Pengenalan
Kebanyakan anthurium komersial kini dihasilkan melalui kultur tisu, dan peringkat paling kritikal ialah pemindahan anak pokok dari makmal ke persekitaran luar. Pemilihan media tanaman atau substrat menentukan sama ada anak pokok tumbuh cergas, menghasilkan anak pokok sisi (sucker) yang banyak dan berbunga awal. Substrat komersial seperti gambut sering diimport dan mahal, maka bahan tempatan yang murah sentiasa dicari.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Assessment of substrate media among tissue culture derived plants of Anthurium andreanum cultivar Singapore Hybrid” (Dhananjaya & Sulladmath, 2003) yang dijalankan di India. Objektifnya ialah menilai pengaruh substrat berbeza, tindak balas kimia dan status nutriennya terhadap pertumbuhan anthurium cv. Singapore Hybrid, terutamanya ciri morfologi penting. Dapatan dilengkapi oleh kajian dari China* mengenai pemindahan dan substrat (Wang et al., 2006; Yin et al., 2011; Zhao et al., 2008; Xu, 2017).
Sorotan Kajian Lepas
Literatur hortikultur menunjukkan bahawa akar anthurium bersifat separa epifit, iaitu di habitat asalnya ia tumbuh pada batang pokok atau tanah hutan yang kaya bahan organik dan berudara. Oleh itu, substrat yang baik perlu mempunyai pengudaraan tinggi, keupayaan memegang air sederhana dan pH sedikit berasid (pengetahuan am).
Kajian di China yang dilaporkan dalam carian ini memberi pelbagai pendekatan. Wang et al. (2006) menekankan bahawa penjagaan anak pokok kultur tisu ‘Arizona’ memerlukan kelembapan yang sesuai dan larutan nutrien yang tepat semasa aklimatisasi. Yin et al. (2011) membandingkan corak penanaman dan substrat terhadap kadar kelangsungan hidup dan pertumbuhan anak pokok kultur tisu. Zhao et al. (2008), menurut ringkasan SciSpace, mendapati campuran serbuk sabut kelapa, perlit dan gambut memberikan pertumbuhan daun dan bunga yang baik untuk pokok pasu berkualiti tinggi.
Paten Xu (2017) pula membangunkan substrat nutrien berfermentasi daripada gambut, humus, manik kaca, sisa cendawan, vermikulit, baja mikro dan baja biogas. Substrat ini membekalkan nutrien berpanjangan, pengudaraan serta pengekalan air dan baja yang baik, menggalakkan akar serabut dan menghasilkan tanaman yang lebih tahan penyakit. Kajian-kajian ini menunjukkan trend penggunaan bahan organik tempatan sebagai komponen substrat.
Dapatan Utama
Empat substrat dinilai. Dhananjaya dan Sulladmath (2003) menilai empat substrat yang digabungkan dengan pelbagai aras baja kandang (FYM), tanah dan pasir.
Kulit buah kopi : FYM : tanah : pasir (2:1:1:1) terbaik. Bilangan anak pokok sisi paling banyak (6.1 sepokok) dan permulaan berbunga paling awal (188.15 hari selepas tanam) diperhatikan pada media kulit buah kopi, baja kandang, tanah dan pasir dalam nisbah 2:1:1:1.
Ciri kimia substrat terbaik. Media terbaik mempunyai pH berasid 5.2, P?O? tertinggi (163.27 kg/ekar), kandungan ferum (Fe²?) 87 ppm dan mangan (Mn²?) sederhana 27 ppm.
Ferum berkait positif, pH berkait negatif. Kajian korelasi menunjukkan hubungan positif yang signifikan antara bilangan anak pokok sisi dan kandungan ferum media (r = 0.751). Sebaliknya, hubungan negatif yang signifikan direkodkan antara bilangan anak pokok sisi dan pH media (r = ?0.817).
Kulit buah kopi sebagai substrat alternatif. Kajian ini mendapati kulit buah kopi merupakan substrat alternatif yang cekap untuk penanaman anthurium.
| Parameter (media 2:1:1:1) | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Anak pokok sisi | 6.1 sepokok | Dhananjaya & Sulladmath (2003) |
| Permulaan berbunga | 188.15 hari selepas tanam | Dhananjaya & Sulladmath (2003) |
| pH media | 5.2 | Dhananjaya & Sulladmath (2003) |
| P?O? | 163.27 kg/ekar | Dhananjaya & Sulladmath (2003) |
| Fe²? / Mn²? | 87 / 27 ppm | Dhananjaya & Sulladmath (2003) |
| Korelasi anak pokok–Fe / anak pokok–pH | r = 0.751 / ?0.817 | Dhananjaya & Sulladmath (2003) |
Perbincangan
Hubungan negatif yang kuat antara pH dan bilangan anak pokok sisi (r = ?0.817) mengesahkan bahawa anthurium memerlukan media berasid. Pada pH lebih tinggi, ketersediaan ferum dan mikronutrien lain menurun, menjelaskan mengapa ferum berkorelasi positif dengan pertumbuhan anak pokok. Ini memberi panduan praktikal: pengusaha perlu memantau pH media dan mengelakkan bahan beralkali seperti kapur berlebihan.
