Pengenalan
Sentang (Azadirachta excelsa (Jack) Jacobs) ialah pokok asli Malaysia, saudara dekat semambu (neem), yang terkenal kerana pertumbuhan pantas dan batang lurus (pengetahuan am). Pucuk mudanya juga dimakan sebagai ulam di utara Semenanjung. Ciri-ciri ini menjadikan sentang antara spesies tempatan yang dipertimbangkan untuk ladang hutan, terutamanya bagi menampung kekurangan bekalan kayu daripada hutan asli.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Physical and elasto-mechanical wood properties of young sentang (Azadirachta excelsa) planted in Sabah, Malaysia” (Trockenbrodt et al., 1999) yang dijalankan di Malaysia. Objektifnya ialah menentukan sifat fizikal dan elasto-mekanikal kayu sentang berumur 10 tahun yang ditanam. Dapatan dilengkapi oleh kajian di FRIM/UPM* mengenai sentang daripada pembiakan vegetatif (Nordahlia et al., 2014; Siam, 2009).
Sorotan Kajian Lepas
Rekod kajian ini tidak dapat dicapai dalam carian SciSpace semasa penyediaan artikel, maka sorotan ini disusun daripada literatur sokongan dan rujukan klasik. Kebimbangan utama terhadap kayu ladang pusingan pendek ialah kandungan kayu juvenil yang tinggi. Zobel dan Sprague (1998) menghuraikan bahawa kayu juvenil, yang terbentuk pada tahun-tahun awal berhampiran empulur, lazimnya mempunyai ketumpatan, panjang gentian dan kestabilan dimensi yang berbeza daripada kayu matang. Zobel dan van Buijtenen (1989) pula menunjukkan bahawa variasi kayu dipengaruhi oleh umur, tapak, silvikultur dan genetik.
Kajian sentang di Malaysia bermula dengan penilaian kualiti kayu ladang. Boupha dan Boupha (1998) di UPM menilai anatomi dan sifat fizikal-mekanikal sentang ladang, termasuk perbezaan antara status sosial pokok. Siam (2009) kemudian membandingkan kualiti kayu sentang berumur sepuluh tahun daripada anak benih dan keratan berakar, manakala Nordahlia et al. (2014) menumpukan kepada sifat mekanikal sentang daripada pembiakan vegetatif. Kajian-kajian ini menunjukkan minat berterusan untuk menentukan sama ada bahan tanaman klon menghasilkan kayu setara dengan bahan daripada biji.
Di luar Malaysia, Wahyudi et al. (2016) menilai kematangan xilem dan kesan kadar pertumbuhan jejari terhadap ciri anatomi dan sifat kayu sentang yang ditanam di Indonesia, mengukuhkan pemahaman tentang bila kayu sentang mula mencapai sifat matang.
Sebagai titik perbandingan, Boupha dan Boupha (1998) melaporkan graviti tentu purata sentang ladang 0.59, MOE 6,862 MPa dan MOR 83.85 MPa, dengan pokok dominan lebih kuat berbanding pokok subdominan dan tertekan. Nilai-nilai ini berada dalam julat yang hampir sama dengan data Sabah yang diringkaskan di bawah, walaupun perbezaan kaedah ujian dan asas pengiraan ketumpatan perlu diambil kira apabila membandingkannya.
Dapatan Utama
Ketumpatan sederhana. Trockenbrodt et al. (1999), dipetik 14 kali, melaporkan kayu sentang berumur 10 tahun mempunyai kandungan lembapan awal 49.2%, ketumpatan hijau 0.74 g/cm³ dan ketumpatan kering ketuhar 0.48 g/cm³.
Pengecutan rendah. Pengecutan dari keadaan hijau ke kering udara ialah 3.1% (tangen), 1.7% (jejari) dan 0.2% (membujur). Dari hijau ke kering ketuhar pula 5.5%, 3.7% dan 0.4%.
Sifat kekuatan. Modulus patah (MOR) ialah 75.7 N/mm², modulus keanjalan (MOE) 7,060 N/mm², kekuatan mampatan selari ira 39.5 N/mm², dan kekuatan ricih 14.0 N/mm² (tangen) serta 11.7 N/mm² (jejari).
Kekerasan. Kekerasan Janka ialah 3.74 kN (tangen) dan 3.24 kN (jejari).
Konsisten dengan sentang tua. Perbandingan dengan sentang berumur sekitar 41 tahun di Malaysia menunjukkan perbezaan kecil, menandakan kayu sentang muda sudah mencapai sifat yang hampir setara.
