemari | 1.6–2.5 kg | Santoso et al. (2008) |
| TSS tertinggi (hibrid 14-3) | 39.97 °Brix | Mohd Asrul Sani et al. (2013) |
| Asid askorbik tertinggi (hibrid 7-3) | 26.13 mg/100 g | Mohd Asrul Sani et al. (2013) |
| Sumbangan PC1 / PC2 | 33.344% / 19.889% | Chen et al. (t.t.) |
Perbincangan
Kajian utama memberikan jawapan yang paling hampir kepada persoalan tajuk: durian juara ‘Monthong’ berkongsi satu ciri yang boleh diukur, iaitu bahan kering isi sekurang-kurangnya 36%. Namun, ukuran makmal sahaja tidak memadai; kemanisan, rasa kacang, aroma dan serat yang rendah turut menentukan sama ada pengguna menganggap durian itu premium. Ini selari dengan dapatan Santoso et al. (2008) bahawa aroma, ketebalan dan tekstur isi serta rasa manis legit ialah ciri dominan pilihan pengguna Indonesia.
Kajian Kedah dan kajian 11 varieti pula menunjukkan bahawa petunjuk seperti TSS, keasidan, warna isi, saiz buah dan mineral boleh membezakan klon, tetapi kedua-dua kajian ini menilai varieti untuk komersialisasi, bukan pertandingan. Had utama ialah semua bukti berkaitan durian sahaja, kebanyakannya dari luar Malaysia, dan tiada kajian tentang prosedur penjurian sebenar, bilangan juri atau pemberat markah dalam pertandingan buah di Malaysia. Abstrak kajian Chen et al. (t.t.) dan Sari et al. (2026) juga terpotong semasa diambil.
Bagi penganjur di Malaysia, gabungan ukuran objektif (seperti bahan kering atau °Brix) dengan penilaian deria oleh panel boleh menjadikan penjurian lebih telus (pengetahuan am). Kriteria perlu disesuaikan mengikut jenis buah dan klon, kerana ciri premium satu kultivar mungkin tidak sesuai untuk kultivar lain.
Implikasi kepada Penganjur, Pekebun dan Agensi
1. Penganjur pertandingan durian boleh mempertimbangkan pengukuran bahan kering isi atau °Brix sebagai kriteria objektif di samping penilaian deria.
2. Borang penjurian wajar merangkumi aroma, kemanisan, tekstur, serat dan rupa isi, kerana ciri ini mempengaruhi keutamaan pengguna.
3. Pekebun boleh merekod ciri buah yang menang untuk dijadikan rujukan pemilihan pokok induk.
4. Agensi pertanian boleh mendokumentasikan kriteria dan keputusan pertandingan sebagai data penilaian klon.
5. Kajian tentang kriteria penjurian buah lain selain durian amat diperlukan.
Kesimpulan
Bukti terbaik tentang penilaian juara kualiti datang daripada kajian durian ‘Monthong’, yang mendapati semua buah juara mempunyai bahan kering isi sekurang-kurangnya 36%, dan gabungan ukuran ini dengan ciri deria membolehkan 76.3% pengguna mengenal pasti durian premium dengan betul. Kajian lain menunjukkan saiz, aroma, tekstur, kemanisan, keasidan dan warna isi turut membezakan kualiti durian. Namun, bukti ini terhad kepada durian, dan kriteria penjurian buah lain di Malaysia belum dikaji.
Rujukan
1. Prommaneea, K., Beckles, D. M., Yamane, H., et al. (2026). Establishing premium quality standards for ‘Monthong’ durian using contest prize-winning characteristics and public sensory evaluation. Agrivita Journal of Agricultural Science. https://doi.org/10.17503/agrivita.v48i1.4992
2. Santoso, P. J., Novaril, M. Jawal A. S., Wahyudi, T., & Hasyim, A. (2008). Idiotipe durian nasional berdasarkan preferensi konsumen.
3. Mohd Asrul Sani, Bahari Mohd Masaruddin, & Hanis Aifaa Yusoff. (2013). Physicochemical analysis of selected durian hybrids at Bukit Tangga, Kedah, Malaysia.
4. Chen, M., Lin, X., Li, X., et al. (t.t.). Comprehensive evaluation of durian quality based on principal component analysis and cluster analysis. https://doi.org/10.13386/j.issn1002-0306.2022050098
5. Sari, V. K., Iriawati, N. P. A., Rusdiana, R. Y., Sa’diyah, H., Slameto, & Basuki. (2026). Assessment of morphological, molecular diversity, proximate and sensory properties of superior local durian in Jember District, East Java, Indonesia. Asian Journal of Agriculture. https://doi.org/10.13057/asianjagric/g100126
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: pertandingan buah, durian, Monthong, bahan kering, penilaian deria, kualiti premium, hibrid durian, kriteria penjurian