Kulit buah kopi yang digunakan dalam kajian ini ialah sisa pemprosesan kopi yang murah di kawasan pengeluar kopi. Di Malaysia, sisa serupa seperti sabut kelapa, sekam padi dan kulit buah kopi Liberica di Johor boleh dinilai sebagai komponen substrat tempatan (pengetahuan am). Bahan organik ini perlu dikomposkan atau disterilkan terlebih dahulu untuk mengelakkan penyakit dan kenaikan suhu akibat penguraian.
Anak pokok sisi yang banyak penting bagi pengusaha kerana ia menambah bilangan batang berbunga dan membolehkan pembiakan tambahan. Permulaan berbunga lebih awal pula mempercepatkan pulangan pelaburan.
Kajian Wang et al. (2006) dan Yin et al. (2011) mengingatkan bahawa substrat yang baik hanya satu bahagian daripada kejayaan pemindahan anak pokok kultur tisu. Anak pokok yang baru dikeluarkan daripada botol mempunyai kutikel nipis dan stomata yang belum berfungsi sepenuhnya, maka kelembapan udara yang tinggi dan pengurangan secara beransur-ansur semasa aklimatisasi amat penting untuk mengelakkan anak pokok layu (pengetahuan am). Corak penanaman, sama ada dalam dulang semaian atau terus ke pasu, juga mempengaruhi kadar hidup dan kelajuan pertumbuhan seperti yang ditunjukkan oleh Yin et al. (2011). Pendekatan Xu (2017) yang memfermentasikan bahan organik sebelum digunakan pula menunjukkan bahawa penstabilan bahan organik boleh mengelakkan masalah haba dan ketoksikan semasa penguraian.
Bagi pengusaha tempatan, ujian berskala kecil wajar dijalankan sebelum menukar keseluruhan substrat kepada bahan baharu. Beberapa nisbah campuran boleh diuji serentak dengan memantau pH, kadar hidup, bilangan anak pokok sisi dan masa berbunga, supaya keputusan dibuat berdasarkan data ladang sendiri (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha
1. Gunakan substrat berasid dengan pH sekitar 5–5.5.
2. Uji kulit buah kopi atau sisa organik tempatan lain sebagai komponen media.
3. Pastikan ketersediaan ferum mencukupi, terutamanya jika pH media meningkat.
4. Kekalkan kelembapan tinggi semasa aklimatisasi anak pokok kultur tisu.
Kesimpulan
Media kulit buah kopi, baja kandang, tanah dan pasir (2:1:1:1) menghasilkan 6.1 anak pokok sisi sepokok dan berbunga paling awal (188.15 hari) bagi anak pokok kultur tisu anthurium. pH berasid (5.2) dan kandungan ferum tinggi merupakan ciri penting substrat terbaik, dan kulit buah kopi terbukti sebagai substrat alternatif yang cekap.
Rujukan
1. Dhananjaya, M. V., & Sulladmath, V. V. (2003). Assessment of substrate media among tissue culture derived plants of Anthurium andreanum cultivar Singapore Hybrid. Journal of Ornamental Horticulture, 6.
2. Wang, G., Li, Y., Lin, X., et al. (2006). Study on transplant and nursing technology of tissue culture plantlets of Anthurium andraeanum ‘Arizona’. Northern Horticulture. https://doi.org/10.3969/j.issn.1001-0009.2006.02.013
3. Yin, J., Wang, C., Huang, S., et al. (2011). Effect of different cultivation patterns and culture substrates on transplanting survival rate and growth of tissue culture seedlings of Anthurium andraeanum Linden. Chinese Journal of Tropical Crops. https://doi.org/10.3969/j.issn.1000-2561.2011.04.008
4. Zhao, G., Chen, H., Zhang, G., et al. (2008). Soil-less culture and commercial development of high-quality pot flower of Anthurium andraeanum Linden. https://doi.org/10.3969/j.issn.1009-2196.2008.01.005
5. Xu, D. (2017). Nutritional substrate with high survival rate for Anthurium andraeanum Linden family culture. Paten, China.
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: anthurium, kultur tisu, substrat, kulit buah kopi, pH media, ferum, anak pokok sisi, Singapore Hybrid