Pembiakan vegetatif. Nordahlia et al. (2014) mengkaji sifat mekanikal sentang berumur 10 tahun daripada pembiakan vegetatif, manakala Siam (2009) membandingkan kualiti kayu sentang daripada anak benih dan keratan berakar (ringkasan SciSpace).
| Sifat | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Ketumpatan kering ketuhar | 0.48 g/cm³ | Trockenbrodt et al. (1999) |
| Pengecutan tangen (hijau–kering ketuhar) | 5.5% | Trockenbrodt et al. (1999) |
| MOR | 75.7 N/mm² | Trockenbrodt et al. (1999) |
| MOE | 7,060 N/mm² | Trockenbrodt et al. (1999) |
| Mampatan selari ira | 39.5 N/mm² | Trockenbrodt et al. (1999) |
| Kekerasan Janka (tangen) | 3.74 kN | Trockenbrodt et al. (1999) |
Perbincangan
Dapatan bahawa sentang muda berumur 10 tahun hampir setara dengan sentang 41 tahun amat penting untuk ekonomi ladang, kerana ia membolehkan pusingan tebangan pendek tanpa kehilangan kualiti kayu yang ketara. Ini agak berbeza daripada jangkaan umum tentang kayu juvenil (Zobel & Sprague, 1998), dan mungkin menunjukkan bahawa sentang mencapai kematangan xilem lebih awal berbanding banyak spesies lain, satu persoalan yang turut dikaji oleh Wahyudi et al. (2016).
Pengecutan tangen yang lebih tinggi daripada jejari, dengan nisbah sekitar 1.5 (5.5% berbanding 3.7%), adalah corak biasa bagi kayu keras dan menunjukkan risiko meleding yang sederhana (pengetahuan am mengenai tafsiran nisbah). Pengeringan terkawal dan penggergajian suku (quarter-sawn) boleh mengurangkan masalah ini. Dengan ketumpatan sekitar 0.48–0.59 g/cm³, sentang tergolong dalam kayu keras ringan hingga sederhana, sesuai untuk perabot, panel dan kerja dalaman (pengetahuan am).
Sentang telah dikenal pasti sebagai salah satu spesies untuk Program Pembangunan Ladang Hutan di Malaysia. Kajian Siam (2009) dan Nordahlia et al. (2014) mengenai bahan tanaman vegetatif penting kerana pembiakan klon membolehkan keseragaman dirian, tetapi kesannya terhadap sifat kayu perlu disahkan sebelum diguna pakai secara meluas.
Implikasi kepada Pengusaha Ladang
1. Sentang sesuai untuk pusingan tebangan pendek sekitar 10–15 tahun.
2. Sasarkan pasaran perabot dan kerja dalaman.
3. Pertimbangkan bahan tanaman vegetatif untuk keseragaman.
4. Keringkan kayu dengan betul untuk mengawal pengecutan.
5. Bekerjasama dengan institusi penyelidikan untuk ujian sifat kayu bagi setiap sumber bahan tanaman.
Kesimpulan
Kayu sentang berumur 10 tahun mempunyai ketumpatan 0.48 g/cm³, MOR 75.7 N/mm² dan MOE 7,060 N/mm², dengan pengecutan rendah dan kekerasan Janka 3.74 kN, hampir setara dengan sentang tua. Sentang ialah spesies ladang yang menjanjikan untuk pusingan pendek, dengan syarat pengeringan diurus dengan baik.
Rujukan
1. Trockenbrodt, M., Misalam, K., & Lajanga, J. (1999). Physical and elasto-mechanical wood properties of young sentang (Azadirachta excelsa) planted in Sabah, Malaysia. Holz als Roh- und Werkstoff, 57. https://doi.org/10.1007/s001070050043
2. Nordahlia, A. S., Anwar, U. M. K., Hamdan, H., et al. (2014). Mechanical properties of 10-year-old sentang (Azadirachta excelsa) grown from vegetative propagation. Journal of Tropical Forest Science, 26(2).
3. Siam, N. A. (2009). Wood quality of ten-year-old sentang (Azadirachta excelsa) grown from seedlings and rooted cuttings. Disertasi, Universiti Putra Malaysia.
4. Zobel, B. J., & Sprague, J. R. (1998). Juvenile Wood in Forest Trees. Springer.
5. Zobel, B. J., & van Buijtenen, J. P. (1989). Wood Variation: Its Causes and Control. Springer.
6. Boupha, S., & Boupha, L. (1998). Wood quality of plantation grown Azadirachta excelsa (Jack) Jacobs from Malaysia. Disertasi, Universiti Putra Malaysia.
7. Wahyudi, I., Ishiguri, F., Makino, K., et al. (2016). Evaluation of xylem maturation and the effects of radial growth rate on anatomical characteristics and wood properties of Azadirachta excelsa planted in Indonesia. Journal of the Indian Academy of Wood Science, 13. https://doi.org/10.1007/s13196-016-0177-3
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: sentang, Azadirachta excelsa, sifat kayu, ketumpatan, MOR, MOE, ladang hutan, Sabah
